Πώς η κρατικοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης στις ΗΠΑ έγινε το νέο mainstream

Μέχρι πριν από μερικές εβδομάδες, η ιδέα της κρατικοποίησης των μεγάλων εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ) στις Ηνωμένες Πολιτείες φάνταζε ως ένα εξωπραγματικό σενάριο, το οποίο συζητούνταν αποκλειστικά στους κύκλους της προοδευτικής αριστεράς. Σήμερα, ωστόσο, η συζήτηση αυτή έχει περάσει στο επίκεντρο της κεντρικής πολιτικής σκηνής. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει αναφερθεί σε αυτό το ενδεχόμενο σε πολλαπλές περιπτώσεις, ενώ πρόσφατα αποκαλύφθηκε ότι η κορυφαία εταιρεία του κλάδου, η OpenAI, εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο να παραχωρήσει στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση ένα σημαντικό μερίδιο, ενθαρρύνοντας μάλιστα και άλλους κολοσσούς να ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο.

σχετικά άρθρα

Η αθόρυβη κατάρρευση του πετροδολαρίου και η μετάβαση στο νέο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα

Το ψωμί ως το αρχαιότερο κοινωνικό συμβόλαιο και όπλο ανατροπής καθεστώτων

Η αυτοκρατορία αντεπιτίθεται: Τα πέντε όπλα της Toyota που έχουν στόχο να γκρεμίσουν την κυριαρχία της BYD

Πώς φτάσαμε όμως στο σημείο όπου η άμεση κρατική παρέμβαση στον πιο ταχέως αναπτυσσόμενο τομέα της τεχνολογίας θεωρείται πλέον ουσιαστικά αναπόφευκτη;

Η απρόσμενη σύμπλευση κυβέρνησης και εταιρειών

Ο βασικός λόγος που η κρατικοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης μοιάζει να αποτελεί πλέον μονόδρομο είναι απλός, αλλά ιστορικά παράδοξος: και τα δύο εμπλεκόμενα μέρη —η αμερικανική κυβέρνηση και οι εταιρείες AI— φαίνεται να επιθυμούν την υλοποίησή της. Στο παρελθόν, η δυναμική αυτή δεν υφίστατο.

Το αμερικανικό πολιτικό σύστημα, και ιδιαίτερα η παράταξη των Ρεπουμπλικανών, απέφευγε παραδοσιακά την κρατικοποίηση της οποιασδήποτε βιομηχανίας. Η κυρίαρχη αντίληψη ήταν πως η ελεύθερη αγορά και η απουσία παρεμβατισμού αποτελούν την ασφαλέστερη οδό για τη διατήρηση της τεχνολογικής υπεροχής της Αμερικής. Από την άλλη πλευρά, οι ίδιες οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης δεν συζητούσαν καν το ενδεχόμενο. Με τα έσοδα και τις κεφαλαιοποιήσεις τους να εκτοξεύονται, δεν είχαν καμία απολύτως διάθεση να μοιραστούν τα αμύθητα κέρδη τους με το δημόσιο. Ωστόσο, οι συνθήκες άλλαξαν ριζικά.

Το κυβερνητικό σχέδιο και το μοντέλο της Intel

Η πρώτη σαφής ένδειξη της μεταστροφής ήρθε τον περασμένο μήνα, όταν ο Ντόναλντ Τραμπ πρότεινε ανοιχτά ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να αποκτήσουν μερίδια στις μεγάλες εταιρείες AI, με στόχο να δημιουργηθεί μια, όπως τη χαρακτήρισε, «συνεργασία με το αμερικανικό κοινό». Σε μια απρόσμενη σύγκριση, ο Τραμπ παραδέχτηκε ότι το σχέδιό του δεν διαφέρει πολύ από την παλαιότερη πρόταση του Μπέρνι Σάντερς για επιβολή φόρου 50% στις μετοχές των εταιρειών τεχνολογίας προκειμένου να δημιουργηθεί ένα κρατικό επενδυτικό ταμείο.

Παρότι θα περίμενε κανείς σφοδρές αντιδράσεις από τη βιομηχανία, ένα αποκαλυπτικό ρεπορτάζ των Financial Times έδειξε ότι η OpenAI συζητά ήδη την παραχώρηση ενός μεριδίου 5% (αξίας περίπου 40 δισεκατομμυρίων δολαρίων) στην αμερικανική κυβέρνηση, εντελώς δωρεάν. Η ιδέα κερδίζει έδαφος: η Anthropic ανακοίνωσε προσφάτως ότι υποστηρίζει τον πιο ενεργό ρόλο των νομοθετών στην αναδιανομή των κερδών που θα προκύψουν από την τεχνητή νοημοσύνη.

Από την πλευρά της κυβέρνησης Τραμπ, υπάρχουν συγκεκριμένα κίνητρα για αυτή τη στρατηγική επιλογή. Πρώτον, ο ίδιος ο πρόεδρος δεν έχει την ίδια ιδεολογική προσήλωση στους νόμους της ελεύθερης αγοράς με τους προκατόχους του στο κόμμα. Η κυβέρνησή του έχει ήδη αποκτήσει κρατικά μερίδια σε περισσότερες από 20 εταιρείες, εστιάζοντας σε στρατηγικούς τομείς όπως οι κβαντικοί υπολογιστές και οι σπάνιες γαίες — βιομηχανίες όπου η Κίνα διατηρεί κυρίαρχη θέση. Το μοντέλο αυτό φαίνεται να λειτουργεί, καθώς παρατηρείται συχνά μια χρηματιστηριακή άνθιση μετά την κρατική είσοδο. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η μετοχή της Intel, η οποία εκτοξεύτηκε όταν η κυβέρνηση απέκτησε μερίδιο 10% πέρυσι, μια επιτυχία που ο Τραμπ συχνά επικαλείται.

Ο φόβος της ανεξέλεγκτης δύναμης και η ρύθμιση

Ένας δεύτερος, εξίσου καθοριστικός παράγοντας είναι η αλλαγή στάσης του Λευκού Οίκου απέναντι στην ανάγκη ρυθμιστικού πλαισίου. Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας, ο Τραμπ εξασφάλισε τη στήριξη της λεγόμενης Big Tech, υποσχόμενος πως η κυβέρνησή του δεν θα επιβάλει αυστηρούς περιορισμούς στην τεχνητή νοημοσύνη ή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Όμως, καθώς οι δυνατότητες των νέων μοντέλων αυξάνονται εκθετικά, η διοίκηση έχει θορυβηθεί. Η ανησυχία αυτή εκφράστηκε έμπρακτα τον περασμένο μήνα, όταν οι ΗΠΑ απέκλεισαν απότομα την πρόσβαση σε μη Αμερικανούς πολίτες στα νεότερα μοντέλα της Anthropic (Fable και Mythos), ενώ παράλληλα εξέδωσαν ένα εσπευσμένο εκτελεστικό διάταγμα. Το διάταγμα αυτό διασφαλίζει ότι οι κρατικές υπηρεσίες θα έχουν πρώιμη πρόσβαση στα νέα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης πριν αυτά κυκλοφορήσουν. Η αμερικανική κυβέρνηση συνειδητοποιεί ότι χρειάζεται στενότερο έλεγχο στη βιομηχανία και η κρατικοποίηση αποτελεί το πιο άμεσο και θεσμικά κατοχυρωμένο εργαλείο για να το πετύχει.

Το πολιτικό όφελος και η κοινή γνώμη

Ο τρίτος λόγος για την αλλαγή στάσης της αμερικανικής ηγεσίας είναι ο πολιτικός οπορτουνισμός. Η αμερικανική κοινωνία αντιμετωπίζει την τεχνητή νοημοσύνη με βαθιά καχυποψία. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του ινστιτούτου Pew, το 40% των Αμερικανών πιστεύει ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα έχει αρνητικό αντίκτυπο στην κοινωνία, έναντι μόλις 16% που βλέπει θετικές προοπτικές. Παράλληλα, το 63% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι η τεχνολογία αυτή αναπτύσσεται με επικίνδυνα γρήγορους ρυθμούς.

Με τις ενδιάμεσες εκλογές (midterms) να βρίσκονται στον ορίζοντα, το θέμα της τεχνητής νοημοσύνης αναδεικνύεται σε κυρίαρχο πολιτικό διακύβευμα. Η κρατικοποίηση των κολοσσών της AI και η υπόσχεση για έμμεση αναδιανομή του πλούτου στους πολίτες, μπορεί να αποδειχθεί μια εξαιρετικά δημοφιλής πολιτική κίνηση, ικανή να δώσει πολύτιμη δημοσκοπική ανάσα στα κυβερνητικά ποσοστά.

Γιατί οι τεχνολογικοί κολοσσοί παραδίδουν τα κλειδιά

Η προθυμία των ίδιων των εταιρειών τεχνολογίας να προσφέρουν μερίδια στο κράτος είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της υπόθεσης. Υπάρχει, καταρχάς, μια ιδεολογική συνιστώσα: αρκετά στελέχη στον χώρο της τεχνητής νοημοσύνης αναγνωρίζουν τον κίνδυνο μιας πρωτοφανούς και επικίνδυνης συγκέντρωσης πλούτου. Ήδη από το 2021, ο διευθύνων σύμβουλος της OpenAI, Σαμ Άλτμαν, στο άρθρο του «Moore’s Law for Everything», υποστήριζε ότι η κοινωνία θα χρειαστεί ριζικές αλλαγές στον τρόπο φορολόγησης και ελέγχου για να αντιμετωπίσει τις τεκτονικές αλλαγές που φέρνει η νέα τεχνολογία.

Ωστόσο, πίσω από τις αγαθές προθέσεις κρύβονται ισχυρά επιχειρηματικά συμφέροντα. Οι εταιρείες κατανοούν ότι η αντιπάθεια του κοινού εγκυμονεί τεράστιους κινδύνους. Όσο οι πολίτες φοβούνται την τεχνητή νοημοσύνη, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες εκλογής πολιτικών που θα επιδιώξουν τη σκληρή ρύθμιση της αγοράς.

Η φούσκα, τα κέντρα δεδομένων και το δίχτυ ασφαλείας

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τη βιομηχανία, όμως, κρύβεται στην ίδια τη χρηματοδότησή της. Ο κλάδος διανύει αυτή τη στιγμή την περίοδο μιας τεράστιας, και ίσως κερδοσκοπικής, φούσκας. Οι τεχνολογικές εταιρείες δανείζονται και επενδύουν αστρονομικά ποσά για τη δημιουργία κολοσσιαίων κέντρων δεδομένων (data centers) και απαραίτητων υποδομών. Όλη αυτή η δαπάνη στηρίζεται στην υπόσχεση ότι, κάποια στιγμή στο μέλλον, τα συστήματα αυτά θα επιστρέψουν πολλαπλάσια κέρδη.

Μια ξαφνική κανονιστική παρέμβαση ή μια νομική ρύθμιση εκ μέρους του κράτους θα μπορούσε να σπάσει αυτή τη φούσκα εν μία νυκτί. Παραχωρώντας οικειοθελώς μετοχικό κεφάλαιο, οι εταιρείες επιχειρούν να αποτρέψουν τις επιθετικές κυβερνητικές παρεμβάσεις, κάνοντας ουσιαστικά το κράτος «συνέταιρο» στην επιτυχία τους.

Ακόμα πιο σημαντικό είναι το γεγονός ότι η κρατικοποίηση προσφέρει μια σιωπηρή κυβερνητική εγγύηση. Αν η φούσκα της τεχνητής νοημοσύνης σκάσει, η κυβέρνηση, έχοντας πλέον άμεσο οικονομικό συμφέρον, θα υποχρεωθεί να παρέμβει για να διασώσει τις εταιρείες. Το γεγονός ότι η ίδια εταιρεία που πιέζει για παραχώρηση μετοχών, επιχειρηματολογούσε πρόσφατα και υπέρ της δημιουργίας ενός κυβερνητικού διχτυού ασφαλείας (bailout), κάθε άλλο παρά τυχαίο μπορεί να θεωρηθεί.

Η επιστροφή στην ιστορική κανονικότητα

Παρά το γεγονός ότι η ιδέα μιας πιθανής διάσωσης μεγάλων ιδιωτικών εταιρειών από τα κρατικά ταμεία προκαλεί πολιτικές αντιδράσεις, το σενάριο παραμένει απολύτως ρεαλιστικό. Το αμερικανικό κατεστημένο είναι βαθιά προσηλωμένο στον στόχο της επικράτησης απέναντι στην Κίνα, αντιμετωπίζοντας την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας και γεωπολιτικής επιβίωσης.

Αναλύοντας τη μεγάλη εικόνα, αυτή η μετάβαση προς τον κρατικό έλεγχο δεν αποτελεί ανωμαλία, αλλά επιστροφή στην ιστορική κανονικότητα. Ανέκαθεν, οι τεχνολογίες με τη δυνατότητα να αλλάξουν ριζικά τον κόσμο —όπως τα πυρηνικά όπλα ή το διαστημικό πρόγραμμα— γεννήθηκαν, χρηματοδοτήθηκαν ή τέθηκαν υπό τον αυστηρό έλεγχο του δημόσιου τομέα. Η τεχνητή νοημοσύνη ήταν ίσως η μοναδική τεχνολογία τέτοιου βεληνεκούς που αφέθηκε να αναπτυχθεί αποκλειστικά από τον ιδιωτικό τομέα.

Όπως αποδεικνύουν οι τελευταίες εξελίξεις, αυτή η πλήρως ιδιωτικοποιημένη συνθήκη ήταν τελικά μη βιώσιμη. Η νέα εποχή της τεχνητής νοημοσύνης θα έχει έντονο κρατικό αποτύπωμα.