136 εναντίον 13: η Βουλγαρία μπαίνει στη σκιά του πολέμου με το Ιράν — στα σύνορα με την Ελλάδα

Η Βουλγαρία ενέκρινε την ανάπτυξη αμερικανικών αεροσκαφών-δεξαμενόπλοιων στο έδαφός της. Η ψηφοφορία στη Βουλή ήταν συντριπτική, εκατόν τριάντα έξι έναντι δεκατριών. Δηλαδή, σχεδόν ομόφωνη έγκριση για έως οκτώ αεροσκάφη τύπου KC-135. Μάλιστα, τα δύο πρώτα προσγειώθηκαν ήδη στην αεροπορική βάση Μπεζμέρ. Ωστόσο, το Ιράν είχε προειδοποιήσει επανειλημμένα για «συνενοχή σε εγκλήματα πολέμου». Έτσι, μια φαινομενικά τεχνική απόφαση μεταφοράς καυσίμων απέκτησε βαρύ γεωπολιτικό φορτίο.

σχετικά άρθρα

Το πλήγμα φτάνει στη Μεσόγειο: δεξαμενόπλοιο LNG χτυπήθηκε στην Αίγυπτο, ο Τραμπ υπόσχεται «πολύ σκληρή» απάντηση

Οι δορυφόροι διαψεύδουν και τις δύο πλευρές: τι δείχνουν οι εικόνες για τις ζημιές στις αμερικανικές βάσεις

«Θα πληρώσουν πολλαπλά»: πρώτο αμερικανικό αίμα και Γάλλοι διπλωμάτες υπό κράτηση καθώς ο πόλεμος ξεχειλώνει

Τι ενέκρινε η Βουλή

Ας δούμε πρώτα τα στοιχεία της απόφασης. Η διαδικασία ακολούθησε σαφές θεσμικό πλαίσιο. Πρώτον, η Εθνοσυνέλευση ενέκρινε στις 22 Ιουλίου την ανάπτυξη έως οκτώ αεροσκαφών KC-135. Δεύτερον, μαζί τους θα σταθμεύσουν έως διακόσιοι πενήντα στρατιωτικοί με ατομικό οπλισμό. Μάλιστα, η ανάπτυξη ισχύει από τις 24 Ιουλίου έως την 1η Οκτωβρίου. Επιπλέον, βασίζεται σε διμερή αμυντική συμφωνία που ισχύει από το 2006. Ωστόσο, κάθε νέα χρήση εκτός του αρχικού πλαισίου απαιτεί ξεχωριστή κοινοβουλευτική έγκριση. Γι’ αυτό η ψηφοφορία θεωρήθηκε αναγκαία, παρότι η συμφωνία δεν είναι καινούργια.

Ο αθόρυβος πολλαπλασιαστής

Το ερώτημα, όμως, είναι γιατί τόσος θόρυβος για απλά αεροσκάφη καυσίμων. Η απάντηση βρίσκεται στη γεωμετρία του πολέμου. Καταρχάς, το KC-135 δεν φέρει βόμβες ούτε πυραύλους. Έπειτα, μεταφέρει αποκλειστικά καύσιμο για ανεφοδιασμό εν πτήσει άλλων αεροσκαφών. Μάλιστα, αυτή ακριβώς η δυνατότητα πολλαπλασιάζει την εμβέλεια μαχητικών και βομβαρδιστικών. Επιπλέον, χωρίς τέτοιον ανεφοδιασμό, τα αμερικανικά αεροσκάφη από ευρωπαϊκές βάσεις αντιμετωπίζουν αυστηρά όρια απόστασης προς το Ιράν. Ωστόσο, με τάνκερ σταθμευμένα στο Μπεζμέρ, οι ίδιες πλατφόρμες αποκτούν πρόσβαση σε αποστάσεις που άλλως δεν θα έφταναν. Γι’ αυτό η Τεχεράνη κατάλαβε αμέσως τι σήμαινε αυτή η ανάπτυξη.

Οι επανειλημμένες προειδοποιήσεις της Τεχεράνης

Το Ιράν δεν έμεινε σιωπηλό απέναντι στην εξέλιξη. Αντέδρασε δημόσια και επανειλημμένα. Πρώτον, το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών προειδοποίησε τρεις φορές τη Σόφια πριν και μετά την ψηφοφορία. Δεύτερον, χαρακτήρισε την πιθανή συμμετοχή «συνενοχή σε πράξεις επιθετικότητας και εγκλήματα πολέμου». Μάλιστα, κάλεσε ανοιχτά τη Βουλγαρία να μη γίνει «συνεργός επιτιθέμενων και παραβατών». Επιπλέον, η υπουργός Εξωτερικών της Βουλγαρίας μίλησε τηλεφωνικά με τον Ιρανό ομόλογό της. Ωστόσο, τον διαβεβαίωσε ρητά ότι καμία πολεμική ενέργεια δεν θα διεξαχθεί από βουλγαρικό έδαφος. Γι’ αυτό η διπλωματική επικοινωνία επιχείρησε να αποσυνδέσει τη λογιστική υποστήριξη από την ίδια τη μάχη.

Η απάντηση της Σόφιας

Η βουλγαρική κυβέρνηση επέλεξε συγκεκριμένη, προσεκτική γραμμή άμυνας. Και την επανέλαβε σταθερά. Καταρχήν, ο πρωθυπουργός Ρούμεν Ράντεφ τόνισε ότι τα αεροσκάφη εκτελούν «αποστολές ανεφοδιασμού εκτός βουλγαρικού εναέριου χώρου». Ακολούθως, απέκλεισε κατηγορηματικά κάθε πολεμική επιχείρηση κατά του Ιράν από βουλγαρικό έδαφος. Μάλιστα, σχολίασε τις ιρανικές προειδοποιήσεις με χαρακτηριστική ψυχραιμία, λέγοντας ότι τις αντιμετωπίζει «το ίδιο σοβαρά όσο και την προηγούμενη φορά». Επιπλέον, επικαλέστηκε μακρόχρονες σχέσεις εμπιστοσύνης με το Ιράν, χωρίς να αναμένει πραγματική επιδείνωση. Ωστόσο, ο υπουργός Άμυνας διαβεβαίωσε παράλληλα ότι δεν θα σταθμεύσουν επιθετικά συστήματα στο βουλγαρικό έδαφος. Γι’ αυτο η κυβέρνηση προσπάθησε να διαχωρίσει σαφώς λογιστική από συμμετοχή.

Οι τοπικές αντιδράσεις

Η απόφαση, ωστόσο, δεν έγινε αποδεκτή χωρίς αντιρρήσεις στο εσωτερικό. Ιδίως στην ίδια την περιοχή. Πρώτον, κάτοικοι του χωριού Μπεζμέρ και γειτονικών οικισμών διοργάνωσαν διαμαρτυρίες πριν από την άφιξη των αεροσκαφών. Δεύτερον, συγκεντρώθηκαν στον δρόμο που συνδέει το χωριό με τη στρατιωτική βάση. Μάλιστα, ο υπουργός Άμυνας συναντήθηκε με δημάρχους της περιφέρειας Γιάμπολ για να συζητήσουν τις ανησυχίες τους. Επιπλέον, οι αρχές ενίσχυσαν τα μέτρα ασφαλείας γύρω από τη βάση, εμποδίζοντας ακόμη και δημοσιογράφους να πλησιάσουν. Ωστόσο, η κατάσταση στην ευρύτερη περιοχή παρέμεινε ήρεμη, με πολλούς κατοίκους να αμφιβάλλουν αν τα αεροσκάφη είχαν καν φτάσει. Γι’ αυτο η ένταση φαίνεται περισσότερο πολιτική παρά κοινωνική.

Ένα ακόμη κράτος στη σκιά του πολέμου

Η βουλγαρική περίπτωση δεν είναι μεμονωμένη. Εντάσσεται σε ένα ευρύτερο μοτίβο. Καταρχάς, το ίδιο δίλημμα το είδαμε πρόσφατα στο Ακρωτήρι της Κύπρου, με τον νέο Βρετανό πρωθυπουργό. Έπειτα, η Ουάσιγκτον εξετάζει ταυτόχρονα νέα, εντατικοποιημένη αεροπορική εκστρατεία κατά του Ιράν. Μάλιστα, τέτοιες κλιμακώσεις απαιτούν ακριβώς αυτό το είδος υποστηρικτικής υποδομής σε ευρωπαϊκό έδαφος. Επιπλέον, κάθε ευρωπαϊκή χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ καλείται να ζυγίσει τη συμμαχική της υποχρέωση απέναντι στον φόβο εμπλοκής. Ωστόσο, η Βουλγαρία επέλεξε να προχωρήσει, παρά τις ρητές προειδοποιήσεις. Γι’ αυτο ο χάρτης των ευρωπαϊκών βάσεων-υποστήριξης του πολέμου διευρύνεται σταθερά.

Στα σύνορα με την Ελλάδα

Και εδώ η υπόθεση αποκτά άμεση σημασία για τη δική μας γεωγραφία. Η απόσταση δεν είναι μεγάλη. Πρώτον, η βάση Μπεζμέρ βρίσκεται περίπου διακόσια εξήντα χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Σόφιας. Δεύτερον, η τοποθεσία της βρίσκεται σχετικά κοντά στα σύνορα της Βουλγαρίας τόσο με την Τουρκία όσο και με την Ελλάδα. Μάλιστα, η θέση αυτή προσφέρει πρόσβαση σε διαδρομές προς την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Επιπλέον, οποιαδήποτε κλιμάκωση στην περιοχή αγγίζει άμεσα τη σταθερότητα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Ωστόσο, καμία πηγή δεν αναφέρει άμεση εμπλοκή ελληνικού εδάφους ή εναέριου χώρου. Γι’ αυτο η εγγύτητα παραμένει προς το παρόν γεωγραφική, όχι επιχειρησιακή.

Το ευρωπαϊκό διακύβευμα

Η υπόθεση αυτή αγγίζει, τέλος, ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό ερώτημα. Αφορά τη συνοχή της Συμμαχίας. Πρώτον, κάθε νέα ανάπτυξη αμερικανικών μέσων σε ευρωπαϊκό έδαφος δοκιμάζει τις σχέσεις με τρίτες χώρες. Δεύτερον, η Ευρώπη βρίσκεται σε δύσκολη θέση ανάμεσα στη συμμαχική αλληλεγγύη και τον κίνδυνο αντιποίνων. Μάλιστα, το ίδιο δίλημμα αναδεικνύεται σε πολλαπλές χώρες-μέλη ταυτόχρονα. Επιπλέον, η διαφάνεια των κυβερνήσεων απέναντι στους πολίτες τους αποκτά μεγαλύτερη σημασία σε τέτοιες στιγμές. Ωστόσο, η τελική στάθμιση παραμένει εθνική ευθύνη κάθε κράτους-μέλους. Γι’ αυτο η βουλγαρική απόφαση θα παρακολουθείται στενά και από άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Το συμπέρασμα

Στο τέλος μένει μια εικόνα με σαφή, αν και ήσυχα, διακυβεύματα. Λίγα αεροσκάφη καυσίμων, μεγάλες γεωπολιτικές συνέπειες. Πρώτον, η Βουλγαρία επέλεξε να στηρίξει τη συμμαχική της υποχρέωση, παρά τις ιρανικές προειδοποιήσεις. Ωστόσο, η κυβέρνησή της επιμένει ότι πρόκειται αποκλειστικά για λογιστική υποστήριξη, όχι για συμμετοχή στη μάχη. Μάλιστα, η γειτνίαση της βάσης με τα ελληνικά σύνορα την καθιστά υπόθεση που αξίζει προσοχή και στην Αθήνα. Γι’ αυτο κάθε τέτοια ανάπτυξη αποδεικνύει πόσο στενά συνδέονται πια οι ευρωπαϊκές γωνιές με τους μακρινούς πολέμους. Τελικά, ακόμη και τα αόπλα αεροσκάφη μπορούν να γίνουν κομμάτι του γεωπολιτικού σκακιού.