Ο Τραμπ θέλει, το Κογκρέσο όχι: τα F-35, οι S-400 και το ελληνικό μπλόκο στην Ουάσινγκτον
Η Άγκυρα βγήκε αισιόδοξη από τις συνομιλίες για τα μαχητικά F-35. Τρία ισχυρά εμπόδια, όμως, κρατούν την επιστροφή της μακριά — και το ελληνικό λόμπι πρωταγωνιστεί.
Μαχητικό αεροσκάφος F-35· η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα προσκρούει σε τρία εμπόδια
Η Τουρκία εμφανίζεται αισιόδοξη για την επιστροφή της στα μαχητικά F-35. Τουρκική αντιπροσωπεία χαρακτήρισε τις συνομιλίες στην Ουάσινγκτον «εποικοδομητικές». Δηλαδή, άφησε να εννοηθεί ότι η συμφωνία πλησιάζει. Ωστόσο, η πραγματικότητα στην αμερικανική πρωτεύουσα είναι πολύ πιο σύνθετη. Μάλιστα, τρία ισχυρά εμπόδια κρατούν την επιστροφή σε αναμονή. Έτσι, η αισιοδοξία της Άγκυρας συγκρούεται με σκληρά τείχη.
Τι λέει η Άγκυρα
Ας ξεκινήσουμε από την τουρκική εκδοχή των γεγονότων. Η πηγή απαιτεί προσοχή. Πρώτον, το ρεπορτάζ προέρχεται από τουρκικό κρατικό πρακτορείο. Δεύτερον, αποδίδει αισιοδοξία σε Τούρκο αξιωματούχο της άμυνας. Μάλιστα, επικαλείται και θετικό σχόλιο ενός Αμερικανού βουλευτή. Επιπλέον, παρουσιάζει τις συνομιλίες ως βήμα προόδου. Ωστόσο, μια θετική δήλωση δεν ισοδυναμεί με συμφωνία. Γι’ αυτό η εικόνα χρειάζεται διασταύρωση με την αμερικανική πλευρά.
Το πρώτο τείχος: το Κογκρέσο
Το σοβαρότερο εμπόδιο βρίσκεται στο αμερικανικό Κογκρέσο. Εκεί η αντίσταση είναι θεσμική. Καταρχάς, ισχύων νόμος απαγορεύει τη μεταφορά F-35 στην Τουρκία. Έπειτα, η απαγόρευση ισχύει όσο η Άγκυρα διατηρεί τους ρωσικούς πυραύλους S-400. Μάλιστα, οι σχετικές κυρώσεις παραμένουν σε ισχύ από την πρώτη θητεία Τραμπ. Επιπροσθέτως, η αντίθεση είναι διακομματική, από Ρεπουμπλικάνους και Δημοκρατικούς. Ωστόσο, ακόμη και ο πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών της Γερουσίας αντιτίθεται. Ως εκ τούτου, το Κογκρέσο κρατά ουσιαστικά το κλειδί.
Ο Τραμπ θέλει, ο νόμος δεσμεύει
Και εδώ αναδεικνύεται μια κρίσιμη αντίφαση. Ο πρόεδρος δεν ελέγχει μόνος την απόφαση. Πρώτον, στη Σύνοδο της Άγκυρας ο Τραμπ υποσχέθηκε άρση των κυρώσεων. Δεύτερον, ο ίδιος ο νόμος τον εμποδίζει να το κάνει μονομερώς. Μάλιστα, το θέμα αυτό το αναλύσαμε στο άρθρο «Ποιος κρατά το κλειδί». Επιπλέον, η διάθεση της κυβέρνησης δεν αρκεί χωρίς νομοθετική έγκριση. Ωστόσο, το Κογκρέσο δείχνει αποφασισμένο να υπερασπιστεί τον νόμο. Γι’ αυτό η προεδρική βούληση προσκρούει σε θεσμικό φραγμό.
Το δεύτερο τείχος: το Ισραήλ
Το δεύτερο εμπόδιο έρχεται από έναν στενό σύμμαχο. Το Ισραήλ αντιτίθεται σθεναρά. Καταρχήν, ο Νετανιάχου εξαπέλυσε δριμεία επίθεση στον Ερντογάν. Ακολούθως, μια προγραμματισμένη συνάντηση για τα F-35 ακυρώθηκε. Μάλιστα, το Ισραήλ φοβάται για το στρατιωτικό του πλεονέκτημα στην περιοχή. Παράλληλα, ο ίδιος ο Τούρκος αξιωματούχος αντεπιτέθηκε, αποκαλώντας το Ισραήλ «κακομαθημένο». Ωστόσο, η σύγκρουση αυτή περιπλέκει τα σχέδια της Ουάσινγκτον. Έτσι, δύο σύμμαχοι των ΗΠΑ βρίσκονται σε ευθεία αντιπαράθεση.
Το τρίτο τείχος: οι S-400
Το τρίτο εμπόδιο είναι και η ρίζα του προβλήματος. Οι ρωσικοί πύραυλοι παραμένουν στο έδαφος. Πρώτον, η Τουρκία τους αγόρασε το 2019, παρά τις προειδοποιήσεις. Δεύτερον, το Πεντάγωνο φοβάται ότι θα υποκλέψουν μυστικά των F-35. Μάλιστα, λύσεις όπως η αποθήκευσή τους θεωρούνται ανεπαρκείς. Επιπλέον, το ζήτημα δεν είναι μόνο η εκτόξευση, αλλά η παρακολούθηση. Ωστόσο, η Άγκυρα αρνήθηκε ότι θα τους μεταφέρει σε τρίτη χώρα. Γι’ αυτό καμία λύση δεν φαίνεται στον ορίζοντα.
Το ελληνικό μπλόκο
Στην πρώτη γραμμή της αντίστασης βρίσκεται το ελληνικό λόμπι. Ο ρόλος του αποδεικνύεται καθοριστικός. Καταρχάς, βουλευτές ελληνικής καταγωγής ηγούνται των αντιδράσεων στο Κογκρέσο. Έπειτα, δεκάδες μέλη υπέγραψαν επιστολές για απόρριψη του αιτήματος. Μάλιστα, οι επιστολές αναφέρουν ρητά την κατοχή της Κύπρου και τις απειλές προς την Ελλάδα. Επιπροσθέτως, το ίδιο μπλοκ στοχεύει και τους κινητήρες για το τουρκικό μαχητικό KAAN. Ωστόσο, η δράση αυτή είναι διακομματική, όχι απλώς ελληνική. Ως αποτέλεσμα, το ελληνικό επιχείρημα βρίσκει ευρεία απήχηση.
Το διακύβευμα στο Αιγαίο
Πέρα από τη διπλωματία, το ζήτημα έχει στρατιωτική διάσταση. Αφορά την ισορροπία ισχύος. Πρώτον, η Ελλάδα έχει ήδη παραγγείλει δικά της F-35. Δεύτερον, μια τουρκική επιστροφή στο πρόγραμμα θα άλλαζε τα δεδομένα. Μάλιστα, το στελθ πλεονέκτημα είναι κρίσιμο σε ένα πυκνό αεροπορικό περιβάλλον. Επιπλέον, το Αιγαίο παραμένει χώρος συχνών εντάσεων. Ωστόσο, η Αθήνα στηρίζεται στη θεσμική οδό, όχι στην κλιμάκωση. Γι’ αυτό η μάχη δίνεται στους διαδρόμους του Κογκρέσου.
Ο αναγκαίος ρεαλισμός
Παρά τα εμπόδια, χρειάζεται νηφάλια ανάγνωση. Το θέμα παραμένει ανοιχτό, όχι κλειστό. Καταρχάς, ο Τραμπ έχει δείξει σαφή διάθεση προσέγγισης της Άγκυρας. Έπειτα, η έγκριση των κινητήρων για το KAAN λειτούργησε ως πρώτο βήμα. Μάλιστα, η τουρκική διπλωματία ασκεί έντονη πίεση και lobbying. Επιπλέον, οι ισορροπίες μπορεί να αλλάξουν με τον χρόνο. Ωστόσο, προς το παρόν, τα τρία τείχη παραμένουν όρθια. Γι’ αυτό μιλάμε για πολιτική πιθανότητα, όχι για τετελεσμένη συμφωνία.
Το συμπέρασμα
Στο τέλος μένει μια καθαρή εικόνα ισχύος και ορίων. Η προεδρική βούληση δεν αρκεί από μόνη της. Πρώτον, το Κογκρέσο, το Ισραήλ και οι S-400 μπλοκάρουν την επιστροφή. Ωστόσο, η Άγκυρα επιμένει με αισιοδοξία και πίεση. Μάλιστα, το ελληνικό λόμπι κρατά ενεργή τη θεσμική αντίσταση. Γι’ αυτό η έκβαση θα κριθεί στο Κογκρέσο, όχι στις δηλώσεις. Τελικά, στην Ουάσινγκτον, ο νόμος συχνά αντέχει περισσότερο από τις υποσχέσεις.
