Ποιος κρατά το κλειδί των κυρώσεων: η Τουρκία λέει «έρχεται η άρση», η πραγματικότητα λέει «όχι ακόμα»
Λίγες μέρες πριν τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, η τουρκική κυβέρνηση μιλά για «ισχυρή βούληση» άρσης των αμερικανικών κυρώσεων. Όμως δύο τείχη μένουν όρθια — και για την Αθήνα το διακύβευμα είναι άμεσο.
Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν· η Άγκυρα επιδιώκει την άρση των αμερικανικών κυρώσεων CAATSA πριν τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ.
Η Άγκυρα εκπέμπει αισιοδοξία. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών μιλά για επικείμενη άρση των κυρώσεων. Δηλαδή, των αμερικανικών κυρώσεων CAATSA στην αμυντική βιομηχανία της. Μάλιστα, τις παρουσιάζει ως το τελευταίο μεγάλο εμπόδιο. Όμως η πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη. Έτσι, η αφήγηση και τα γεγονότα αποκλίνουν αισθητά.
Τι δήλωσε η Άγκυρα
Ας δούμε πρώτα τι ειπώθηκε. Η δήλωση ήρθε από την κορυφή της τουρκικής διπλωματίας. Πρώτον, ο υπουργός Χακάν Φιντάν μίλησε σε τουρκικό δίκτυο. Δηλαδή, για «ισχυρή βούληση» Ερντογάν και Τραμπ. Μάλιστα, ανέφερε εντολή προς τα υπουργικά συμβούλια για λύση. Επιπλέον, χαρακτήρισε το CAATSA το μόνο μόνιμο θεσμικό εμπόδιο. Όμως παραδέχτηκε ότι η διαδικασία στο Κογκρέσο μένει αβέβαιη. Γι’ αυτό η αισιοδοξία συνοδεύεται από μια σημαντική επιφύλαξη.
Τι είναι οι κυρώσεις CAATSA
Χρειάζεται λίγο φόντο για να καταλάβουμε το βάρος. Οι κυρώσεις αυτές δεν είναι τυχαίες. Πρώτον, οι ΗΠΑ τις επέβαλαν το 2020 στην τουρκική αμυντική υπηρεσία. Δηλαδή, ως τιμωρία για την αγορά ρωσικών πυραύλων S-400. Μάλιστα, την ίδια περίοδο έδιωξαν την Τουρκία από το πρόγραμμα F-35. Επιπλέον, η Ουάσιγκτον θεώρησε το ρωσικό σύστημα απειλή για τα μαχητικά. Όμως η Άγκυρα ποτέ δεν παραιτήθηκε από τους S-400. Γι’ αυτό το ζήτημα παραμένει μπλοκαρισμένο ως σήμερα.
Ποιος κρατά πραγματικά το κλειδί
Και εδώ αρχίζει η ουσία. Η τουρκική αφήγηση αποσιωπά ένα κρίσιμο σημείο. Πρώτον, ο νόμος απαγορεύει ρητά F-35 όσο η Τουρκία κρατά τους S-400. Δηλαδή, το κλειδί βρίσκεται στα χέρια της Άγκυρας. Μάλιστα, όχι της Ουάσιγκτον, όπως αφήνει να εννοηθεί ο Φιντάν. Επιπλέον, η Τουρκία πρέπει πρώτα να ξεφορτωθεί το ρωσικό σύστημα. Όμως αυτό ακριβώς αρνείται να κάνει. Γι’ αυτό η «επικείμενη άρση» παραμένει μετέωρη.
Το δεύτερο τείχος: το Κογκρέσο
Υπάρχει όμως και ένα ακόμη εμπόδιο. Δεν αρκεί η βούληση των δύο ηγετών. Πρώτον, η άρση των κυρώσεων απαιτεί έγκριση του Κογκρέσου. Δηλαδή, μιας εξουσίας που αντιστέκεται σθεναρά. Μάλιστα, Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής επιτέθηκε ανοιχτά στην Τουρκία. Επιπλέον, την κατηγόρησε ότι στηρίζει αντιπάλους των ΗΠΑ. Όμως ο ίδιος ο Φιντάν παραδέχτηκε αυτή την αβεβαιότητα. Γι’ αυτό η πολιτική βούληση δεν εγγυάται το αποτέλεσμα.
Το δώρο του Τραμπ
Και τώρα το άλλο μισό της εικόνας. Ο Τραμπ κινείται ξεκάθαρα υπέρ του Ερντογάν. Πρώτον, ενέκρινε πακέτο άνω των 700 εκατομμυρίων δολαρίων. Δηλαδή, κινητήρες για το τουρκικό μαχητικό KAAN. Μάλιστα, το έκανε παρά τις αντιρρήσεις μελών του Κογκρέσου. Επιπλέον, υποσχέθηκε «κάτι που θα κάνει τον Ερντογάν πολύ χαρούμενο». Όμως αυτή η προσωπική διπλωματία παρακάμπτει τους θεσμούς. Γι’ αυτό πολλοί μιλούν για χάρη προς έναν ισχυρό φίλο.
Μια σχέση συναλλαγής
Το μοτίβο αυτό μας είναι ήδη γνώριμο. Ο Τραμπ βλέπει κάθε σχέση ως συναλλαγή. Πρώτον, πρόσφατα έκλεισε και η υπόθεση της τράπεζας Χάλκμπανκ. Δηλαδή, μιας υπόθεσης για παράκαμψη κυρώσεων υπέρ του Ιράν. Μάλιστα, Δημοκρατικοί γερουσιαστές εξοργίστηκαν με τον συμβιβασμό. Επιπλέον, ο Ερντογάν μπαίνει στη Σύνοδο με σαφή κέρδη. Όμως τα κέρδη αυτά έχουν και εσωτερικό αποδέκτη. Γι’ αυτό η διεθνής επιβράβευση συμπίπτει με εσωτερική καταστολή.
Η βιτρίνα της Άγκυρας
Όλα οδηγούν σε ένα σημείο, τη μεγάλη Σύνοδο. Η Άγκυρα ετοιμάζει τη δική της βιτρίνα. Πρώτον, ο Τραμπ επιβεβαίωσε ότι θα παραστεί στη Σύνοδο. Δηλαδή, στις 7 και 8 Ιουλίου στην τουρκική πρωτεύουσα. Μάλιστα, ο Φιντάν τόνισε ότι έρχεται χάρη στην πρόσκληση Ερντογάν. Επιπλέον, παρουσιάζει την Τουρκία ως απαραίτητο σύμμαχο. Όμως πίσω από την εικόνα κρύβονται σκληρές διαπραγματεύσεις. Γι’ αυτό η Σύνοδος γίνεται σκηνικό προβολής ισχύος.
Το ελληνικό διακύβευμα
Και τώρα το κομμάτι που αφορά άμεσα την Αθήνα. Το τουρκικό κείμενο το αποσιωπά εντελώς. Πρώτον, η επιστροφή της Τουρκίας στα F-35 αλλάζει την ισορροπία. Δηλαδή, την ισορροπία ισχύος στο Αιγαίο. Μάλιστα, η Ελλάδα ήδη προμηθεύεται δικά της F-35. Επιπλέον, κάθε τουρκικό οπλικό «δώρο» αφορά την ελληνική ασφάλεια. Όμως η Άγκυρα μιλά αόριστα για «περιφερειακή σταθερότητα». Γι’ αυτό η Αθήνα παρακολουθεί με εύλογη ανησυχία.
Ο μηχανισμός των τεσσάρων
Υπάρχει και μια ακόμη κίνηση που αξίζει προσοχή. Η Τουρκία χτίζει νέες περιφερειακές συμμαχίες. Πρώτον, δημιούργησε μηχανισμό με Σαουδική Αραβία, Αίγυπτο και Πακιστάν. Δηλαδή, ένα σχήμα τεσσάρων χωρών για την περιοχή. Μάλιστα, έχει ήδη συνεδριάσει τέσσερις φορές. Επιπλέον, φιλοδοξεί να γίνει στρατηγική πλατφόρμα. Όμως δείχνει την τουρκική βλέψη για ηγετικό ρόλο. Γι’ αυτό η κίνηση ξεπερνά τις διμερείς σχέσεις με τις ΗΠΑ.
Η ουσία
Στο τέλος μένει μια καθαρή εικόνα. Η Τουρκία πουλά αισιοδοξία ενόψει της Συνόδου. Πρώτον, η άρση των κυρώσεων παρουσιάζεται σχεδόν βέβαιη. Όμως δύο τείχη, οι S-400 και το Κογκρέσο, μένουν όρθια. Μάλιστα, ο Τραμπ θέλει να βοηθήσει, αλλά δεν αποφασίζει μόνος. Γι’ αυτό η πραγματικότητα απέχει από την αφήγηση. Τελικά, για την Αθήνα η προσοχή παραμένει το πιο πολύτιμο όπλο.
