Τα «χαμένα» δισεκατομμύρια της Βενεζουέλας: Πετρέλαιο, χρυσός και ένα διυλιστήριο παγιδευμένα στο εξωτερικό
Περίπου 13 δισ. δολάρια από πωλήσεις πετρελαίου, 31 τόνοι χρυσού στο Λονδίνο και η Citgo βρίσκονται στο επίκεντρο μιας πρωτοφανούς οικονομικής και νομικής περιπέτειας, την ώρα που η Βενεζουέλα προσπαθεί να αντιμετωπίσει καταστροφές 37 δισ. δολαρίων από τους σεισμούς
Η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα αργού πετρελαίου στον πλανήτη, όμως ένα μεγάλο μέρος του πλούτου της βρίσκεται σήμερα είτε εκτός της χώρας είτε εγκλωβισμένο σε ένα περίπλοκο πλέγμα δικαστικών αποφάσεων, πιστωτών, κυρώσεων και πολιτικών συγκρούσεων.
σχετικά άρθρα
Από τον Ιανουάριο, η αμερικανική κυβέρνηση έχει πουλήσει περίπου 13 δισ. δολάρια βενεζουελάνικου πετρελαίου. Ωστόσο, στο επίσημο κυβερνητικό αρχείο στο Καράκας που καταγράφει τα ποσά τα οποία έχει λάβει η Βενεζουέλα εμφανίζεται μόλις μία μεταφορά, ύψους 300 εκατ. δολαρίων, τον Μάρτιο. Δημιουργείται έτσι μια διαφορά περίπου 12,7 δισ. δολαρίων ανάμεσα στην αξία του πετρελαίου που πωλήθηκε και στα χρήματα που εμφανίζονται να έχουν φτάσει στη χώρα.
Μετά την απομάκρυνση του Νικολάς Μαδούρο τον Ιανουάριο και την ανάληψη της προσωρινής ηγεσίας από την αντιπρόεδρό του, Ντέλσι Ροντρίγκες, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει ότι οι ΗΠΑ παρεμβαίνουν για να αποκαταστήσουν τη ροή του πετρελαίου και ότι τα έσοδα θα διακρατούνταν υπό καθεστώς θεματοφυλακής. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ υποστήριξε αργότερα ότι υπάρχει οικονομική παρακολούθηση και ότι δισεκατομμύρια έχουν διοχετευθεί στην οικονομία της Βενεζουέλας.
Τα χρήματα αυτά, όμως, δεν είναι εύκολο να εντοπιστούν, σύμφωνα με τον οικονομολόγο Patrick Boyle. Παρά την αύξηση κατά 25% των εξαγωγών αργού μέσα στη χρονιά, το ΑΕΠ της Βενεζουέλας αυξήθηκε μόλις κατά 2,5% το πρώτο τρίμηνο, καταγράφοντας την ασθενέστερη επίδοση σχεδόν πέντε ετών.
Όλα αυτά συμβαίνουν ενώ η χώρα προσπαθεί να αντιμετωπίσει τις συνέπειες των δύο καταστροφικών σεισμών μεγέθους 7,2 και 7,5 Ρίχτερ, οι οποίοι προκάλεσαν χιλιάδες θανάτους, άφησαν δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους χωρίς στέγη και προκάλεσαν ζημιές που υπολογίζονται στα 37 δισ. δολάρια, ποσό που πλησιάζει το ένα τρίτο της οικονομίας της χώρας.
Γιατί τα χρήματα από το πετρέλαιο κατέληξαν στο Κατάρ
Η συγκράτηση των εσόδων από το πετρέλαιο δεν αποτελεί απλώς πολιτική επιλογή. Η Βενεζουέλα βρίσκεται αντιμέτωπη με απαιτήσεις πιστωτών που υπολογίζονται μεταξύ 150 και 170 δισ. δολαρίων, έπειτα από χρόνια κακοδιαχείρισης, διαφθοράς και απαλλοτριώσεων υπό τον Ούγκο Τσάβες και τον Νικολάς Μαδούρο.
Ομολογιούχοι της Wall Street, ξένες κυβερνήσεις και επιχειρήσεις των οποίων περιουσιακά στοιχεία κατασχέθηκαν διεκδικούν χρήματα από τη χώρα. Σε αντίθεση, όμως, με μια εταιρεία που χρεοκοπεί, ένα κράτος δεν μπορεί να προσφύγει σε πτωχευτικό δικαστήριο ώστε να παγώσουν οι απαιτήσεις και να οργανωθεί η αποπληρωμή των πιστωτών.
Για να προστατευθούν τα έσοδα, στις 9 Ιανουαρίου εκδόθηκε το Executive Order 14373, το οποίο παρέχει νομική προστασία στα έσοδα από το βενεζουελάνικο πετρέλαιο που διατηρούνται σε λογαριασμούς του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών. Στόχος ήταν τα χρήματα να προστατευθούν από κατασχέσεις και να χρησιμοποιηθούν για την αποκατάσταση του ενεργειακού τομέα.
Ωστόσο, έξι μήνες αργότερα, οι τριμηνιαίοι έλεγχοι της KPMG που είχαν υποσχεθεί οι αμερικανικές αρχές δεν είχαν δημοσιοποιηθεί, προκαλώντας ερωτήματα από βουλευτές και των δύο κομμάτων.
Ακόμη πιο περίπλοκη ήταν η πρώτη πώληση πετρελαίου, ύψους 500 εκατ. δολαρίων. Τα χρήματα δεν τοποθετήθηκαν σε λογαριασμό του αμερικανικού Δημοσίου, αλλά σε τραπεζικό λογαριασμό στο Κατάρ.
Η PDVSA είχε αρχίσει να εξαντλεί τους διαθέσιμους χώρους αποθήκευσης, ενώ δεξαμενόπλοια γεμάτα βαρύ αργό παρέμεναν ανοικτά των ακτών. Εάν σταματούσε η παραγωγή, υπήρχε κίνδυνος μόνιμων ζημιών στις πετρελαιοπηγές. Οι αμερικανικές αρχές χρησιμοποίησαν τις Vitol και Trafigura για την πώληση του αποθέματος, με τα χρήματα να καταλήγουν στην Qatar National Bank υπό αμερικανική εποπτεία.
Η επιλογή του Κατάρ είχε κυρίως νομική αιτία. Αμερικανοί που διαθέτουν δικαστικές αποφάσεις εναντίον τρομοκρατικών οργανώσεων μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να στραφούν κατά δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων φορέων που θεωρούνται συνδεδεμένοι με αυτές. Δικαστήρια έχουν ήδη επιτρέψει σε κατόχους αποφάσεων εναντίον των FARC να διεκδικήσουν δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία της PDVSA.
Υπήρχε και ένα δεύτερο πρόβλημα: η ίδια η αμερικανική κρατική μηχανή δεν αντιμετωπίζει ενιαία το ερώτημα ποιος εκπροσωπεί τη Βενεζουέλα. Η κυβέρνηση συναλλάσσεται με την προσωρινή πρόεδρο Ντέλσι Ροντρίγκες, αλλά στο δικαστικό σύστημα παραμένουν συνέπειες της αναγνώρισης του Χουάν Γκουαϊδό και της αντιπολιτευόμενης Εθνοσυνέλευσης του 2015. Η μεταφορά των χρημάτων στο Κατάρ τα τοποθέτησε ουσιαστικά πέρα από την άμεση εμβέλεια των αμερικανικών δικαστηρίων.
Το μεγαλύτερο πλήγμα, όμως, αφορά τη Citgo, την αμερικανική εταιρεία που ανήκε στην κρατική PDVSA από το 1990. Διαθέτει περίπου 4.000 πρατήρια, αγωγούς, εγκαταστάσεις αποθήκευσης και τρία μεγάλα διυλιστήρια στη Λουιζιάνα, το Τέξας και το Ιλινόι, συνολικής δυναμικότητας άνω των 800.000 βαρελιών ημερησίως.
Η επί χρόνια στενή σύνδεση της PDVSA με το βενεζουελάνικο κράτος αποδείχθηκε καθοριστική. Το 2016, η καναδική Crystallex, έχοντας εξασφαλίσει διαιτητική απόφαση 1,2 δισ. δολαρίων για την απαλλοτρίωση του ορυχείου χρυσού Las Cristinas, στράφηκε κατά των μετοχών που οδηγούσαν στη Citgo.
Τα δικαστήρια έκριναν ότι ο βαθμός ελέγχου της κυβέρνησης επί της PDVSA ήταν τόσο εκτεταμένος ώστε μπορούσε να θεωρηθεί ουσιαστικά alter ego του κράτους. Ακολούθησε σειρά πιστωτών, μεταξύ των οποίων η ConocoPhillips, η Gold Reserve, η O-I Glass και η Tidewater.
Έπειτα από μια διαδικασία που διήρκεσε οκτώ χρόνια, η Amber Energy, συνδεδεμένη με την Elliott Investment Management, επικράτησε με προσφορά 5,89 δισ. δολαρίων σε μετρητά, σε συνδυασμό με διακανονισμό με κατόχους ομολόγων. Η συμφωνία εξακολουθεί να χρειάζεται άδεια από την OFAC για να ολοκληρωθεί.
Οι 31 τόνοι χρυσού που κανείς δεν μπορεί να αγγίξει
Η υπόθεση γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη στο Λονδίνο. Στα θησαυροφυλάκια της Τράπεζας της Αγγλίας βρίσκονται 31 τόνοι βενεζουελάνικου χρυσού, οι οποίοι φυλάσσονται εκεί από το 2008.
Το 2020 η αξία τους υπολογιζόταν περίπου στα 2 δισ. δολάρια, όμως μετά την άνοδο της τιμής του χρυσού έχουν πλέον αξία άνω των 4 δισ. δολαρίων. Παρά την αύξηση της αξίας τους κατά περισσότερα από 2 δισ. δολάρια, η Βενεζουέλα δεν μπορεί να τους χρησιμοποιήσει.
Η εμπλοκή ξεκίνησε όταν η βρετανική κυβέρνηση αναγνώρισε το 2019 τον Χουάν Γκουαϊδό ως συνταγματικό προσωρινό πρόεδρο. Εκείνος διόρισε νέο διοικητικό συμβούλιο στην κεντρική τράπεζα της Βενεζουέλας, το οποίο ζήτησε από την Τράπεζα της Αγγλίας να μη δώσει τον χρυσό στην κυβέρνηση Μαδούρο.
Η υπόθεση έφτασε στο Ανώτατο Δικαστήριο της Βρετανίας, το οποίο το 2021 έκρινε ότι τα δικαστήρια ήταν υποχρεωμένα να ακολουθήσουν τη θέση της βρετανικής κυβέρνησης ως προς την αναγνώριση του Γκουαϊδό. Ωστόσο, ούτε η αντιπολίτευση κατάφερε να πάρει τον χρυσό.
Το 2022 η ίδια η αντιπολιτευόμενη Εθνοσυνέλευση κατήργησε την προσωρινή κυβέρνηση του Γκουαϊδό και η Βρετανία σταμάτησε να τον αναγνωρίζει. Παρ’ όλα αυτά, το Εφετείο αποφάσισε το 2023 ότι η μεταγενέστερη ανάκληση της αναγνώρισης δεν ακυρώνει αναδρομικά τις αποφάσεις που είχαν ληφθεί όταν ο Γκουαϊδό θεωρούνταν νόμιμος πρόεδρος.
Το αποτέλεσμα είναι ένα θεσμικό αδιέξοδο: η πλευρά του Μαδούρο δεν μπορεί να δώσει εντολή για τον χρυσό, ενώ το συμβούλιο που είχε διοριστεί από τον Γκουαϊδό αντλεί την εξουσία του από έναν πολιτικό θεσμό που πλέον δεν υπάρχει.
Μετά τους σεισμούς, η Ντέλσι Ροντρίγκες έστειλε επιστολή στον βασιλιά Κάρολο, ζητώντας την απελευθέρωση των αποθεμάτων για την αντιμετώπιση της καταστροφής. Ωστόσο, ο Βρετανός μονάρχης δεν έχει την εξουσία να ανατρέψει τις δικαστικές αποφάσεις ή να διατάξει την Τράπεζα της Αγγλίας να παραδώσει τον χρυσό.
Την ίδια ώρα, η χώρα χρειάζεται τεράστια ποσά. Οι άμεσες φυσικές ζημιές από τους σεισμούς υπολογίζονται στα 37 δισ. δολάρια, εκ των οποίων 24 δισ. αφορούν κτίρια και 13 δισ. υποδομές, χωρίς να έχει ακόμη υπολογιστεί το συνολικό κόστος ανοικοδόμησης.
Οι ΗΠΑ έχουν διαθέσει περίπου 310 εκατ. δολάρια για την αντιμετώπιση της καταστροφής, ενώ περισσότεροι από 30.000 διασώστες και πάνω από 3.000 ξένοι διασώστες έχουν αναπτυχθεί στη χώρα. Παράλληλα, ο αμερικανικός στρατός βοηθά στη λειτουργία του κύριου διεθνούς αεροδρομίου του Καράκας και των παράκτιων λιμανιών, ώστε να μπορούν να φτάνουν οι προμήθειες.
Η αντίφαση παραμένει εντυπωσιακή. Η Βενεζουέλα διαθέτει δισεκατομμύρια σε πετρέλαιο, ένα τεράστιο δίκτυο διύλισης στις ΗΠΑ και χρυσό αξίας άνω των 4 δισ. δολαρίων στο Λονδίνο, αλλά μεγάλο μέρος αυτού του πλούτου βρίσκεται ουσιαστικά εκτός του ελέγχου της.
Στην καρδιά της υπόθεσης βρίσκεται τελικά το ζήτημα της διεθνούς νομιμοποίησης και της αναγνώρισης της πολιτικής εξουσίας. Τα έσοδα από το πετρέλαιο βρίσκονται στο Κατάρ επειδή στις ΗΠΑ κινδυνεύουν από πιστωτές, η Citgo οδηγήθηκε σε αναγκαστική πώληση επειδή δικαστήριο συνέδεσε νομικά την PDVSA με το κράτος και ο χρυσός παραμένει στο Λονδίνο επειδή δεν υπάρχει αναγνωρισμένη αρχή που να μπορεί αδιαμφισβήτητα να ζητήσει την επιστροφή του.
Έτσι, την ώρα που η Βενεζουέλα προσπαθεί να αντιμετωπίσει μια καταστροφή δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, ένα σημαντικό μέρος του εθνικού της πλούτου παραμένει παγιδευμένο σε τράπεζες, δικαστήρια και λογαριασμούς χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από το Καράκας.
