Το ιαπωνικό «κανόνι» των 54 δισ. δολαρίων και ο κίνδυνος για τα αμερικανικά ομόλογα
Πώς η κρίση στην Υεμένη και το πετρέλαιο αναγκάζουν το Τόκιο να ρευστοποιεί το χρέος των ΗΠΑ, απειλώντας τα επιτόκια παγκοσμίως.
Υπάρχει ένας αριθμός που οι περισσότεροι πολίτες αγνοούν, αλλά αυτή τη στιγμή ίσως αποτελεί τον σημαντικότερο δείκτη της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής σταθερότητας: 54,7 δισεκατομμύρια δολάρια. Αυτό είναι το ποσό που δαπάνησε η Ιαπωνία μέσα σε μία μόλις εβδομάδα για να αποτρέψει την κατάρρευση του νομίσματός της. Το ανησυχητικό, όμως, δεν είναι μόνο το ύψος του ποσού, αλλά η πηγή του. Ένα μεγάλο μέρος αυτών των κεφαλαίων προήλθε από την πώληση αμερικανικών κρατικών ομολόγων.
σχετικά άρθρα
Η Ιαπωνία, ο στενότερος σύμμαχος των ΗΠΑ στον Ειρηνικό και ο μεγαλύτερος ξένος κάτοχος αμερικανικού χρέους, αναγκάστηκε να εκποιήσει μέρος αυτού του χρέους στην ελεύθερη αγορά. Δεν το έπραξε από επιλογή, αλλά από ανάγκη. Η κίνηση αυτή ήταν τόσο σοβαρή, που ο Αμερικανός Υπουργός Οικονομικών, Scott Bessent, μετέβη εσπευσμένα στο Τόκιο. Δεν πρόκειται για μια μακρινή γεωπολιτική ιστορία, αλλά για μια εξέλιξη που επηρεάζει άμεσα τα επιτόκια, τις δόσεις των στεγαστικών δανείων και το κόστος δανεισμού σε όλο τον κόσμο.
Η ιερή σχέση ΗΠΑ και Ιαπωνίας
Για να γίνει αντιληπτή η βαρύτητα της κατάστασης, πρέπει να κατανοήσουμε τη βασική εξίσωση: Οι Ηνωμένες Πολιτείες λειτουργούν με ένα τεράστιο δημοσιονομικό έλλειμμα κάθε χρόνο. Το κράτος ξοδεύει πολύ περισσότερα από όσα εισπράττει από φόρους και καλύπτει τη διαφορά δανειζόμενο χρήματα μέσω της πώλησης ομολόγων του Δημοσίου.
Η Ιαπωνία υπήρξε ο πιο αξιόπιστος αγοραστής αυτών των ομολόγων για δεκαετίες, κατέχοντας σήμερα περίπου 1,2 τρισεκατομμύρια δολάρια σε αμερικανικούς τίτλους. Αυτές οι αγορές διατηρούν τα επιτόκια των ΗΠΑ χαμηλότερα από ό,τι θα ήταν κανονικά. Όταν η ζήτηση για ομόλογα είναι υψηλή, οι τιμές ανεβαίνουν και οι αποδόσεις (yields) πέφτουν. Όταν όμως ένας μεγάλος παίκτης αποσύρεται, οι αποδόσεις δέχονται ανοδικές πιέσεις.
Το ενεργειακό αγκάθι και το πετρέλαιο
Γιατί όμως το Τόκιο αποφάσισε να «κάψει» τα αποθέματά του τώρα; Η απάντηση κρύβεται στην ενέργεια. Η ιαπωνική οικονομία βασίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στο εισαγόμενο πετρέλαιο. Από τον Ιανουάριο του τρέχοντος έτους, με τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή να διαταράσσει τις διαδρομές μέσω των Στενών του Ορμούζ, η τιμή του μαύρου χρυσού εκτινάχθηκε πάνω από τα 113 δολάρια το βαρέλι.
Πρόκειται για μια αύξηση άνω του 50% μέσα σε λίγους μήνες. Η Ιαπωνία πληρώνει το πετρέλαιο σε δολάρια, αλλά κερδίζει σε γεν. Καθώς το γεν εξασθενεί έναντι του δολαρίου, ο ενεργειακός λογαριασμός για τα ιαπωνικά νοικοκυριά γίνεται δυσβάσταχτος. Όταν η ισοτιμία πλησίασε τα 160 γεν ανά δολάριο, το ιαπωνικό Υπουργείο Οικονομικών αποφάσισε ότι η ανοχή τελείωσε.
Η ανατομία της παρέμβασης
Η ρευστοποίηση δεν είναι θεωρητική. Τα στοιχεία της Federal Reserve δείχνουν ότι οι συμμετοχές σε αμερικανικά κρατικά ομόλογα για λογαριασμό ξένων επίσημων αρχών μειώθηκαν κατά 8,7 δισεκατομμύρια δολάρια την ίδια περίοδο της παρέμβασης. Τα κομμάτια του παζλ ταιριάζουν απόλυτα.
Κάποιοι αναλυτές, όπως αυτοί της Goldman Sachs, καθησυχάζουν λέγοντας ότι η Ιαπωνία έχει τα αποθέματα για να κάνει άλλες 30 τέτοιες παρεμβάσεις. Όμως, αν αυτό δεν είναι ένα μεμονωμένο γεγονός αλλά μια δομική αλλαγή, τότε το πρόβλημα είναι βαθύ. Η Ιαπωνία δεν μπορεί να αυξήσει εύκολα τα δικά της επιτόκια για να στηρίξει το γεν, διότι φέρει ένα από τα υψηλότερα δημόσια χρέη στον κόσμο. Αν τα αυξήσει, το κόστος εξυπηρέτησης του δικού της χρέους θα εκραγεί.
Εξάγοντας την κρίση στις ΗΠΑ
Βρισκόμαστε μπροστά σε μια κλασική παγίδα χρέους. Όταν μια χώρα εγκλωβίζεται, πουλάει το πιο ρευστοποιήσιμο περιουσιακό της στοιχείο: τα αμερικανικά ομόλογα. Όμως, κάθε πώληση προσθέτει προσφορά σε μια αγορά που ήδη πιέζεται. Αυτό ωθεί τις αποδόσεις προς τα πάνω, καθιστώντας το αμερικανικό χρέος πιο ακριβό στην εξυπηρέτησή του, τη στιγμή που το έλλειμμα των ΗΠΑ διογκώνεται λόγω των πολεμικών δαπανών.
Αυτό που μοιάζει με εσωτερικό πρόβλημα της Ιαπωνίας, μετατρέπεται σε πρόβλημα που «εξάγεται» στην αμερικανική αγορά ομολόγων. Ο μηχανισμός είναι απλός: Η Ιαπωνία πουλάει ομόλογα για να πάρει δολάρια και μετά πουλάει τα δολάρια για να αγοράσει γεν. Το γεν ενισχύεται προσωρινά, αλλά η τιμή του ομολόγου πέφτει και το yield ανεβαίνει.
Ο ρόλος του Scott Bessent
Επειδή η αγορά των αμερικανικών ομολόγων αποτελεί το παγκόσμιο σημείο αναφοράς για το κόστος δανεισμού, η άνοδος των αποδόσεων συμπαρασύρει τα πάντα: από τα στεγαστικά δάνεια μέχρι τα επιχειρηματικά κεφάλαια. Σήμερα, η απόδοση του 10ετούς ομολόγου βρίσκεται κοντά στο 4,41%, δεχόμενη πιέσεις από τον πληθωρισμό, τις τιμές του πετρελαίου και τις γεωπολιτικές αβεβαιότητες.
Ο Scott Bessent βρίσκεται στο Τόκιο όχι για μια τυπική διπλωματική συνάντηση, αλλά σε μια αποστολή «πωλητή ομολόγων». Πρέπει να πείσει τους Ιάπωνες να σταματήσουν τις πωλήσεις. Όμως, η πίεση προς μια ξένη κυβέρνηση να συνεχίσει να αγοράζει το χρέος σου, ενώ οι πολιτικές σου κάνουν την οικονομική της κατάσταση πιο επώδυνη, στερείται αξιοπιστίας.
Η επιβίωση πάνω από τη διπλωματία
Το Τόκιο δεν πουλάει ομόλογα για να κάνει πολιτική δήλωση. Πουλάει για να επιβιώσει. Η διάκριση αυτή είναι κεφαλαιώδης, καθώς σημαίνει ότι οι πωλήσεις θα συνεχιστούν όσο οι υποκείμενες συνθήκες παραμένουν ίδιες. Το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα έχει έναν τρόπο να κάνει τα πράγματα να φαίνονται αφηρημένα, αλλά οι αριθμοί είναι αμείλικτοι.
Για τον μέσο πολίτη, το νούμερο που πρέπει να παρακολουθεί είναι η απόδοση του 10ετούς ομολόγου. Είναι ο δείκτης που καθορίζει αν θα μπορεί να αναχρηματοδοτήσει το σπίτι του ή αν το κόστος της πιστωτικής του κάρτας θα αυξηθεί περαιτέρω. Οι ξένοι αγοραστές που κρατούσαν τα επιτόκια χαμηλά, βρίσκονται πλέον σε άμυνα.
Το βλέμμα στο Πεκίνο και το μέλλον
Το ζήτημα δεν περιορίζεται στην Ιαπωνία. Η Κίνα, ο δεύτερος μεγαλύτερος κάτοχος αμερικανικών ομολόγων, παρακολουθεί τις εξελίξεις με εξαιρετικό ενδιαφέρον. Μετά το Τόκιο, ο Bessent θα μεταβεί στο Πεκίνο. Οι αποφάσεις που θα ληφθούν εκεί θα καθορίσουν το μέλλον του αμερικανικού δολαρίου ως «ασφαλούς καταφυγίου».
Δεν βρισκόμαστε ακόμη σε κατάσταση κρίσης, αλλά σε μια «αργή ολίσθηση». Και οι αργές ολισθήσεις είναι αυτές που οι περισσότεροι άνθρωποι χάνουν, μέχρι να είναι πλέον αργά. Η ιστορία της ιαπωνικής παρέμβασης είναι μόνο η αρχή. Αν οι πωλήσεις ομολόγων γίνουν μοτίβο, το μέλλον του κόστους του χρήματος θα αλλάξει ριζικά.
Στο iaxia.gr θα συνεχίσουμε να παρακολουθούμε την πορεία του Bessent στην Ασία, καθώς εκεί κρίνεται αν η παγκόσμια οικονομία θα οδηγηθεί σε μια νέα ισορροπία ή σε μια ανώμαλη προσγείωση. Η κατανόηση αυτών των κινήσεων δεν είναι προνόμιο των λίγων, είναι ανάγκη όλων.
