Ο «δύσκολος σύμμαχος» γίνεται απαραίτητος – Πώς η Τουρκία αλλάζει τις ισορροπίες στο ΝΑΤΟ

Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα επιβεβαιώνει μια σημαντική γεωπολιτική αλλαγή. Η Τουρκία παραμένει ο πιο δύσκολος σύμμαχος της Συμμαχίας, όμως ταυτόχρονα εξελίσσεται σε έναν από τους πιο απαραίτητους. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι ευρωπαϊκές χώρες δίνουν πλέον προτεραιότητα στην κοινή ασφάλεια και λιγότερο στις πολιτικές διαφωνίες με την κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

σχετικά άρθρα

Από τα λόγια στα συμβόλαια – Το ΝΑΤΟ δείχνει στον Τραμπ ότι η Ευρώπη πληρώνει πλέον για την άμυνά της

Ο Τραμπ γκρέμισε το ένα τείχος: άρση κυρώσεων στην Τουρκία, αλλά τα F-35 μένουν στον αέρα

ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, Ιμάμογλου στο εδώλιο – Η διπλή εικόνα που δοκιμάζει την Τουρκία του Ερντογάν

Η γεωγραφία δίνει στην Τουρκία στρατηγικό πλεονέκτημα, οι κρίσεις αυξάνουν την αξία της

Η Τουρκία βρίσκεται στο μοναδικό σημείο όπου συναντώνται η Ευρώπη, η Μαύρη Θάλασσα, ο Καύκασος και η Μέση Ανατολή. Ο έλεγχος των Στενών, η γειτνίαση με τη Ρωσία, τη Συρία, το Ιράκ και το Ιράν, αλλά και η πρόσβαση στην Ανατολική Μεσόγειο, καθιστούν την Άγκυρα αναντικατάστατο κρίκο στη στρατηγική του ΝΑΤΟ.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία αύξησε ακόμη περισσότερο τη σημασία της Τουρκίας. Η Συμμαχία χρειάζεται την τουρκική συμβολή για την ασφάλεια της Μαύρης Θάλασσας, τη διαχείριση των θαλάσσιων οδών και τη διατήρηση διαύλων επικοινωνίας με τη Μόσχα. Παράλληλα, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή επαναφέρουν την Τουρκία στο επίκεντρο των δυτικών σχεδιασμών.

Οι διαφωνίες δεν εξαφανίστηκαν, αλλά περνούν σε δεύτερη μοίρα

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, οι σχέσεις της Άγκυρας με το ΝΑΤΟ δοκιμάζονταν από την αγορά των ρωσικών πυραύλων S-400, τις επιχειρήσεις στη Συρία και τις εντάσεις με αρκετούς συμμάχους.

Σήμερα, η εικόνα είναι διαφορετική. Η αμερικανική κυβέρνηση δείχνει διάθεση επαναπροσέγγισης, εξετάζοντας ακόμη και την άρση των κυρώσεων που επιβλήθηκαν μετά την αγορά των S-400 και αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο επανεκκίνησης της συζήτησης για τα μαχητικά F-35. Αν και υπάρχουν ακόμη πολιτικά και νομικά εμπόδια, η αλλαγή του κλίματος είναι εμφανής.

Την ίδια στιγμή, οι δημόσιες επικρίσεις για ζητήματα κράτους δικαίου και δημοκρατίας έχουν περιοριστεί αισθητά. Η προτεραιότητα της Συμμαχίας μεταφέρεται πλέον στην επιχειρησιακή συνοχή και στην αντιμετώπιση των κοινών απειλών.

Η Άγκυρα αξιοποιεί τη συγκυρία, ο Ερντογάν ενισχύει τη διαπραγματευτική του θέση

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εμφανίζεται στη Σύνοδο από θέση ισχύος. Η Τουρκία διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ, ισχυρή αμυντική βιομηχανία και σημαντική παραγωγή μη επανδρωμένων αεροσκαφών, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί σχέσεις τόσο με τη Δύση όσο και με χώρες που βρίσκονται εκτός του δυτικού στρατοπέδου.

Αυτή η πολυδιάστατη πολιτική επιτρέπει στην Άγκυρα να διαπραγματεύεται από καλύτερη θέση. Ο Ερντογάν γνωρίζει ότι οι σύμμαχοι χρειάζονται την Τουρκία σε μια περίοδο αυξανόμενων διεθνών εντάσεων και αξιοποιεί αυτό το πλεονέκτημα για να διεκδικήσει ανταλλάγματα σε εξοπλιστικά προγράμματα, περιφερειακά ζητήματα και οικονομική συνεργασία.

Γιατί αφορά την Ελλάδα, η νέα ισορροπία απαιτεί προσαρμογή

Για την Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή απαιτεί ρεαλιστική ανάγνωση.

Η στρατηγική αναβάθμιση της Τουρκίας δεν σημαίνει ότι το ΝΑΤΟ υιοθετεί όλες τις τουρκικές θέσεις. Σημαίνει όμως ότι η Συμμαχία δυσκολεύεται περισσότερο να ασκήσει πίεση στην Άγκυρα, επειδή η γεωπολιτική της αξία αυξάνεται.

Η Αθήνα καλείται να ενισχύσει ακόμη περισσότερο τον δικό της ρόλο ως αξιόπιστου συμμάχου, επενδύοντας στις αμυντικές συνεργασίες, στις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Γαλλία, αλλά και στην παρουσία της στην Ανατολική Μεσόγειο.

Παράλληλα, η Ελλάδα πρέπει να παρακολουθεί στενά τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Εάν προχωρήσει η άρση των κυρώσεων ή ανοίξει ο δρόμος για νέα εξοπλιστικά προγράμματα, το στρατηγικό περιβάλλον στην περιοχή θα αλλάξει και θα απαιτήσει αντίστοιχες προσαρμογές της ελληνικής πολιτικής.

Η μεγάλη εικόνα, η γεωπολιτική νικά τις διαφωνίες

Η Σύνοδος της Άγκυρας αποτυπώνει μια διαχρονική πραγματικότητα των διεθνών σχέσεων: οι συμμαχίες βασίζονται πρωτίστως στα συμφέροντα και λιγότερο στις πολιτικές συμπάθειες.

Η Τουρκία εξακολουθεί να προκαλεί τριβές με αρκετούς συμμάχους της. Ωστόσο, η γεωγραφική της θέση, οι στρατιωτικές δυνατότητές της και ο ρόλος της στις μεγαλύτερες διεθνείς κρίσεις καθιστούν σήμερα την παρουσία της πιο σημαντική από ποτέ.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι διαφωνίες εξαφανίζονται. Σημαίνει όμως ότι, σε μια περίοδο όπου η ασφάλεια κυριαρχεί στην ατζέντα, η Συμμαχία επιλέγει να διαχειρίζεται τις διαφορές της με την Άγκυρα αντί να τις αφήνει να υπονομεύσουν τη συνοχή της. Και αυτή η αλλαγή ισορροπίας αποτελεί ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα της φετινής Συνόδου του ΝΑΤΟ.