Όπου αποχωρεί η Ευρώπη, μπαίνει η Άγκυρα
Από το τζαμί ως το drone, η Τουρκία χτίζει επιρροή στα Βαλκάνια. Η απειλή όμως δεν είναι η Άγκυρα. Είναι το κενό που της παραχωρεί η αδράνεια της Ευρώπης.
«Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ο Έντι Ράμα στα εγκαίνια του τζαμιού Ναμαζγκά στα Τίρανα, Οκτώβριος 2024. Το έργο χρηματοδότησε η τουρκική Diyanet.»
Τον Οκτώβριο του 2024, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ο Έντι Ράμα στάθηκαν πλάι πλάι στα Τίρανα και εγκαινίασαν το τζαμί Ναμαζγκά. Πενήντα μέτρα ύψος, χώρος για 8.000 πιστούς, ένα από τα μεγαλύτερα τζαμιά ολόκληρων των Βαλκανίων. Το χρηματοδότησε με περίπου 30 εκατομμύρια ευρώ η θρησκευτική αρχή της Τουρκίας, η Diyanet, που κράτησε και τον έλεγχο του διοικητικού συμβουλίου, διορίζοντας μάλιστα Τούρκο ιμάμη.
σχετικά άρθρα
Θα ήταν εύκολο να δει κανείς εδώ απλώς ένα τζαμί. Λάθος. Αυτό που εγκαινιάστηκε εκείνη τη μέρα δεν ήταν ένας χώρος προσευχής. Ήταν μια δήλωση επιρροής σε ένα έδαφος που η Ευρώπη αφήνει σιγά σιγά να της ξεφύγει.
Πρώτος πυλώνας: το κενό που άνοιξε η Ευρώπη
Για να καταλάβουμε γιατί μπαίνει η Άγκυρα, πρέπει πρώτα να δούμε γιατί αποχωρεί η Ευρώπη. Τα Δυτικά Βαλκάνια περιμένουν την ένταξή τους στην ΕΕ από τη Σύνοδο της Θεσσαλονίκης του 2003. Είκοσι δύο χρόνια υποσχέσεων, και ελάχιστης προόδου.
Στο μεταξύ, η ίδια η ΕΕ στέλνει μηνύματα που στα Βαλκάνια ακούγονται σαν χαστούκια. Τα τέλη περιαγωγής ανάμεσα στην Ένωση και την Ουκρανία καταργήθηκαν την 1η Ιανουαρίου 2026, ενώ τα Βαλκάνια το ζητούν χρόνια χωρίς αποτέλεσμα. Η Ουκρανία μπαίνει σε γρήγορο δρόμο ένταξης, ενώ ο Αλβανός και ο Σέρβος πρωθυπουργός αναγκάστηκαν να γράψουν μαζί ένα άρθρο ζητώντας έστω μια μερική, σταδιακή ένταξη. Αυτό το διπλό μέτρο γεννά απογοήτευση, και η απογοήτευση είναι το γονιμότερο χωράφι για κάθε ξένη επιρροή. Δεν είναι τυχαίο που η Αλβανία, αν και επίσημα προσηλωμένη στην ΕΕ, έσπευσε να μπει στο «Συμβούλιο Ειρήνης» του Τραμπ. Όταν η μία πόρτα μένει κλειστή, ψάχνεις άλλες.
Δεύτερος πυλώνας: ο τουρκικός βραχίονας
Σε αυτό ακριβώς το κενό μπαίνει η Τουρκία, και μπαίνει μεθοδικά, σε τρία επίπεδα.
Πρώτα με το χρήμα. Η κρατική υπηρεσία ανάπτυξης TİKA έχει επενδύσει πάνω από 1 δισεκατομμύριο ευρώ σε έργα στα Δυτικά Βαλκάνια. Αεροδρόμια στο Κόσοβο, τράπεζες στην Αλβανία, εργοστάσια στη Βόρεια Μακεδονία φέρουν τουρκική σφραγίδα.
Έπειτα με την ταυτότητα. Πέρα από τα τζαμιά, το Ίδρυμα Maarif, ο εκπαιδευτικός βραχίονας του τουρκικού κράτους, λειτουργεί σχολεία σε δεκάδες χώρες, αφού απορρόφησε τα παλιά σχολεία του δικτύου Γκιουλέν. Η Άγκυρα δεν χτίζει μόνο κτίρια, διαμορφώνει συνειδήσεις, αξιοποιώντας τους πέντε αιώνες οθωμανικής παρουσίας και μια τεράστια αλβανική διασπορά που ζει στην Τουρκία.
Και τέλος, με τα όπλα. Εδώ η μαλακή ισχύς γίνεται σκληρή. Drones Bayraktar και Skydagger της εταιρείας Baykar, που ανήκει στον γαμπρό του Ερντογάν, επιχειρούν πλέον σε Αλβανία, Κόσοβο και Βοσνία. Όταν χιλιάδες τέτοια drones έφτασαν στην Πρίστινα τον Οκτώβριο του 2025, η Σερβία κατήγγειλε ανοιχτά ότι η Τουρκία αποσταθεροποιεί την περιοχή. Από το τζαμί στο drone, η διαδρομή της τουρκικής επιρροής ολοκληρώθηκε.
Ο τίμιος αντίλογος
Οφείλω να σταθώ εδώ, γιατί ο εύκολος δρόμος θα ήταν να μιλήσω για «νεοοθωμανικό εφιάλτη». Δεν θα το κάνω, γιατί θα ήταν ανακριβές και θα αδυνάτιζε το επιχείρημα.
Η τουρκική επιρροή δεν είναι κατάκτηση. Μια πρόσφατη μελέτη του European Policy Centre καταλήγει ότι δεν είναι ούτε καθαρά καλοπροαίρετη ούτε ανοιχτά εχθρική. Είναι σχεσιακή, χτίζεται πάνω σε ιστορικούς και θρησκευτικούς δεσμούς, και πατάει εκεί όπου την καλωσορίζουν. Η Τουρκία δεν εισβάλλει. Καταλαμβάνει αδιόρατα τον χώρο που της παραχωρεί η αδράνεια των άλλων. Το να την παρουσιάσουμε ως στρατιωτική απειλή θα ήταν υπερβολή. Το να την αγνοήσουμε, όμως, θα ήταν αφέλεια. Γιατί η ίδια Άγκυρα που χτίζει τζαμιά στα Τίρανα είναι αυτή που κηρύσσει τη «Γαλάζια Πατρίδα» στο Αιγαίο, κάτι που το Ευρωκοινοβούλιο μόλις τώρα καταδίκασε ξανά.
Τρίτος πυλώνας: το κλειδί που κρατά η Ελλάδα
Όλα αυτά συμβαίνουν στο βόρειο πλευρό μας. Και εδώ η θέση της Ελλάδας είναι πιο ισχυρή απ’ όσο συχνά νομίζουμε.
Όπως δήλωσε πρόσφατα ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, η Ελλάδα κρατά «το κλειδί» για την ευρωπαϊκή πορεία των Δυτικών Βαλκανίων, ως η επισπεύδουσα χώρα. Και το χρησιμοποιεί. Κανένα ενταξιακό κεφάλαιο της Αλβανίας δεν κλείνει, ξεκαθάρισε, χωρίς απτά αποτελέσματα στον σεβασμό της ελληνικής εθνικής μειονότητας και των περιουσιακών της δικαιωμάτων. Η υπόθεση του Φρέντι Μπελέρι, του εκλεγμένου δημάρχου Χειμάρρας που συνελήφθη με αμφισβητούμενες κατηγορίες, έκανε αυτό το αίτημα σύμβολο. Και μόλις τώρα, η Έκθεση του Ευρωκοινοβουλίου για την Αλβανία αναγνώρισε για πρώτη φορά στην ιστορία της την ιστορική παρουσία της μειονότητας και τα δικαιώματά της.
Εδώ όμως υπάρχει ένα παράδοξο που πρέπει να το δούμε καθαρά. Η Ελλάδα έχει συμφέρον να κάνει δύο πράγματα ταυτόχρονα που μοιάζουν αντιφατικά. Να κρατά σταθερές τις κόκκινες γραμμές της, τη μειονότητα και τις θαλάσσιες ζώνες σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Και ταυτόχρονα να πιέζει για μια πραγματική, γρήγορη ευρωπαϊκή διεύρυνση. Γιατί κάθε χρόνος που τα Βαλκάνια μένουν στην αναμονή είναι ένας χρόνος δώρο στην Άγκυρα.
Το πραγματικό διακύβευμα
Ας επιστρέψουμε στο τζαμί των Τιράνων. Η απειλή δεν είναι ο μιναρές. Είναι το κενό γύρω του. Κάθε φορά που η Ευρώπη αναβάλλει, διστάζει ή μετρά με δύο μέτρα, αδειάζει λίγο ακόμα το βαλκανικό έδαφος, και κάποιος άλλος σπεύδει να το γεμίσει.
Η σωστή ελληνική στάση δεν είναι ο φόβος της Τουρκίας. Είναι να γυρίσουμε το κλειδί που κρατάμε και στις δύο κλειδαριές: στη δική μας πόρτα, υπερασπιζόμενοι τα εθνικά μας συμφέροντα, και στην πόρτα της Ευρώπης, ανοίγοντάς την για τα Βαλκάνια πριν την ανοίξει για τον εαυτό της η Άγκυρα. Γιατί ένα Βαλκάνι που η Ευρώπη εγκαταλείπει δεν μένει ποτέ άδειο για πολύ.
