Όταν ο καιρός γίνεται όπλο – Το αμφιλεγόμενο σχέδιο παρέμβασης στο κλίμα και οι φόβοι για μια νέα γεωπολιτική σύγκρουση
Η λεγόμενη γεωμηχανική δηλαδή η εσκεμμένη μεγάλης κλίμακας τροποποίηση του κλίματος μέσω τεχνολογικών παρεμβάσεων, δεν αντιμετωπίζεται πλέον αποκλειστικά ως επιστημονικό εργαλείο
Καθώς η κλιματική κρίση εντείνεται και ο ανταγωνισμός μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων οξύνεται, όλο και περισσότεροι αναλυτές προειδοποιούν ότι το κλίμα δεν αποτελεί πλέον μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα. Η επισιτιστική ασφάλεια, η έλλειψη νερού, οι μεταναστευτικές πιέσεις και ο ανταγωνισμός για φυσικούς πόρους επηρεάζουν ήδη τις διεθνείς σχέσεις, ενώ στο προσκήνιο έρχεται πλέον και ένα ακόμη πιο αμφιλεγόμενο σενάριο: η σκόπιμη παρέμβαση στο κλιματικό σύστημα του πλανήτη.
σχετικά άρθρα
Η λεγόμενη γεωμηχανική (geoengineering), δηλαδή η εσκεμμένη μεγάλης κλίμακας τροποποίηση του κλίματος μέσω τεχνολογικών παρεμβάσεων, δεν αντιμετωπίζεται πλέον αποκλειστικά ως επιστημονικό εργαλείο. Σύμφωνα με αναλύσεις που εξετάζουν τις γεωπολιτικές διαστάσεις του φαινομένου, οι τεχνολογίες αυτές αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη στρατηγική σημασία, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες αλλά και νέους κινδύνους.
Στις τεχνικές γεωμηχανικής περιλαμβάνονται η διαχείριση της ηλιακής ακτινοβολίας, η απομάκρυνση διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα και διάφορες μορφές τροποποίησης του καιρού, όπως η τεχνητή πρόκληση βροχοπτώσεων. Υποστηρικτές των τεχνολογιών αυτών θεωρούν ότι θα μπορούσαν να συμβάλουν στον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη, να προστατεύσουν γεωργικές περιοχές από ακραία φαινόμενα και να αποτρέψουν κρίσιμα κλιματικά σημεία καμπής.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκεντρώνει η μέθοδος της Έγχυσης Στρατοσφαιρικών Αερολυμάτων (SAI), κατά την οποία αντανακλαστικά σωματίδια απελευθερώνονται στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας ώστε να αντανακλούν μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας πίσω στο διάστημα. Οι υποστηρικτές της υποστηρίζουν ότι θα μπορούσε να περιορίσει την άνοδο της θερμοκρασίας, να επιβραδύνει το λιώσιμο των πάγων και να μειώσει τη συχνότητα ακραίων καιρικών φαινομένων.
Από την κλιματική παρέμβαση στον φόβο για «πολέμους του καιρού»
Παρά τα πιθανά οφέλη, οι κίνδυνοι που συνοδεύουν τέτοιες τεχνολογίες θεωρούνται σημαντικοί. Επιστήμονες και αναλυτές προειδοποιούν ότι μια παρέμβαση σχεδιασμένη για να ωφελήσει μια περιοχή θα μπορούσε να προκαλέσει απρόβλεπτες συνέπειες σε κάποια άλλη.
Η τροποποίηση των βροχοπτώσεων σε μία χώρα θα μπορούσε, θεωρητικά, να επηρεάσει τα καιρικά μοτίβα γειτονικών περιοχών, προκαλώντας ξηρασίες, πλημμύρες ή προβλήματα στην αγροτική παραγωγή. Σε περιοχές με ήδη έντονες γεωπολιτικές εντάσεις, όπως η λεκάνη του Νείλου ή η περιοχή του Μεκόνγκ, ακόμη και η υποψία ότι κάποια χώρα επηρεάζει σκόπιμα τον καιρό θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρές διπλωματικές συγκρούσεις.
Η ανάλυση του GM υπενθυμίζει ότι η τροποποίηση του καιρού δεν αποτελεί εντελώς θεωρητικό σενάριο. Κατά τον Πόλεμο του Βιετνάμ, οι Ηνωμένες Πολιτείες πραγματοποίησαν την επιχείρηση «Operation Popeye», επιχειρώντας να παρατείνουν την περίοδο των μουσώνων με στόχο να δυσκολέψουν τις μετακινήσεις των αντιπάλων τους. Παράλληλα, κατά καιρούς έχουν υπάρξει αναφορές για κινεζικά προγράμματα τροποποίησης του καιρού πριν από σημαντικές διοργανώσεις, όπως οι Ολυμπιακοί Αγώνες του Πεκίνου το 2008.
Ορισμένοι ειδικοί προειδοποιούν ότι στο μέλλον η γεωμηχανική θα μπορούσε να μετατραπεί σε εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης. Ακόμη και αν δεν χρησιμοποιηθεί ποτέ ως όπλο, η πεποίθηση ότι ένα κράτος έχει τη δυνατότητα να επηρεάζει το κλίμα μπορεί να δημιουργήσει καχυποψία και να επιδεινώσει τις διεθνείς σχέσεις.
Το μεγάλο κενό στη διεθνή διακυβέρνηση
Ένα από τα βασικά προβλήματα που επισημαίνονται είναι η απουσία σαφούς διεθνούς πλαισίου διακυβέρνησης. Δεν υπάρχει σήμερα κοινά αποδεκτός μηχανισμός που να καθορίζει ποιος μπορεί να προχωρήσει σε κλιματικές παρεμβάσεις, υπό ποιες προϋποθέσεις και ποιος θα αναλάβει την ευθύνη σε περίπτωση αρνητικών συνεπειών.
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η έλλειψη κανόνων δημιουργεί ένα επικίνδυνο κενό, το οποίο θα μπορούσε να επιτρέψει μονομερείς ενέργειες από ισχυρά κράτη ή να ενθαρρύνει νέες μορφές γεωπολιτικού ανταγωνισμού. Ιδιαίτερα ευάλωτες θεωρούνται οι φτωχότερες χώρες, οι οποίες συχνά δεν διαθέτουν ούτε την τεχνολογική δυνατότητα ούτε την πολιτική επιρροή για να συμμετέχουν ισότιμα στις αποφάσεις που θα μπορούσαν να επηρεάσουν άμεσα το κλίμα τους.
Η γεωμηχανική δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά αντικείμενο επιστημονικής έρευνας. Αντίθετα, εξελίσσεται σε ζήτημα που συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια, τη γεωπολιτική ισχύ, την κυριαρχία των κρατών και τον τρόπο με τον οποίο θα διαμορφωθεί η διεθνής τάξη τις επόμενες δεκαετίες. Σε έναν κόσμο όπου οι ανταγωνισμοί επεκτείνονται από το εμπόριο και την τεχνολογία μέχρι το διάστημα, ορισμένοι προειδοποιούν ότι η ατμόσφαιρα και ο ίδιος ο καιρός ενδέχεται να αποτελέσουν το επόμενο πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.
