Το παρασκήνιο της συμφωνίας με το Ιράν, η στάση του Τραμπ και οι σύμμαχοι

Πολλά και κρίσιμα γεγονότα διαδραματίζονται αυτή τη στιγμή στο γεωπολιτικό πεδίο της Μέσης Ανατολής, με τις εξελίξεις να τρέχουν με καταιγιστικούς ρυθμούς. Σύμφωνα με διεθνή δίκτυα όπως το CNN και το Axios, οι περιφερειακοί ηγέτες των χωρών του Κόλπου άσκησαν έντονη πίεση στον Ντόναλντ Τραμπ προκειμένου να αποδεχθεί μια συμφωνία-πλαίσιο με το Ιράν. Οι τηλεφωνικές επαφές περιγράφονται ως ιδιαίτερα θετικές, καταγράφοντας σημαντική πρόοδο.

σχετικά άρθρα

Το μπούμερανγκ των κυρώσεων: Πώς η Δύση παγιδεύτηκε στον δικό της οικονομικό πόλεμο

Ο μυστικός πόλεμος της Fed: Η σύγκρουση για το δολάριο και οι αποταμιεύσεις των πολιτών

Ο νέος εμπορικός πόλεμος ΗΠΑ – Κίνας στις αλυσίδες εφοδιασμού: Οι πολυεθνικές κινδυνεύουν να παγιδευτούν ανάμεσα σε δύο κόσμους

Για να γίνουμε σαφείς, οι ηγέτες των αραβικών κρατών είναι οι πρώτοι που δεν επιθυμούν επ’ ουδενί να δουν την Τεχεράνη να ελέγχει πλήρως τα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, υπάρχει κάτι που φοβούνται πολύ περισσότερο από αυτό: την επανάληψη ενός ανοιχτού πολέμου, ο οποίος θα ήταν απολύτως καταστροφικός για την περιφερειακή και παγκόσμια οικονομία.

Η πραγματική εικόνα στα Στενά του Ορμούζ

Η κατάσταση στη ζωτική αυτή αρτηρία του παγκόσμιου εμπορίου παραμένει ασφυκτική. Τα Στενά του Ορμούζ υπολειτουργούν, δημιουργώντας σοβαρές οικονομικές συνέπειες. Πολλοί αναλυτές εστιάζουν στις επιπτώσεις που θα είχε μια ενδεχόμενη διακοπή της παραγωγής από την πλευρά του Ιράν, όμως η πραγματικότητα είναι ότι και οι υπόλοιπες χώρες της περιοχής αναγκάζονται να περιορίσουν την παραγωγή και τις εξαγωγές τους.

Ενώ ορισμένα πλοία εξακολουθούν να διαπλέουν τα στενά καθημερινά, οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους. Πριν από το ξέσπασμα του πολέμου, καταγράφονταν 100 έως 130 διελεύσεις πλοίων ημερησίως. Σήμερα, ο αριθμός αυτός έχει καταρρεύσει. Το κρισιμότερο ερώτημα δεν είναι μόνο το πότε θα σταματήσουν οι εχθροπραξίες, αλλά το πότε οι ναυτιλιακές ασφαλιστικές εταιρείες θα θεωρήσουν την περιοχή αρκετά ασφαλή ώστε να παρέχουν κάλυψη στα εμπορικά σκάφη. Οι ασφαλιστές παραμένουν εξαιρετικά διστακτικοί στην ανάληψη ρίσκου. Σύμφωνα με την Kepler, στο καλύτερο δυνατό σενάριο, η κίνηση θα αγγίξει μόλις το 40% των προπολεμικών επιπέδων μέχρι το τέλος του έτους. Συνεπώς, η ψευδαίσθηση ότι τα πράγματα θα επιστρέψουν αυτόματα στην κανονικότητα, απλώς δεν ευσταθεί. Απαιτείται άμεση αποκατάσταση της αίσθησης περιφερειακής σταθερότητας.

Το ειρηνευτικό προσχέδιο και η διπλωματία της μίας σελίδας

Σύμφωνα με ρεπορτάζ του Axios, Άραβες και Μουσουλμάνοι ηγέτες που συμμετείχαν στις πρόσφατες κλήσεις με τον Τραμπ, τον προέτρεψαν ομόφωνα να προχωρήσει σε μια συμφωνία λήξης του πολέμου. Το μήνυμα ήταν σαφές: «Σταματήστε τον πόλεμο για το καλό ολόκληρης της περιοχής». Οι διαπραγματεύσεις, με τη διαμεσολάβηση του Πακιστάν, την υποστήριξη του Κατάρ και την πίεση από τη Σαουδική Αραβία, την Αίγυπτο και την Τουρκία, οδήγησαν στο γεφύρωμα των χασμάτων και στη δημιουργία ενός προσχεδίου μίας μόλις σελίδας.

Μπορεί ένα κείμενο μίας σελίδας να τερματίσει έναν τέτοιο πόλεμο; Όπως έλεγε ο Οπενχάιμερ, ο θεός κρύβεται στις λεπτομέρειες. Μια δήλωση παύσης πυρός είναι αναγκαία, αλλά όχι επαρκής συνθήκη. Το προσχέδιο αυτό δεν αποτελεί λόγο για πανηγυρισμούς ούτε σηματοδοτεί την οριστική λήξη του πολέμου. Είναι, ουσιαστικά, το «εισιτήριο για τον χορό» των διαπραγματεύσεων. Αποτελεί απλώς μια επέκταση της εκεχειρίας και τον καθορισμό της σειράς των θεμάτων που θα συζητηθούν. Είμαστε ακόμα στην «κατασκήνωση βάσης» και η απότομη πλαγιά του βουνού βρίσκεται ολόκληρη μπροστά μας.

Η στάση των Εμιράτων και ο ρεαλισμός της επιβίωσης

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της εξίσωσης είναι η στάση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Αν και στο παρελθόν έχουν υπάρξει πολύ πιο «σκληροπυρηνικά» απέναντι στην Τεχεράνη, φαίνεται πως τώρα ευθυγραμμίζονται με το υπόλοιπο Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου (GCC). Δεν θα είχε λογική μια διαφορετική προσέγγιση. Τα Εμιράτα γνωρίζουν από πρώτο χέρι την ευαλωτότητά τους – αρκεί να θυμηθούμε ότι στο παρελθόν χρειάστηκαν μόλις τρία drones για να πλήξουν κρίσιμες υποδομές. Ο ρεαλισμός της επιβίωσης επιτάσσει τον τερματισμό του πολέμου, παρά την πάγια απέχθειά τους για τον ιρανικό έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ.

Ακόμα όμως κι αν η συμφωνία προχωρήσει, αυτό δεν σημαίνει ότι ο πόλεμος έχει τελειώσει οριστικά. Αξιωματούχοι του Ισραήλ έχουν εκφράσει φόβους ότι αυτή η διπλωματική κίνηση απλώς μεταθέτει το πρόβλημα στο μέλλον, ίσως για μια νέα ανάφλεξη σε λίγους μήνες.

Ο πυρηνικός κίνδυνος και η αλλαγή των ισορροπιών

Το πιο ανησυχητικό σενάριο της επόμενης ημέρας αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Πριν από τον πόλεμο, η Τεχεράνη διατηρούσε την ικανότητα κατασκευής όπλου χωρίς να προχωρά στην υλοποίησή της. Σήμερα, ειδικοί εκτιμούν πως η στρατηγική αυτή έχει αλλάξει και το Ιράν ενδέχεται να κινηθεί ενεργά προς την «οπλοποίηση» των δυνατοτήτων του.

Οι ίδιοι οι κυβερνώντες στο Ιράν δηλώνουν ανοιχτά πως, ακόμα κι αν σταματήσουν τα πυρά, η χώρα θα παραμείνει σε εμπόλεμη κατάσταση (dolat-e jangi). Γνωρίζουν καλά ότι οι ΗΠΑ μπορούν να άρουν τις κυρώσεις σήμερα και να τις επιβάλουν ξανά αύριο. Από την άλλη, ο Λίντσεϊ Γκράχαμ τόνισε εύστοχα πως, αν το Ιράν διατηρήσει την ικανότητα να καταστρέφει τις πετρελαϊκές υποδομές του Κόλπου και να απειλεί τα Στενά, καθίσταται μια κυρίαρχη δύναμη που αλλάζει ριζικά το ισοζύγιο ισχύος εις βάρος του Ισραήλ. Είναι η απόλυτη επιβεβαίωση του ιρανικού δόγματος: «Αν το Ιράν δεν έχει ασφάλεια στον Κόλπο, δεν θα έχει κανείς».

Η επικοινωνιακή βιασύνη του Τραμπ και τα διπλωματικά λάθη

Μέσα σε αυτό το εξαιρετικά εύθραυστο σκηνικό, ο Ντόναλντ Τραμπ προχώρησε σε μια αμφιλεγόμενη κίνηση. Με ανάρτησή του από το Οβάλ Γραφείο, ανακοίνωσε ότι είχε εξαιρετικές τηλεφωνικές συνομιλίες με τους ηγέτες της Σαουδικής Αραβίας, των ΗΑΕ, του Κατάρ και άλλων χωρών, καθώς και ξεχωριστή κλήση με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου. Προανήγγειλε μάλιστα ότι η συμφωνία έχει σχεδόν κλείσει, ότι τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν και πως οι λεπτομέρειες θα ανακοινωθούν σύντομα.

Η κίνηση αυτή αποτελεί παράβαση των βασικών κανόνων της διπλωματίας. Ανακοινώνοντας μια συμφωνία πριν καν οριστικοποιηθούν και υπογραφούν οι τελικοί όροι, ο πρόεδρος των ΗΠΑ παραχώρησε ανέλπιστο διαπραγματευτικό πλεονέκτημα στην Τεχεράνη. Η έλλειψη επικοινωνιακής πειθαρχίας σε τόσο κρίσιμα γεωπολιτικά ζητήματα αποδεικνύεται συχνά αυτοκαταστροφική, υπονομεύοντας την ίδια την προσπάθεια αποκλιμάκωσης την ώρα ακριβώς που χρειάζεται η μέγιστη σοβαρότητα.