Το μεγάλο μυστικό της Wall Street: Μήπως η τεχνητή νοημοσύνη είναι η επόμενη φούσκα;
Πώς οι κολοσσοί της τεχνολογίας χτίζουν μια επικίνδυνη φούσκα χρέους που απειλεί την παγκόσμια οικονομία
Πριν από λίγες ημέρες, συνέβη κάτι που πέρασε σχεδόν απαρατήρητο από τα μεγάλα δίκτυα ενημέρωσης, αλλά σήμανε συναγερμό στα κλειστά γραφεία των κορυφαίων χρηματιστών. Η SpaceX, μία από τις πιο πολυσυζητημένες εταιρείες του πλανήτη, εξέδωσε ομόλογα. Οι πύραυλοι εξακολουθούν να λειτουργούν, ο Έλον Μασκ παραμένει ο ίδιος, τίποτα στο επιχειρηματικό μοντέλο δεν άλλαξε. Κι όμως, αυτά τα ομόλογα έχασαν σχεδόν αμέσως το 10% της αξίας τους.
σχετικά άρθρα
Την ίδια στιγμή, η Goldman Sachs, ίσως η πιο σημαντική επενδυτική τράπεζα στον κόσμο, έστειλε ένα εσωτερικό σημείωμα στους traders της. Η λέξη που χρησιμοποίησαν για να περιγράψουν την κατάσταση στην αγορά ήταν μία: «Σφαγή» (carnage). Είναι ακριβώς η ίδια λέξη που χρησιμοποιούσαν στους διαδρόμους της Wall Street λίγο πριν το κραχ του 2008. Παράλληλα, ρεπορτάζ των Financial Times αποκαλύπτουν ότι οι τράπεζες ξεφορτώνονται αθόρυβα χρέος που σχετίζεται με την τεχνητή νοημοσύνη (AI). Αυτό που συμβαίνει αυτή τη στιγμή πίσω από τις κλειστές πόρτες, θυμίζει έντονα το σκηνικό της ταινίας Margin Call. Και το πιο ανησυχητικό είναι πως ο μέσος πολίτης δεν έχει την παραμικρή ιδέα.
Το αόρατο χρέος πίσω από τη βιτρίνα της τεχνολογίας
Για να κατανοήσουμε το μέγεθος του προβλήματος, πρέπει να δούμε πώς ακριβώς χρηματοδοτείται η φρενίτιδα της τεχνητής νοημοσύνης. Οι εταιρείες που χτίζουν τα τεράστια κέντρα δεδομένων και αναπτύσσουν τα νέα γλωσσικά μοντέλα, δεν το κάνουν αποκλειστικά με δικά τους κεφάλαια. Δανείζονται. Και δανείζονται αστρονομικά ποσά.
Φανταστείτε μια επιχείρηση που κάθε δολάριο που βγάζει, το επενδύει σε ένα και μόνο γιγαντιαίο στοίχημα, χωρίς να κρατά τίποτα στην άκρη. Όταν αυτά τα χρήματα τελειώσουν, πηγαίνει στις τράπεζες και ζητάει μερικές εκατοντάδες δισεκατομμύρια ακόμα. Αυτό ακριβώς συμβαίνει σήμερα. Κολοσσοί όπως η Amazon, η Meta, η Nvidia και η Oracle αντλούν τεράστια ρευστότητα. Στην πραγματικότητα, ένα στα πέντε δολάρια που δανείζονται αυτή τη στιγμή στην Αμερική, πηγαίνει στην ανάπτυξη της AI.
Από πού προέρχονται όμως αυτά τα χρήματα; Προέρχονται από την τσέπη του μέσου επενδυτή, από τα συνταξιοδοτικά ταμεία και τα αμοιβαία κεφάλαια. Οι εταιρείες εκδίδουν ομόλογα και τα ταμεία που διαχειρίζονται τις αποταμιεύσεις μιας ζωής (όπως τα αμερικανικά 401k) αγοράζουν αυτά τα ομόλογα αυτόματα. Έτσι, ένα μεγάλο μέρος των συντάξεων χρηματοδοτεί αυτή τη στιγμή υποδομές τεχνητής νοημοσύνης που ίσως να μην αποφέρουν ποτέ τα προσδοκώμενα κέρδη. Είναι το ίδιο ακριβώς μοντέλο που είδαμε το 2007 με τα subprime στεγαστικά δάνεια.
Ο φαύλος κύκλος των εσόδων και τα δισεκατομμύρια
Αν κοιτάξουμε λίγο πιο προσεκτικά τους ισολογισμούς, η εικόνα γίνεται ακόμα πιο σκοτεινή. Πάρτε για παράδειγμα την Nvidia, την εταιρεία που κατασκευάζει τα μικροτσίπ τα οποία τροφοδοτούν την AI. Η μετοχή της έχει εκτοξευθεί και όλοι μιλούν για τα απίστευτα κέρδη της. Η Wall Street, όμως, αποφεύγει να εξηγήσει πώς ακριβώς προκύπτουν αυτά τα κέρδη.
Η Nvidia επενδύει δισεκατομμύρια σε νεοφυείς επιχειρήσεις (startups) τεχνητής νοημοσύνης. Οι εταιρείες αυτές, με τη σειρά τους, χρησιμοποιούν τα χρήματα που έλαβαν για να αγοράσουν εξοπλισμό. Από ποιον; Από την ίδια την Nvidia. Τα χρήματα απλώς κάνουν έναν κύκλο. Η εταιρεία καταγράφει αυτές τις πωλήσεις ως νέα έσοδα, η αγορά πανηγυρίζει και η μετοχή ανεβαίνει. Όμως, πρόκειται για μια λογιστική ψευδαίσθηση.
Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται παντού. Η Microsoft επενδύει 13 δισεκατομμύρια στην OpenAI, η οποία χρησιμοποιεί μεγάλο μέρος αυτών των χρημάτων για να αγοράσει υπηρεσίες από τη Microsoft. Η Google και η Amazon επενδύουν δισεκατομμύρια στην Anthropic, και η Anthropic με τη σειρά της αγοράζει υπηρεσίες cloud (υπολογιστικού νέφους) από την Google και την Amazon. Τα χρήματα στην πραγματικότητα δεν βγαίνουν ποτέ έξω από το κτίριο. Αλλάζουν απλώς τσέπες, δημιουργώντας μια τεχνητή ζήτηση που παρουσιάζεται ως οργανική ανάπτυξη.
Η ψευδαίσθηση των κερδών και η φούσκα του dot-com
Η κορυφαία επενδυτική εταιρεία Apollo προχώρησε πρόσφατα σε μια εκτενή έρευνα, το συμπέρασμα της οποίας είναι σοκαριστικό: Δεν υπάρχει καμία απολύτως ένδειξη ότι εταιρείες εκτός του τεχνολογικού τομέα βγάζουν πραγματικά χρήματα από την τεχνητή νοημοσύνη. Απολύτως καμία.
Η συνολική χρηματιστηριακή αξία αυτών των κολοσσών, η οποία ανέρχεται σε τρισεκατομμύρια δολάρια, βασίζεται στην υπόσχεση ότι στο μέλλον η AI θα κάνει κάθε επιχείρηση στον πλανήτη πιο κερδοφόρα. Όμως, μέχρι στιγμής, οι μόνοι που κερδίζουν χρήματα από την AI είναι οι εταιρείες που την πουλάνε η μία στην άλλη.
Αυτό το φαινόμενο δεν είναι καινοφανές. Το είδαμε να εκτυλίσσεται με ακρίβεια το 1999, κατά τη διάρκεια της φούσκας του dot-com. Τότε, οι μόνες εταιρείες που έβγαζαν κέρδη από το διαδίκτυο ήταν εκείνες που πουλούσαν εξοπλισμό για το διαδίκτυο σε άλλες εταιρείες. Η Cisco πουλούσε εξοπλισμό δικτύων σε νεοσύστατες επιχειρήσεις, οι οποίες χρηματοδοτούνταν από κεφάλαια της ίδιας της Cisco. Ξέρουμε καλά πώς τελείωσε αυτό: Ο δείκτης NASDAQ κατέρρευσε κατά 78% και χρειάστηκε 15 ολόκληρα χρόνια για να ανακάμψει.
Τα μυστικά μηνύματα και η στάση των τραπεζών
Εδώ είναι που η ιστορία παίρνει διαστάσεις οικονομικού θρίλερ. Στις αρχές Μαΐου, οι Financial Times δημοσίευσαν ένα διακριτικό ρεπορτάζ, χωρίς μεγάλους τίτλους. Ανέφερε ότι οι μεγαλύτερες τράπεζες του κόσμου, όπως η JP Morgan και η Morgan Stanley, προσπαθούσαν μυστικά να ξεφορτωθούν τα χρέη που συνδέονταν με την AI. Έψαχναν νέους αγοραστές, πακετάροντας τα δάνεια σε πολύπλοκα χρηματοοικονομικά προϊόντα, ώστε να μην είναι ξεκάθαρο τι ακριβώς περιέχουν. Οι άνθρωποι που δανείζουν χρήματα για τα προς το ζην, αντιλήφθηκαν τον κίνδυνο και θέλησαν να κάνουν πίσω αθόρυβα. Όπως ακριβώς συνέβη το καλοκαίρι του 2007. Μόλις 48 ώρες μετά από αυτό το ρεπορτάζ, η Goldman Sachs δημοσίευσε μια τεράστια, δημόσια έκθεση. Η έκθεση αυτή δεν ήταν καθόλου διακριτική. Ήταν γεμάτη αισιοδοξία, σχεδιασμένη για να ηρεμήσει την αγορά, μιλώντας για την «agentic AI» και προβλέποντας απεριόριστη ζήτηση.
Η διάθεση στην αγορά ομολόγων άλλαξε μέσα σε μια νύχτα και η μηχανή δανεισμού πήρε ξανά μπροστά. Είναι σύμπτωση; Ίσως. Όμως το 2007, η Goldman Sachs συμβούλευε ιδιωτικά τους πελάτες της να προστατευτούν από την κατάρρευση των ακινήτων, ενώ δημόσια συνέχιζε να πουλάει αισιοδοξία (κάτι για το οποίο αργότερα πλήρωσε πρόστιμο 550 εκατομμυρίων δολαρίων).
Οι επιπτώσεις στον μέσο επενδυτή και την οικονομία
Αυτό το ρήγμα στην αγορά αρχίζει να μεγαλώνει. Όταν τα ομόλογα της SpaceX, μιας εταιρείας με αποτίμηση ενός τρισεκατομμυρίου και κρατικά συμβόλαια, πέφτουν κατά 10%, η αγορά στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα. Οι αριθμοί δεν λένε ψέματα και τα μαθηματικά της αγοράς ομολόγων δείχνουν μια διαφορετική πραγματικότητα από αυτήν που προβάλλουν τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης.
Το εσωτερικό σημείωμα της Goldman Sachs από τον επικεφαλής των παραγώγων, τονίζει ότι σημειώνεται «πολύ γρήγορα, υπερβολικά μεγάλη πτώση». Ο δανεισμός για έργα AI τον Φεβρουάριο ήταν 75 δισεκατομμύρια, τον Ιούνιο έπεσε στα 50 και τον Ιούλιο στα 25 δισεκατομμύρια. Το σύστημα γίνεται όλο και πιο εύθραυστο.
Γιατί, όμως, μας αφορά άμεσα αυτό; Γιατί η κατάρρευση αυτού του οικοδομήματος δεν θα περιοριστεί στη Wall Street. Σήμερα, επτά εταιρείες (οι λεγόμενες Magnificent Seven: Apple, Microsoft, Nvidia, Amazon, Alphabet, Meta, Tesla) αποτελούν σχεδόν το ένα τρίτο της συνολικής χρηματιστηριακής αγοράς των ΗΠΑ. Αν διαθέτετε χρήματα σε κάποιο αμοιβαίο κεφάλαιο ή αποταμιευτικό πρόγραμμα, ένα τεράστιο μέρος του κεφαλαίου σας βρίσκεται συγκεντρωμένο σε αυτές ακριβώς τις μετοχές.
Το ντόμινο της επερχόμενης κρίσης
Αν η φούσκα αρχίσει να ξεφουσκώνει, η αλυσιδωτή αντίδραση θα είναι αδυσώπητη. Το πρώτο ντόμινο είναι η υποχώρηση των δανειστών. Ήδη οι αγοραστές ομολόγων κάνουν πίσω, με αποτέλεσμα το κόστος δανεισμού να αυξάνεται ραγδαία. Το δεύτερο ντόμινο είναι η παύση των επενδύσεων. Οι τεχνολογικοί κολοσσοί έχουν εξαγγείλει επενδύσεις ύψους 5,8 τρισεκατομμυρίων. Χωρίς φθηνό χρήμα, αυτά τα έργα και τα κέντρα δεδομένων απλώς δεν θα χτιστούν.
Το τρίτο ντόμινο είναι η εξαέρωση των εσόδων. Αν κοπούν τα δανεικά, ο φαύλος κύκλος σπάει. Η Nvidia χάνει τους καλύτερους πελάτες της, ενώ η Google και η Amazon βλέπουν τα έσοδά τους από την τεχνητή νοημοσύνη να κατακρημνίζονται, καθώς προέρχονταν κυρίως από τον ίδιο τους τον κλάδο.
Το τέταρτο και πέμπτο ντόμινο είναι η πτώση των χρηματιστηρίων και το χτύπημα στα συνταξιοδοτικά ταμεία. Αν καταρρεύσουν οι αποτιμήσεις των τεχνολογικών κολοσσών, ολόκληρη η αγορά θα συμπαρασυρθεί. Το 2008, εκατομμύρια πολίτες έχασαν το 40% των αποταμιεύσεών τους, όχι επειδή πήραν ρίσκα, αλλά επειδή κανείς δεν τους προειδοποίησε για το πού ακριβώς βρίσκονταν τα χρήματά τους. Το ίδιο σκηνικό στήνεται και σήμερα.
Η προετοιμασία είναι η μόνη άμυνα
Δεν ισχυρίζεται κανείς ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι απάτη. Η τεχνολογία είναι πέρα για πέρα αληθινή, τα μικροτσίπ λειτουργούν και το λογισμικό εξελίσσεται ραγδαία. Όμως, ο τρόπος με τον οποίο χρηματοδοτείται –η αλόγιστη εξάρτηση από το χρέος, η κυκλική ανακύκλωση εσόδων και η υπερβολική συγκέντρωση κινδύνου– είναι πανομοιότυπος με τις μεγάλες οικονομικές φούσκες του παρελθόντος.
Η διαφορά ανάμεσα σε αυτούς που καταστρέφονται και σε αυτούς που επιβιώνουν στις κρίσεις, δεν έγκειται στην ικανότητά τους να προβλέπουν το μέλλον, αλλά στην προετοιμασία τους. Σύμφωνα με αναλυτές, ακόμα και μια απλή επιβράδυνση στα αναμενόμενα έσοδα από την AI αρκεί για να σπρώξει την οικονομία σε ύφεση και τον δείκτη S&P 500 σε απότομη διόρθωση της τάξης του 30%.
Η ιστορία μάς διδάσκει ότι σε κάθε τέτοια υπερβολή –είτε αφορούσε τους σιδηροδρόμους, είτε το ίντερνετ, είτε την κτηματαγορά– οι χαμένοι ήταν πάντα εκείνοι που πίστεψαν ότι «αυτή τη φορά είναι διαφορετικά». Εκείνοι που θεώρησαν ότι οι ειδικοί και οι θεσμοί προστατεύουν τα συμφέροντά τους. Όσοι βλέπουν τα σημάδια νωρίς, επανεξετάζουν την έκθεσή τους σε αυτόν τον κίνδυνο και χαράσσουν μια στρατηγική, είναι αυτοί που στο τέλος θα βγουν αλώβητοι. Η ώρα για εφησυχασμό έχει τελειώσει. Η μηχανή του χρέους δυσκολεύεται ήδη να κρατήσει τον ρυθμό της. Το ερώτημα δεν είναι αν θα φρενάρει, αλλά το πόσο απότομα.
