Η παραπομπή του Χέγκσεθ, ο ρωσοϊρανικός άξονας και η κατάρρευση του ουκρανικού μετώπου
Γιατί οι κορυφαίοι αναλυτές προειδοποιούν για απόλυτο αδιέξοδο στη Μέση Ανατολή, την ώρα που η Ευρώπη πληρώνει τον λογαριασμό στο Κίεβο.
Η παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα βιώνει μια περίοδο βίαιης αναδιάταξης, με τον αμερικανικό παράγοντα να βρίσκεται εγκλωβισμένος σε πολλαπλά μέτωπα, τα οποία αδυνατεί πλέον να διαχειριστεί μέσω της παραδοσιακής προβολής ισχύος. Η αμερικανική εσωτερική πολιτική σκηνή σείεται από πρωτοφανείς θεσμικές συγκρούσεις, την ώρα που κορυφαίοι Αμερικανοί αναλυτές, προερχόμενοι από τον σκληρό πυρήνα των δομών ασφαλείας, κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Η αποδόμηση της αμερικανικής στρατηγικής δεν αφορά πλέον μόνο θεωρητικές προσεγγίσεις, αλλά αποτυπώνεται με αίμα και διπλωματικές ήττες στα πεδία των μαχών, από τη Μέση Ανατολή μέχρι τις ρωσικές στέπες.
σχετικά άρθρα
Για την Ευρώπη και κατ’ επέκταση για την Ελλάδα, η κατανόηση αυτών των τεκτονικών αλλαγών είναι ζωτικής σημασίας. Το τέλος της εποχής της μονοκρατορίας σημαίνει ότι οι αποφάσεις που λαμβάνονται στην Ουάσιγκτον έχουν άμεσο και συχνά καταστροφικό αντίκτυπο στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας και οικονομίας. Από την επικείμενη ενεργειακή εξάρθρωση εξαιτίας του ουκρανικού, μέχρι την ευθεία απειλή για τις ευρωπαϊκές βάσεις από το Ιράν, η Δύση καλείται να αντιμετωπίσει τον λογαριασμό των δικών της επιλογών.
Το κατηγορητήριο κατά του Πιτ Χέγκσεθ και η θεσμική κρίση
Στην Ουάσιγκτον, η διαδικασία παραπομπής του υπουργού Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ έχει λάβει ιστορικές διαστάσεις. Η κίνηση του Κογκρέσου, με αιχμή του δόρατος τον Τόμας Μάσι, δεν αποτελεί απλώς ένα πολιτικό παιχνίδι, αλλά μια βαθιά θεσμική αντίδραση απέναντι σε αυτό που κορυφαίοι νομικοί χαρακτηρίζουν ως κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Το κατηγορητήριο είναι συντριπτικό: παράνομος και αντισυνταγματικός πόλεμος στο Ιράν, εξωδικαστικές δολοφονίες, βύθιση πλοίων σε διεθνή ύδατα και, το πιο τραγικό, η δολοφονία 170 μαθητριών στο Ιράν.
Η λογική του “περισσότερη φονικότητα, λιγότερη νομιμότητα”, την οποία υπερασπίστηκε ο Αμερικανός υπουργός Άμυνας, οδήγησε στην κατάργηση των θεσμικών αντίβαρων που αποτρέπουν τα εγκλήματα πολέμου. Οι πράξεις αυτές αποτελούν ευθεία παραβίαση της αμερικανικής νομοθεσίας του 1996 περί εγκλημάτων πολέμου και των Συμβάσεων της Γενεύης. Όπως επισημαίνεται στην αμερικανική πρωτεύουσα, κανένα κράτος δεν μπορεί να διεκδικεί το ηθικό πλεονέκτημα όταν επιτρέπει σε ανώτατους αξιωματούχους να δρουν ανεξέλεγκτα, παρακάμπτοντας τη συνταγματική εξουσία του Κογκρέσου. Η διαταγή για προληπτικό πόλεμο, χωρίς άμεση απειλή, συνιστά έγκλημα επιθετικότητας, υπενθυμίζοντας τις σκοτεινές μέρες των δικών της Νυρεμβέργης, όπου το πρόσχημα της “εκτέλεσης διαταγών” κατέρρευσε οριστικά.
Η αμερικανική στρατιωτική αποτυχία και η ιρανική υπεροπλία
Η επίθεση κατά του Ιράν, πέρα από το ηθικό και νομικό της βάρος, αναδεικνύεται σε μια κολοσσιαία στρατηγική αποτυχία. Οι επιθέσεις του Φεβρουαρίου και του Απριλίου, οι οποίες διεξήχθησαν με πλήρη συμβατική ισχύ και υπό το πρόσχημα διπλωματικών διαπραγματεύσεων, δεν πέτυχαν κανέναν ουσιαστικό στρατιωτικό στόχο. Αντί να πλήξουν την αμυντική βιομηχανία της Τεχεράνης, οδήγησαν σε σφαγές αμάχων.
Η σκληρή πραγματικότητα, την οποία πλέον αποδέχεται σιωπηλά το αμερικανικό κατεστημένο, είναι ότι το Ιράν βγήκε ισχυρότερο. Σήμερα, η Τεχεράνη παράγει περισσότερους και πιο εξελιγμένους πυραύλους από ό,τι στην αρχή της σύγκρουσης. Η ιρανική αεράμυνα και το πυραυλικό οπλοστάσιο λειτουργούν στο 190% των δυνατοτήτων τους, ενώ οι αμερικανικές δυνάμεις στην περιοχή έχουν εξαντλήσει τεράστιο μέρος της ικανότητας κρούσης μεγάλου βεληνεκούς. Εάν η σύγκρουση κλιμακωθεί εκ νέου, η απάντηση του Ιράν θα είναι ακαριαία και συντριπτική, χωρίς να χρειάζεται να αναλώσει τα αποθέματά του. Οι ΗΠΑ έχουν ουσιαστικά εγκλωβιστεί σε μια σύρραξη χαμηλής έντασης στα Στενά του Ορμούζ, από την οποία μπορούν να απεγκλωβιστούν μόνο μέσω ουσιαστικών διπλωματικών διαπραγματεύσεων.
Ο άξονας Μόσχας-Τεχεράνης και η απειλή για την Ευρώπη
Η σημαντικότερη ίσως γεωστρατηγική εξέλιξη των τελευταίων ημερών ήταν η τρίωρη συνάντηση του Βλαντιμίρ Πούτιν με τον επικεφαλής των Φρουρών της Επανάστασης και του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας του Ιράν. Μια τέτοια συνάντηση κορυφής στη Μόσχα, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, δεν είναι εθιμοτυπική. Αποτελεί τη σφραγίδα μιας βαθιάς στρατηγικής συνεργασίας απέναντι στην αμερικανική πίεση.
Η συνάντηση αυτή συνδέεται άμεσα με την ιρανική προειδοποίηση για άρση των περιορισμών στο βεληνεκές των όπλων τους. Η Τεχεράνη διεμήνυσε ξεκάθαρα: εάν δεχθεί νέα επίθεση που θα έχει αφετηρία αμερικανικές βάσεις στην Ευρώπη, θα ανταποδώσει τα πυρά κατευθείαν σε αυτές τις βάσεις. Αυτό το σενάριο βάζει στο στόχαστρο χώρες όπως η Βουλγαρία, η Ρουμανία και η Γερμανία, φέρνοντας τον πόλεμο στην αυλή της Ευρώπης. Είναι προφανές ότι η ιρανική ηγεσία εξασφάλισε τη ρωσική συγκατάθεση ή τουλάχιστον την ανοχή της Μόσχας σε αυτή την κλιμάκωση, στέλνοντας ένα σαφές μήνυμα στην Ουάσιγκτον να μην τολμήσει να εμπλέξει τη Γηραιά Ήπειρο σε μια άμεση ένοπλη αντιπαράθεση.
Η ισραηλινή εμπλοκή και ο μύθος της πυρηνικής κλιμάκωσης
Σε αυτό το εκρηκτικό κλίμα, η παραπληροφόρηση αποτελεί βασικό εργαλείο άσκησης πολιτικής. Αμερικανικά δίκτυα επιχείρησαν να διακινήσουν σενάρια σύμφωνα με τα οποία ο Μπενιαμίν Νετανιάχου πίεσε τον Ντόναλντ Τραμπ να χρησιμοποιήσει τακτικά πυρηνικά όπλα κατά του Ιράν. Πρόκειται για έναν ισχυρισμό που στερείται κάθε βάσης. Όπως εξηγούν κορυφαίοι Αμερικανοί γνώστες του βαθέος κράτους, η διαδικασία λήψης αποφάσεων για το αμερικανικό πυρηνικό οπλοστάσιο διαθέτει εξαιρετικά αυστηρές δικλείδες ασφαλείας. Ο αμερικανικός στρατός και το Κογκρέσο δεν θα επέτρεπαν ποτέ σε καμία ξένη δύναμη, ακόμη και στον στενότερο σύμμαχο, να υπαγορεύσει πυρηνικά πλήγματα.
Η πραγματικότητα στο Ισραήλ είναι εντελώς διαφορετική. Το Τελ Αβίβ δεν επιθυμεί αυτή τη στιγμή την αναζωπύρωση του πολέμου. Το ισραηλινό κατεστημένο ασφαλείας γνωρίζει πολύ καλά την ευπάθεια της χώρας απέναντι στο ιρανικό πυραυλικό δυναμικό. Μετά την ανάθεση σχηματισμού νέας κυβέρνησης στον Γκάντι Άιζενκοτ, έναν ρεαλιστή πολιτικό που έχει αποκαλέσει δημόσια τον Νετανιάχου “παράφρονα”, το Ισραήλ επικεντρώνεται στην άμυνα και όχι σε τυχοδιωκτικές επιθέσεις κατά του Ιράν που θα οδηγούσαν σε ασύμμετρα αντίποινα.
Οι αυταπάτες του οικονομικού αποκλεισμού της Τεχεράνης
Παράλληλα με τη στρατιωτική εμπλοκή, η κυβέρνηση Τραμπ επενδύει στη ρητορική του απόλυτου οικονομικού αποκλεισμού, διατάσσοντας παρεμβάσεις στις εμπορικές δραστηριότητες του Ιράν με τη Ρωσία, την Κίνα, το Πακιστάν και το Ιράκ. Το σχέδιο αυτό, που στα χαρτιά του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας βαφτίστηκε “Επιχείρηση Σιδηρά Πύλη”, αποτελεί γραφειοκρατική φαντασίωση.
Δεν υπάρχει κανένας νομικός ή πρακτικός μηχανισμός με τον οποίο οι αμερικανικές δυνάμεις θα μπορούσαν να ανατινάζουν εμπορικά φορτία στα χερσαία ιρανοϊρακινά σύνορα ή να βυθίζουν πλοία στην Κασπία Θάλασσα. Η μόνη ρεαλιστική οδός είναι η προσπάθεια επιβολής των κυρώσεων μέσω διπλωματικής πίεσης και συλλογής πληροφοριών. Οτιδήποτε άλλο συνιστά μια ουτοπική στρατιωτική προσέγγιση που απλώς αποκαλύπτει την αδυναμία της Ουάσιγκτον να περιορίσει τον χερσαίο και θαλάσσιο εμπορικό διάδρομο που έχει χτίσει η Τεχεράνη με τους ευρασιατικούς της εταίρους. Ο Λευκός Οίκος δείχνει πλέον να αντιλαμβάνεται ότι δεν υπάρχει στρατιωτική λύση και ότι οι σύμβουλοί του τον παραπλάνησαν οικτρά για τις δυνατότητες επιβολής της αμερικανικής θέλησης.
Ο ουκρανικός ασθενής στην εντατική και η εξάντληση της Ευρώπης
Ενώ η Μέση Ανατολή φλέγεται, το μέτωπο της Ουκρανίας βρίσκεται σε φάση οριστικής κατάρρευσης. Με ρεαλιστικούς όρους, η Ουκρανία δεν υφίσταται πλέον ως αυτόνομη οντότητα ικανή να συντηρήσει τον εαυτό της. Η χώρα βρίσκεται κυριολεκτικά “στην εντατική”, εξαρτώμενη απολύτως από την οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη της Δύσης. Το Κίεβο βυθίζεται στο σκοτάδι εξαιτίας των κατεστραμμένων υποδομών, και καθώς οι θερμοκρασίες πέφτουν, μεγάλες πόλεις κινδυνεύουν να μετατραπούν σε πόλεις-φαντάσματα.
Το ερώτημα δεν είναι εάν η Ουκρανία μπορεί να κερδίσει, αλλά πόσο καιρό η Ευρώπη είναι διατεθειμένη να πληρώνει τη μηχανική υποστήριξη ενός “γεωπολιτικού Φρανκενστάιν”. Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες βράζουν. Από το Παρίσι και το Αμβούργο μέχρι τη Ζυρίχη και το Μιλάνο, οι πολίτες κατεβαίνουν στους δρόμους. Δεν αντέχουν άλλο τη φτωχοποίηση που επιβάλλουν οι μη εκλεγμένες γραφειοκρατίες των Βρυξελλών. Η εκτόξευση της τιμής του φυσικού αερίου διαλύει την ευρωπαϊκή βιομηχανία, κλείνει εργοστάσια και οδηγεί σε αποβιομηχάνιση, στο όνομα μιας αδιέξοδης σύγκρουσης.
Οι συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι και η ρωσική δικαίωση
Η αμερικανική διπλωματία πιέζει πλέον ανοιχτά την Ευρώπη να “τραβήξει την πρίζα”. Οι κρίσιμες διαπραγματεύσεις που αναμένονται στο Άμπου Ντάμπι σηματοδοτούν την αρχή του τέλους για τον πόλεμο δι’ αντιπροσώπων. Το τραγικό για τη Δύση είναι ότι το πλαίσιο συζήτησης επιστρέφει ακριβώς στα προσχέδια συνθηκών που είχε καταθέσει η Ρωσία τον Δεκέμβριο του 2021.
Τότε, η νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας που πρότεινε η Μόσχα απορρίφθηκε με αλαζονεία από το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ. Σήμερα, ύστερα από εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς και οικονομική αιμορραγία τρισεκατομμυρίων, η Δύση αναγκάζεται να καθίσει στο τραπέζι συζητώντας ακριβώς τους ίδιους όρους. Αυτό δεν προοιωνίζεται τίποτα θετικό ούτε για την επιβίωση του ουκρανικού κράτους με τη σημερινή του μορφή, ούτε για το πολιτικό κύρος της ευρωπαϊκής ηγεσίας που σύρθηκε τυφλά πίσω από τους αμερικανικούς σχεδιασμούς.
Τα ιστορικά διδάγματα και η επόμενη μέρα για τη Δύση
Το συμπέρασμα που αναδύεται μέσα από τις τοποθετήσεις των Αμερικανών αναλυτών είναι ξεκάθαρο: η εποχή των μονομερών υπαγορεύσεων έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Η στρατιωτική ύβρις στη Μέση Ανατολή και η γεωπολιτική τύφλωση στην Ανατολική Ευρώπη οδήγησαν την Ουάσιγκτον σε διπλό αδιέξοδο.
Η λογοδοσία για αυτούς που οδήγησαν τα πράγματα στα άκρα, είτε μέσω θεσμικών καθαιρέσεων όπως συμβαίνει με την ηγεσία του αμερικανικού Πενταγώνου, είτε μέσω των εκλογικών ανατροπών στην Ευρώπη, είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου. Το μεγάλο στοίχημα της επόμενης ημέρας είναι εάν η Δύση θα μπορέσει να συνθηκολογήσει με ρεαλισμό. Η ομαλοποίηση των ροών πετρελαίου στα Στενά του Ορμούζ και η επίτευξη μιας νέας συνθήκης ασφαλείας στην Ευρώπη απαιτούν οδυνηρούς συμβιβασμούς. Όσο πιο γρήγορα οι πολιτικές ελίτ αποδεχθούν αυτή τη νέα πραγματικότητα, τόσο μικρότερο θα είναι το τελικό κόστος για τις δοκιμαζόμενες κοινωνίες.
