Τρεις θάλασσες, ένα «κλουβί»: η αμερικανική στρατηγική που πιέζει την Κίνα — και το κόστος του πολέμου στο Ιράν
Η Ουάσινγκτον πιέζει το Πεκίνο ταυτόχρονα σε τρία θαλάσσια μέτωπα. Όμως ο πόλεμος στο Ιράν τραβά δυνάμεις μακριά — και αποκαλύπτει τα όρια της αμερικανικής ισχύος.
Αμερικανικό αεροπλανοφόρο σε άσκηση στον Ειρηνικό· η στρατηγική των «τριών θαλασσών» πιέζει την Κίνα.
Οι ΗΠΑ ασκούν πίεση στην Κίνα σε τρία θαλάσσια σημεία ταυτόχρονα. Πρόκειται για την Ανατολική Σινική Θάλασσα, το Στενό της Ταϊβάν και τη Νότια Σινική Θάλασσα. Δηλαδή, για μια συντονισμένη στρατηγική περικύκλωσης. Μάλιστα, Κινέζοι αναλυτές προειδοποιούν για τον κίνδυνο υπερεπέκτασης. Ωστόσο, την ίδια στιγμή ο πόλεμος στο Ιράν αποκαλύπτει τα όρια της Ουάσινγκτον. Έτσι, δύο θέατρα πολέμου συνδέονται σε μία στρατηγική εξίσωση.
Τι είναι η «σύνδεση των τριών θαλασσών»
Ας δούμε πρώτα σε τι συνίσταται η αμερικανική στρατηγική. Ο πυρήνας της είναι ο συγχρονισμός. Πρώτον, η Ουάσινγκτον ασκεί πίεση και στα τρία θαλάσσια μέτωπα μαζί. Δεύτερον, επιδιώκει να αναγκάσει το Πεκίνο σε επιχειρήσεις πολλαπλών μετώπων. Μάλιστα, στόχος είναι η στρατηγική υπερεπέκταση των κινεζικών δυνάμεων. Επιπλέον, τα τρία σημεία βρίσκονται πάνω στην «πρώτη αλυσίδα νησιών». Ωστόσο, η ίδια η ιδέα δεν είναι καθόλου καινούργια. Γι’ αυτό αξίζει μια ματιά στην ιστορία της.
Μια ιδέα του Ψυχρού Πολέμου
Η στρατηγική αυτή έχει βαθιές ρίζες στον 20ό αιώνα. Η καταγωγή της φωτίζει τη λογική της. Καταρχάς, την πρότεινε το 1951 ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Ντάλες. Ακολούθως, στόχευε στην ανάσχεση της Σοβιετικής Ένωσης και της Κίνας. Μάλιστα, ένας στρατηγός είχε αποκαλέσει την Ταϊβάν «αβύθιστο αεροπλανοφόρο». Επιπλέον, η ιδέα ατόνησε μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Ωστόσο, επανήλθε δυναμικά μετά το 1991, απέναντι σε μια ανερχόμενη Κίνα. Γι’ αυτο η γεωγραφία ξαναέγινε στρατηγική.
Το «κλουβί» και η αμυντική περίμετρος
Εδώ συγκρούονται δύο εντελώς διαφορετικές αναγνώσεις. Η κάθε πλευρά βλέπει την αλυσίδα αλλιώς. Από τη μία, η Ουάσινγκτον τη θεωρεί αμυντική περίμετρο. Δηλαδή, εγγυητή της ναυτιλιακής τάξης από το 1945. Από την άλλη, το Πεκίνο τη βιώνει ως ένα κλουβί. Συγκεκριμένα, ως μια γραμμή συμμάχων που εγκλωβίζει τον στόλο του στις ακτές. Ωστόσο, καμία πλευρά δεν αναγνωρίζει την οπτική της άλλης. Γι’ αυτο η ίδια γεωγραφία γεννά αντίθετα αφηγήματα.
Η ειρωνεία της περικύκλωσης
Στο σημείο αυτό αναδύεται μια αξιοσημείωτη αντίφαση. Αφορά τη στάση του ίδιου του Πεκίνου. Πρώτον, η Κίνα πιέζει συστηματικά τους θαλάσσιους γείτονές της. Δεύτερον, έρχεται σε τριβές με Φιλιππίνες, Ιαπωνία και Ταϊβάν. Μάλιστα, διεκδικεί σχεδόν ολόκληρη τη Νότια Σινική Θάλασσα. Επιπλέον, τώρα παραπονιέται ότι η ίδια περικυκλώνεται. Ωστόσο, η δυσπιστία των γειτόνων τροφοδοτεί ακριβώς την αμερικανική στρατηγική. Γι’ αυτο η πίεση που ασκεί επιστρέφει σε βάρος της.
Από τις διμερείς συμμαχίες στο «πλέγμα»
Η αμερικανική προσέγγιση, πάντως, εξελίσσεται σταθερά. Η αλλαγή είναι δομική. Καταρχήν, οι ΗΠΑ εγκαταλείπουν το παλιό σύστημα διμερών συμμαχιών. Έπειτα, στρέφονται σε ένα διασυνδεδεμένο «πλέγμα» δυνάμεων. Μάλιστα, αυτό ενώνει την Κορέα, την Ιαπωνία, την Ταϊβάν και τη Νότια Σινική. Επιπλέον, η στροφή αποτυπώνεται στα νέα στρατηγικά τους δόγματα. Ωστόσο, ένα τέτοιο πλέγμα απαιτεί τεράστιους πόρους. Γι’ αυτο εδώ εμφανίζεται το πραγματικό πρόβλημα.
Ιράν ή Ταϊβάν;
Και εδώ βρίσκεται το κρίσιμο δίλημμα της Ουάσινγκτον. Οι δυνάμεις της δεν είναι ανεξάντλητες. Πρώτον, ο πόλεμος με το Ιράν δεσμεύει δύο ναυτικά συγκροτήματα κρούσης. Δεύτερον, οι δυνάμεις αυτές προέρχονται από τον ίδιο περιορισμένο στόλο. Μάλιστα, κάθε αεροπλανοφόρο στον Κόλπο λείπει από τον Ειρηνικό. Επιπλέον, οι ΗΠΑ εκτόξευσαν εκατοντάδες πυραύλους στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, η αναπλήρωση των αποθεμάτων απαιτεί χρόνια. Γι’ αυτο ο πόλεμος στο Ιράν αδυνατίζει τη θέση τους απέναντι στην Κίνα.
Το κόστος της υπερεπέκτασης
Το δίλημμα αυτό ορίζει τη στρατηγική της δεκαετίας. Το παράδοξο είναι εμφανές. Καταρχάς, η Ουάσινγκτον θέλει να πιέσει την Κίνα σε υπερεπέκταση. Έπειτα, κινδυνεύει η ίδια να υπερεπεκταθεί σε δύο θέατρα. Μάλιστα, η ταυτόχρονη δράση σε Μέση Ανατολή και Ειρηνικό κοστίζει ακριβά. Επιπλέον, το Πεκίνο ίσως εκμεταλλευτεί αυτή την απόσπαση. Ωστόσο, η ίδια λογική της υπερεπέκτασης απειλεί και τις δύο δυνάμεις. Γι’ αυτο το πλεονέκτημα ανήκει σε όποιον διαχειρίζεται καλύτερα τους πόρους του.
Ο ελληνικός και ευρωπαϊκός καθρέφτης
Και τώρα η οπτική που αφορά άμεσα εμάς. Η υπόθεση αγγίζει την Ευρώπη σε πολλά επίπεδα. Πρώτον, η Νότια Σινική Θάλασσα διακινεί περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου. Δεύτερον, ο ελληνόκτητος στόλος διασχίζει καθημερινά αυτές τις διαδρομές. Μάλιστα, κάθε ναυτική ένταση απειλεί τις εφοδιαστικές αλυσίδες. Επιπλέον, η λογική του ελέγχου των στενών θυμίζει έντονα την Ανατολική Μεσόγειο. Ωστόσο, η Ευρώπη παραμένει κυρίως θεατής των εξελίξεων. Γι’ αυτο το κόστος μιας κρίσης θα το επωμιζόταν και εκείνη.
Το ευρωπαϊκό διακύβευμα
Πέρα από το εμπόριο, το ζήτημα έχει και στρατηγική διάσταση. Αφορά την ίδια την αυτονομία της ηπείρου. Καταρχήν, η αμερικανική υπερεπέκταση αφήνει κενά ασφαλείας αλλού. Ακολούθως, η Ευρώπη καλείται να αναλάβει μεγαλύτερο μέρος της άμυνάς της. Μάλιστα, το ίδιο συμπέρασμα προέκυψε και από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Επιπλέον, η εξάρτηση από έναν υπερφορτωμένο σύμμαχο κρύβει κινδύνους. Ωστόσο, η στρατηγική αυτονομία απαιτεί χρόνο και επενδύσεις. Γι’ αυτο η ασιατική ένταση αφορά τελικά και το ευρωπαϊκό μέλλον.
Το συμπέρασμα
Στο τέλος μένει μια εικόνα αλληλένδετων κρίσεων. Δύο μακρινά θέατρα συνδέονται σε μία εξίσωση ισχύος. Πρώτον, οι ΗΠΑ πιέζουν την Κίνα σε τρία θαλάσσια μέτωπα. Ωστόσο, ο πόλεμος στο Ιράν αποκαλύπτει τα όρια των δυνάμεών τους. Μάλιστα, η υπερεπέκταση απειλεί τον ίδιο τον πιεστή. Γι’ αυτο το πραγματικό ερώτημα είναι ποιος αντέχει περισσότερο. Τελικά, στη γεωπολιτική των θαλασσών, νικά όποιος δεν απλώνεται πέρα από τις αντοχές του.
