Το Ιράν στο «τιμόνι» των εξελίξεων: Η στρατηγική ήττα των ΗΠΑ και η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα
Ο καθηγητής Φουάντ Ιζαντί αναλύει τη συμφωνία στη Γενεύη, τη σημασία του Στενού του Ορμούζ και την αρχή του τέλους για την ισραηλινή ηγεμονία στην περιοχή.
Η πρόσφατη συμφωνία στη Γενεύη μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν αποτελεί, σύμφωνα με τον καθηγητή του Πανεπιστημίου της Τεχεράνης, Φουάντ Ιζαντί, μια ιστορική καμπή στις σχέσεις των δύο χωρών. Παρά το κλίμα επιφυλακτικότητας που επικρατεί, η διάθεση στην ιρανική κοινωνία είναι συγκρατημένα θετική. Το Ιράν, μετά από μήνες έντασης, κατάφερε να αποτρέψει έναν «περιττό και παράνομο» πόλεμο, ο οποίος από την πλευρά των ΗΠΑ και του Ισραήλ είχε ως πρωταρχικό στόχο την ανατροπή της ιρανικής κυβέρνησης, την οικειοποίηση των ενεργειακών πόρων της χώρας και την εμπέδωση μιας απόλυτης ισραηλινής ηγεμονίας στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής.
σχετικά άρθρα
Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Ιζαντί, οι αμερικανικές φιλοδοξίες απέτυχαν παταγωδώς και στους τρεις αυτούς άξονες. Η κυβέρνηση Τραμπ, διαπιστώνοντας το δυσβάσταχτο πολιτικό και οικονομικό κόστος της σύγκρουσης, αναγκάστηκε να αναζητήσει μια διέξοδο μέσω της διπλωματικής οδού. Πρόκειται για μια στιγμή δικαίωσης για τον ιρανικό λαό, ο οποίος, έπειτα από δεκαετίες οικονομικού πολέμου και έναν χρόνο άμεσων στρατιωτικών επιθέσεων, απέδειξε ότι η πολιτισμική αντίσταση απέναντι στον ιμπεριαλισμό και τον σιωνισμό αποτελεί ένα αδιαπέραστο τείχος.
Το Ιράν δεν είναι πλέον ο παθητικός αποδέκτης των αμερικανικών αποφάσεων. Αντιθέτως, η νέα συμφωνία ενισχύει τη θέση του, αναθέτοντάς του ρόλο εγγυητή της σταθερότητας. Είναι χαρακτηριστικό πως, για πρώτη φορά, το Ιράν διαθέτει το ειδικό βάρος να επιβάλλει ειρήνη στον Λίβανο, αποτρέποντας τις ισραηλινές επιχειρήσεις που θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε γενοκτονία. Αυτή η «μόχλευση» ισχύος είναι ένα νέο δεδομένο για την Τεχεράνη, η οποία πλέον μετατρέπει το γεωπολιτικό της εκτόπισμα σε διαπραγματευτικό χαρτί που δεν μπορεί να αγνοηθεί από κανέναν παγκόσμιο παίκτη.
Η αλλαγή ισορροπιών και η «θέση του οδηγού»
Η ερώτηση που απασχολεί πλέον τους διεθνείς αναλυτές είναι κατά πόσο το Ιράν βρίσκεται όντως στο «τιμόνι» των εξελίξεων. Ο καθηγητής Ιζαντί είναι κατηγορηματικός: η ιρανική στρατιωτική ικανότητα και η ανθεκτικότητα του συστήματος έχουν καταστήσει σαφές στους αντιπάλους ότι οποιαδήποτε απόπειρα νέας σύγκρουσης θα επιφέρει ζημιές δυσανάλογες με το όφελος για τα αμερικανικά και ισραηλινά συμφέροντα.
Το αφήγημα περί «ολοκληρωτικής παράδοσης» που είχε υιοθετήσει ο Τραμπ κατά το παρελθόν, κατέρρευσε μπροστά στην αποφασιστικότητα των Ιρανών να υπερασπιστούν την εθνική τους κυριαρχία. Σύμφωνα με τον Ιζαντί, οι Αμερικανοί στρατιώτες, σε μεγάλο βαθμό, έχουν συνειδητοποιήσει ότι δεν μάχονται για τα συμφέροντα των ΗΠΑ, αλλά για τη διατήρηση των συμφερόντων ενός τρίτου μέρους, του Ισραήλ. Αυτή η εσωτερική αποσύνδεση των στόχων της Ουάσινγκτον από τα εθνικά της συμφέροντα αποτελεί ένα κρίσιμο σημείο καμπής.
Στην παρούσα φάση, ο «πολιτισμένος κόσμος», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο καθηγητής, έχει επικρατήσει, αναγκάζοντας την άλλη πλευρά σε υποχώρηση. Παρόλο που παραμένει ο κίνδυνος ο Νετανιάχου να επιδιώξει μια νέα αιφνιδιαστική κλιμάκωση, η παρούσα συμφωνία παρέχει ένα πλαίσιο ασφαλείας. Το Ιράν είναι έτοιμο για κάθε ενδεχόμενο, έχοντας αποδείξει πως η αντίσταση, παρότι επώδυνη, αποτελεί τη μοναδική βιώσιμη στρατηγική απέναντι σε πυρηνικά οπλισμένα καθεστώτα που δεν διστάζουν να χρησιμοποιήσουν τη βία κατά αμάχων.
Ο έλεγχος του Στενού του Ορμούζ και η διεθνής νομιμότητα
Ένα από τα πλέον κρίσιμα και ακανθώδη σημεία της συμφωνίας αφορά τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ. Οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ περί «ελεύθερης ναυσιπλοΐας» και υποχρεωτικού ανοίγματος του στενού βρήκαν το Ιράν απόλυτα προετοιμασμένο. Ο καθηγητής Ιζαντί ξεκαθαρίζει το τοπίο βάσει του διεθνούς δικαίου της θάλασσας, υπενθυμίζοντας ότι το Στενό του Ορμούζ δεν αποτελεί διεθνή ύδατα, αλλά βρίσκεται εξ ολοκλήρου εντός των χωρικών υδάτων του Ιράν και του Ομάν.
Με βάση τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, τα 12 μίλια χωρικών υδάτων συν τα 12 μίλια της «συνορεύουσας ζώνης» για κάθε χώρα, καλύπτουν πλήρως το πλάτος των 21 μιλίων του στενού. Συνεπώς, η παρουσία των ΗΠΑ, που απέχουν χιλιάδες χιλιόμετρα, δεν τους δίνει κανένα νομικό δικαίωμα να υπαγορεύουν κανόνες. Το Ιράν, μαζί με το Ομάν, προτίθεται να διαχειριστεί τη ναυσιπλοΐα, επιβάλλοντας τέλη για τις παρεχόμενες υπηρεσίες ασφαλείας και υποστήριξης (pilotage fees).
Η επιβολή αυτών των τελών δεν αποτελεί μια αυθαίρετη κίνηση, αλλά μια αναγκαία απάντηση στην πειρατεία που ασκούσε το αμερικανικό ναυτικό, κατάσχοντας δεξαμενόπλοια και επιβάλλοντας αποκλεισμούς. Το Ιράν είναι αποφασισμένο να μην επιστρέψει στην πρότερη κατάσταση, όπου οι ξένες δυνάμεις δρούσαν ανεξέλεγκτα. Η απόφαση είναι τελεσίδικη: αν οι ΗΠΑ επιθυμούν τη διέλευση, οφείλουν να αποδεχθούν το νέο πλαίσιο, αλλιώς το Ιράν διατηρεί το δικαίωμα να προστατεύσει τα κυριαρχικά του δικαιώματα.
Οι σχέσεις με τις χώρες του Κόλπου και το τέλος του αμερικανικού μιλιταρισμού
Σχετικά με τις σχέσεις του Ιράν με τις χώρες του Περσικού Κόλπου, ο καθηγητής Ιζαντί υπογραμμίζει την επιθυμία της Τεχεράνης για ειρηνική συνύπαρξη. Οι χώρες αυτές, πλούσιες σε πετροδόλαρα, θα ωφελούνταν από ένα σταθερό και ευημερούντα γείτονα. Δυστυχώς, η προηγούμενη πολιτική τους, που βασίστηκε στην παραχώρηση βάσεων στις ΗΠΑ, αποδείχθηκε λανθασμένη. Αυτές οι βάσεις δεν παρείχαν προστασία, αλλά μετέτρεψαν τα κράτη του Κόλπου σε στόχους, ενώ στην ουσία οι ίδιες οι χώρες κλήθηκαν να «προστατεύσουν» τους Αμερικανούς στρατιώτες.
Η στροφή προς έναν πολυπολικό κόσμο είναι αναπόφευκτη. Οι χώρες της περιοχής, αργά ή γρήγορα, θα κατανοήσουν ότι η εξάρτηση από την Ουάσινγκτον είναι αδιέξοδη. Το Ιράν, μέσα από τη συμφωνία, προωθεί τη δημιουργία ενός fund 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ανοικοδόμηση της χώρας, με τη συνεισφορά των γειτονικών κρατών να είναι επιθυμητή. Η ειρήνη, αν αποδειχθεί διαρκής, θα αποτελέσει την αρχή του τέλους για την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή, η οποία έχει επιφέρει μόνο αστάθεια και καταστροφή.
Το πυρηνικό ζήτημα: Μια επανάληψη του 2015 με νέα δεδομένα
Σε ό,τι αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα, η συμφωνία δεν διαφέρει ριζικά από εκείνη του 2015. Ο Ιζαντί σημειώνει ότι ακόμα και ο Τραμπ έχει παραδεχθεί πως το Ιράν θα διατηρήσει τις δυνατότητες εμπλουτισμού χαμηλού επιπέδου. Το πρόβλημα της προηγούμενης περιόδου ήταν η απουσία εμπιστοσύνης. Το Ιράν δεν εμπιστεύεται τις ΗΠΑ, και δικαίως, δεδομένης της ιστορικής τους πορείας. Ωστόσο, αν οι ΗΠΑ σταματήσουν την επιθετική τους πολιτική και λειτουργήσουν ως «κανονικό κράτος», τότε το Ιράν ίσως επανεξετάσει ορισμένες παραμέτρους του εμπλουτισμού του.
Η υψηλή στάθμη εμπλουτισμού που επετεύχθη τελευταία ήταν άμεση συνέπεια των πιέσεων. Αν αυτές οι πιέσεις αρθούν, ο δρόμος προς την εξομάλυνση ανοίγει. Το ζητούμενο είναι αν η Ουάσινγκτον θα επιλέξει να τηρήσει τα συμφωνηθέντα ή αν θα καταφύγει ξανά στις μονομερείς κυρώσεις, οι οποίες μόνο να καθυστερήσουν την εξέλιξη της χώρας μπόρεσαν, χωρίς να καταφέρουν να λυγίσουν το ιρανικό φρόνημα.
Η «υστερία» των ισραηλινών κύκλων και το μέλλον της περιοχής
Όσον αφορά το Ισραήλ, ο καθηγητής Ιζαντί περιγράφει μια κατάσταση «εσωτερικής κρίσης». Πολιτικοί όπως ο Σμότριτς και ο Μπένετ, καθώς και το κατεστημένο που εκπροσωπεί ο Νετανιάχου, βρίσκονται σε πανικό. Η στρατηγική τους, που στόχευε στη δημιουργία μιας «Μεγάλης Ισραηλινής Ηγεμονίας», κατέρρευσε. Ο Ιζαντί θεωρεί πως οι στρατιωτικές επιτυχίες του Ισραήλ ήταν εφήμερες και τώρα καλούνται να διαχειριστούν τις συνέπειες μιας πολιτικής που απομόνωσε τη χώρα διεθνώς.
Η δήλωση του Ιζαντί ότι «βρισκόμαστε στην αρχή του τέλους του ισραηλινού καθεστώτος» δεν αποτελεί ρητορική έξαρση, αλλά μια ψύχραιμη εκτίμηση για ένα καθεστώς που οδηγείται από ανθρώπους υπό έρευνα για εγκλήματα πολέμου. Χωρίς την αμερικανική οικονομική και στρατιωτική «ομπρέλα», το Ισραήλ δεν μπορεί να επιβιώσει ως έχει. Η διεθνής κοινή γνώμη, ακόμα και μέσα στις ΗΠΑ, αλλάζει ραγδαία, και η υποστήριξη προς το Ισραήλ γίνεται πλέον ένα δυσβάσταχτο φορτίο για τον Αμερικανό φορολογούμενο.
Το μέλλον των σχέσεων Ιράν-Ισραήλ θα είναι οπωσδήποτε ταραχώδες, αλλά η πρωτοβουλία των κινήσεων δεν ανήκει πλέον στην Τελε Αβίβ. Το Ιράν θα παρακολουθεί τις εξελίξεις, ενισχύοντας τη θέση του και περιμένοντας τη σταδιακή αποσύνθεση ενός συστήματος που βασίστηκε στην καταπάτηση των δικαιωμάτων των Παλαιστινίων. Η ελευθερία της Παλαιστίνης από τον ποταμό έως τη θάλασσα παραμένει ο τελικός στόχος της ιστορικής δικαιοσύνης, και η στάση του Ιράν σε αυτό το θέμα παραμένει αδιαπραγμάτευτη.
Συμπέρασμα: Η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα
Η ανάλυση του καθηγητή Ιζαντί αναδεικνύει μια νέα εποχή για τη Μέση Ανατολή. Ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός, αν και παραμένει μια σημαντική δύναμη, βρίσκεται σε φάση εμφανέστατης υποχώρησης. Το Ιράν, μέσα από μια στρατηγική υπομονής, αντίστασης και διπλωματικής ευελιξίας, έχει καταφέρει να αναδειχθεί σε κυρίαρχο παίκτη. Η συμφωνία της Γενεύης δεν είναι το τέλος του δρόμου, αλλά η απαρχή μιας νέας ισορροπίας όπου οι λαοί της περιοχής θα έχουν τον πρώτο λόγο, απαλλαγμένοι από την κηδεμονία των ξένων δυνάμεων.
Η παρακμή της ισραηλινής επιρροής, η ανάγκη των ΗΠΑ να επαναπροσδιορίσουν τον ρόλο τους και η ανερχόμενη δύναμη της «άξονα της αντίστασης» διαμορφώνουν ένα τοπίο που θα καθορίσει τις εξελίξεις για τις επόμενες δεκαετίες. Το Ιράν είναι έτοιμο να ανταποκριθεί σε αυτόν τον ρόλο, επιδεικνύοντας νηφαλιότητα και σταθερότητα, συνεχίζοντας παράλληλα να υπερασπίζεται τις αξίες του απέναντι σε κάθε πρόκληση.
