Εφιάλτης στη Μέση Ανατολή: Η κλιμάκωση, οι νεκροί Αμερικανοί και η παγκόσμια οικονομία

Η κατάσταση στη Μέση Ανατολή ξεφεύγει πλέον από κάθε έλεγχο, εγκαινιάζοντας μια νέα, εξαιρετικά επικίνδυνη φάση που απειλεί να παρασύρει ολόκληρο τον πλανήτη.

σχετικά άρθρα

Το γεωπολιτικό πόκερ στο Ορμούζ και τι κρύβεται πίσω από το σχέδιο του Τραμπ για αμερικανικά διόδια

Το ριψοκίνδυνο παιχνίδι του Τραμπ στα Στενά του Ορμούζ και ο οικονομικός εφιάλτης

Η «Κωνσταντινούπολη» του Τραμπ που βρίσκεται στο Ορμούζ και το δίλημμα που μπορεί να αλλάξει τον κόσμο

Δεν μιλάμε πια απλώς για ναυτιλιακούς κανονισμούς, εμπορικούς αποκλεισμούς, κυρώσεις ή εκατέρωθεν ρητορικές απειλές σχετικά με τον έλεγχο κρίσιμων θαλάσσιων περασμάτων. Η σύγκρουση άφησε το στάδιο των προειδοποιήσεων και περνάει σε ευθεία, αιματηρή αντιπαράθεση.

Η είδηση για τον θάνατο δύο Αμερικανών στρατιωτών, μετά από μαζική επίθεση με ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) σε στρατιωτική βάση στην Ιορδανία, αλλάζει δραματικά τους κανόνες εμπλοκής. Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί μια ποιοτική μεταβολή του πολέμου, καθώς το αμερικανικό προσωπικό βρίσκεται πλέον στο άμεσο στόχαστρο, δοκιμάζοντας τις αντοχές της αμερικανικής στρατιωτικής ηγεσίας και της διεθνούς διπλωματίας.

Η Ουάσιγκτον απαντά με νέα κύματα αεροπορικών επιδρομών, ενώ η Τεχεράνη διευρύνει την ακτίνα δράσης της σε γειτονικές χώρες, παρασύροντας εμπορικά πλοία, πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, στρατιωτικές βάσεις και κρίσιμες υποδομές ενέργειας στη δίνη της σύρραξης.

Οι αμερικανικές απώλειες και η όγδοη νύχτα των επιδρομών

Η επίσημη επιβεβαίωση από την αμερικανική κυβέρνηση ήρθε να επαληθεύσει τους χειρότερους φόβους των διεθνών αναλυτών. Εκτός από τους δύο νεκρούς, ένας ακόμη Αμερικανός πεζοναύτης αγνοείται, ανεβάζοντας τον συνολικό φόρο αίματος των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων σε 16 νεκρούς και περισσότερους από 420 τραυματίες από την έναρξη αυτής της κρίσης. Ιρανικά κρατικά μέσα έσπευσαν να ισχυριστούν ότι καταστράφηκαν επίσης αμερικανικά μαχητικά αεροσκάφη στη βάση Αλ Αζράκ της Ιορδανίας. Παρότι οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί παραμένουν ανεπιβεβαίωτοι, το σίγουρο είναι ότι οι αμερικανικές δυνάμεις δέχονται πλέον απευθείας, θανατηφόρα πλήγματα. Η αμερικανική απάντηση υπήρξε ακαριαία. Με εντολή του Λευκού Οίκου, ξεκίνησε η όγδοη συνεχόμενη νύχτα αεροπορικών επιδρομών εναντίον ιρανικών στόχων. Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ ξεκαθάρισε ότι στόχος δεν είναι πλέον τα μεμονωμένα αντίποινα, αλλά η συστηματική εξάρθρωση των μονάδων των Φρουρών της Επανάστασης που ευθύνονται για το χτύπημα στην Ιορδανία. Βομβαρδίστηκαν παράκτιες εγκαταστάσεις παρακολούθησης, αντιαεροπορικά συστήματα, υπόγειες αποθήκες οπλισμού και στρατηγικές υποδομές γύρω από την επαρχία Χορμοζγκάν. Η αμερικανική τακτική δείχνει σαφή πρόθεση να εξαλείψει την ικανότητα του Ιράν να ελέγχει τους εμπορικούς διαύλους.

Μπαράζ ιρανικών αντιποίνων και διεύρυνση του μετώπου

Το Ιράν, ωστόσο, αποδεικνύει στην πράξη ότι δεν προτίθεται να υποχωρήσει. Αντιθέτως, επεκτείνει τις επιθέσεις του, βάζοντας στο στόχαστρο κράτη-συμμάχους των ΗΠΑ. Μπαράζ πυραύλων και drones έχουν πλήξει στρατιωτικές βάσεις σε Ιορδανία, Κουβέιτ και Μπαχρέιν. Παράλληλα, συναγερμοί ήχησαν και στη Σαουδική Αραβία, σε περιοχές όπως το Αλ Χαρτζ όπου σταθμεύουν Αμερικανοί, και το Γιανμπού, όπου βρίσκονται σημαντικοί τερματικοί σταθμοί εξαγωγής αργού. Στο Κουβέιτ, η κατάσταση περιπλέκεται καθώς χτυπήθηκε όχι μόνο το στρατόπεδο Αριφτζάν, αλλά και ζωτικές εγκαταστάσεις άντλησης πετρελαίου, ηλεκτροπαραγωγής και αφαλάτωσης, προκαλώντας τεράστιες υλικές ζημιές και εκτεταμένες διακοπές ρεύματος. Αυτή η γεωγραφική εξάπλωση των συγκρούσεων δημιουργεί έναν τρομακτικό κύκλο αυτοτροφοδοτούμενης βίας. Η Τεχεράνη χτυπά, οι ΗΠΑ απαντούν διαλύοντας ιρανικές υποδομές μεταφορών και ραντάρ, και το ιρανικό καθεστώς ανταποδίδει στοχεύοντας κρίσιμα περιφερειακά δίκτυα ενέργειας. Κάθε νέος βομβαρδισμός πολλαπλασιάζει την πιθανότητα ενός τραγικού λάθους υπολογισμού που θα μπορούσε να παρασύρει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο.

Κατάρρευση της εκεχειρίας και ο ρόλος του Ορμούζ

Βρισκόμαστε πλέον στην 142η ημέρα από την έναρξη των εχθροπραξιών. Οι όποιες ελπίδες είχαν καλλιεργηθεί από την προσωρινή εκεχειρία, η οποία επέτρεψε μια πρόσκαιρη ομαλοποίηση των ναυτιλιακών ροών και οδήγησε σε μερική αποκλιμάκωση των τιμών του πετρελαίου, έχουν εξανεμιστεί πλήρως. Τα Στενά του Ορμούζ, η πλέον νευραλγική αρτηρία μεταφοράς ενέργειας του πλανήτη, βρίσκονται ξανά στο μάτι του κυκλώνα. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, από το συγκεκριμένο πέρασμα διακινείται καθημερινά το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και το αντίστοιχο ποσοστό υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Οποιαδήποτε εμπλοκή σε αυτή τη μικρή θαλάσσια λωρίδα προκαλεί σεισμικές δονήσεις στις μεγάλες οικονομίες. Η Τεχεράνη επιχειρεί να επιβάλει τους δικούς της κανόνες ναυσιπλοΐας, ενώ το αμερικανικό ναυτικό απαντά εφαρμόζοντας μπλόκο στα ιρανικά λιμάνια. Το σκηνικό θυμίζει θέατρο του παραλόγου. Οι Φρουροί της Επανάστασης αναφέρουν την αναχαίτιση εμπορικών πλοίων με μικτές επιχειρήσεις πλοίων και drones, την ώρα που πληροφορίες κάνουν λόγο για εκρήξεις σε πετρελαιοφόρα που διέσχισαν ναρκοθετημένα ύδατα. Η κίνηση στο Ορμούζ, από 130 πλοία ημερησίως, έχει σχεδόν μηδενιστεί, με τα πληρώματα να αρνούνται τον διάπλου, έχοντας ήδη θρηνήσει 17 συναδέλφους τους.

Ενεργειακός εφιάλτης με το πετρέλαιο σε τροχιά απογείωσης

Στον σύγχρονο κόσμο του παγκοσμιοποιημένου εμπορίου, η πραγματική ζημιά δεν καθορίζεται αυστηρά από το αν ένας πορθμός παραμένει “ανοιχτός” στα χαρτιά. Όταν τα ασφάλιστρα εκτινάσσονται σε απαγορευτικά επίπεδα, οι πλοιοκτήτες δεν αναλαμβάνουν το ρίσκο και τα πληρώματα αρνούνται να επανδρώσουν τα δεξαμενόπλοια, η αρτηρία θεωρείται πρακτικά νεκρή. Αυτό μας φέρνει αντιμέτωπους με τον μεγαλύτερο οικονομικό εφιάλτη: το κόστος της ενέργειας. Στις αρχές του έτους, η αγορά του “μαύρου χρυσού” βρισκόταν σε σχετική ισορροπία πέριξ των 60 δολαρίων ανά βαρέλι. Με το ξέσπασμα της πολεμικής κρίσης, η τιμή του Brent εκτινάχθηκε πάνω από τα 100 δολάρια, αγγίζοντας ακόμα και τα 117 δολάρια στη διάρκεια των συνεδριάσεων, ενώ φυσικά φορτία άλλαζαν χέρια ακόμα και στα 150 δολάρια λόγω πανικού των διυλιστηρίων. Παρά τη μετέπειτα διόρθωση κοντά στα 88 δολάρια, το ράλι φαίνεται έτοιμο να αναζωπυρωθεί. Ο κίνδυνος αυξάνεται κατακόρυφα, με τους επενδυτές να προεξοφλούν νέα επιστροφή στα 100 δολάρια εάν το Ιράν προχωρήσει σε επιθετικές επιχειρήσεις πλήρους κλίμακας.

Στερεύουν τα στρατηγικά αποθέματα της Δύσης

Η πιο σκληρή πραγματικότητα, όμως, κρύβεται πίσω από τους αριθμούς των διαθέσιμων ενεργειακών εφεδρειών. Η διεθνής κοινότητα έχει ήδη καταναλώσει μεγάλο μέρος των «πολεμοφοδίων» της. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΙΕΑ) είχε συντονίσει τη μεγαλύτερη ιστορικά αποδέσμευση 400 εκατομμυρίων βαρελιών από τα στρατηγικά αποθέματα στην αρχή της κρίσης. Η μερίδα του λέοντος προήλθε από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ως αποτέλεσμα, τα αμερικανικά στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου έχουν κατακρημνιστεί στα 320 εκατομμύρια βαρέλια, το χαμηλότερο επίπεδο από το 1983. Το απόθεμα ασφαλείας έχει συρρικνωθεί επικίνδυνα. Τα στρατηγικά αποθέματα έχουν σχεδιαστεί για να αμβλύνουν μια προσωρινή διαταραχή, προσφέροντας χρόνο στις αγορές να βρουν εναλλακτικές. Σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να υποκαταστήσουν μόνιμα την απώλεια εκατομμυρίων βαρελιών ημερήσιας παραγωγής από τον Περσικό Κόλπο. Και το χειρότερο: όταν το πετρέλαιο αυτό καταναλωθεί, η μελλοντική του αναπλήρωση θα δημιουργήσει πρόσθετη ζήτηση, σπρώχνοντας τις τιμές ακόμα υψηλότερα.

Το πληθωριστικό ντόμινο της παγκόσμιας οικονομίας

Οι επιπτώσεις αυτής της γεωπολιτικής καταιγίδας ξεπερνούν κατά πολύ τα ταμπλό των χρηματιστηρίων ενέργειας. Η παρατεταμένη εκτόξευση του αργού μεταφράζεται αναπόφευκτα σε ακριβότερη αμόλυβδη, diesel και κηροζίνη. Μεγεθύνει το κόστος παραγωγής για τα πλαστικά, τα χημικά προϊόντα και τα γεωργικά λιπάσματα. Το αυξημένο κόστος ναύλων και ασφάλισης εκτοξεύει την τελική τιμή σχεδόν κάθε καταναλωτικού αγαθού. Οι αεροπορικές εταιρείες βλέπουν τα λειτουργικά τους έξοδα να πολλαπλασιάζονται, οι βιομηχανίες λυγίζουν υπό το βάρος των λογαριασμών ρεύματος και οι αγρότες αδυνατούν να καλύψουν τα έξοδα καλλιέργειας. Οι καταναλωτές βρίσκονται στο τέλος αυτής της αλυσίδας, ετοιμαζόμενοι να υποστούν ένα νέο, βαρύ κύμα πληθωρισμού, ακριβώς τη στιγμή που οι κεντρικές τράπεζες πίστευαν ότι είχαν καταφέρει να τον τιθασεύσουν. Ο ΙΕΑ προειδοποιεί ήδη για συρρίκνωση της παγκόσμιας ζήτησης κατά 1,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως μέχρι το τέλος του έτους, ένδειξη ότι η οικονομική δραστηριότητα στραγγαλίζεται. Το ζήτημα έχει πάψει προ πολλού να αφορά αποκλειστικά το πετρέλαιο· είναι ένα βαθύ μακροοικονομικό πρόβλημα που απειλεί την ανάπτυξη, παρατείνει την περίοδο των υψηλών επιτοκίων και ναρκοθετεί το παγκόσμιο εμπόριο.

Το φάντασμα μιας ανεξέλεγκτης περιφερειακής σύγκρουσης

Το κεντρικό συμπέρασμα από τις δραματικές εξελίξεις των τελευταίων ημερών είναι ξεκάθαρο: η προσωρινή ειρήνη αποτέλεσε απλώς μια παρένθεση. Η μάχη για την κυριαρχία στα Στενά του Ορμούζ αναζωπυρώθηκε με πολύ πιο βίαιους όρους. Αμερικανοί στρατιώτες επιστρέφουν στις πατρίδες τους σε φέρετρα, κρίσιμες υποδομές του Κόλπου παραδίδονται στις φλόγες και οι άμαχοι ναυτικοί βρίσκονται στο έλεος των βαλλιστικών πυραύλων. Και τα δύο στρατόπεδα εμφανίζονται πλέον διατεθειμένα να παραβιάσουν άτυπες “κόκκινες γραμμές” που μέχρι πρότινος σέβονταν με θρησκευτική ευλάβεια. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος στο παρόν στάδιο δεν είναι μια εσκεμμένη στρατηγική απόφαση για κήρυξη ολοκληρωτικού πολέμου. Ο πραγματικός κίνδυνος κρύβεται στην τυφλή, σχεδόν αυτοματοποιημένη δυναμική των αντιποίνων. Μια επίθεση που θα επιφέρει μαζικές απώλειες αμερικανικού προσωπικού, ένα αμερικανικό χτύπημα με πολλούς άμαχους νεκρούς, η βύθιση ενός γιγαντιαίου δεξαμενόπλοιου ακριβώς στη μέση του θαλάσσιου διαύλου, ή ένα καταστροφικό πλήγμα σε υπερσταθμό ηλεκτροπαραγωγής. Οποιοδήποτε από αυτά τα σενάρια αρκεί για να πυροδοτήσει το απόλυτο χάος. Σε αυτό το εκρηκτικό σκηνικό, η παγκόσμια οικονομία παραμένει τραγικά όμηρος μιας εξαιρετικά στενής, επικίνδυνης λωρίδας νερού, της οποίας τα ύδατα βάφονται πλέον με αίμα.