Ο Τραμπ του έδωσε την κάλυψη, το Μαρόκο άνοιξε τα σύνορα: η σκοτεινή υπόθεση πίσω από την κρίση της Θέουτα

Η μαζική διάβαση μεταναστών στη Θέουτα άνοιξε ξανά μια παλιά συζήτηση. Αφορά το περίπλοκο πλέγμα σχέσεων ΗΠΑ, Μαρόκου και Ευρώπης. Δηλαδή, το κατά πόσο η στενή σχέση Ραμπάτ-Ουάσιγκτον επηρέασε τη στάση του Μαρόκου. Μάλιστα, ειδικός του International Crisis Group μίλησε για «αδιάσειστα στοιχεία» εμπλοκής. Ωστόσο, ο ίδιος παραδέχτηκε ότι είναι «αδύνατον να αποδειχθεί». Έτσι, η υπόθεση αυτή χρειάζεται να διαβαστεί με προσοχή, ανάμεσα σε στοιχεία και εικασία.

σχετικά άρθρα

Η μεγαλύτερη ναυτική επιχείρηση από τον Β’ Παγκόσμιο: το σχέδιο Φάρατζ για αποκλεισμό της Μάγχης

Μελόνι: «Η αναστολή της συνθήκης Σένγκεν με την Ισπανία θα διαρκέσει όσο είναι απαραίτητο»

Θέουτα – Ο Τραμπ προειδοποιεί για εισβολή μεταναστών

Τι συνέβη στη Θέουτα

Ας δούμε πρώτα τα ίδια τα γεγονότα. Η κλίμακά τους ήταν πρωτοφανής. Πρώτον, περίπου ογδόντα χιλιάδες άνθρωποι διέσχισαν τα σύνορα Μαρόκου-Ισπανίας μέσα σε λίγες μέρες. Δεύτερον, οι περισσότεροι κολύμπησαν ή πέρασαν πεζοί γύρω από τους κυματοθραύστες. Μάλιστα, ο απολογισμός νεκρών έφτασε τους πενήντα επτά, ανάμεσά τους πνιγμένοι και άνθρωποι που συνθλίφτηκαν στα φράγματα. Επιπλέον, οι περισσότεροι επέστρεψαν οικειοθελώς στο Μαρόκο μέσα σε δύο τρεις μέρες, καθώς η Θέουτα δεν διέθετε πόρους να τους στεγάσει. Ωστόσο, η ισπανική κυβέρνηση χαρακτήρισε την κατάσταση «απολύτως μη βιώσιμη». Γι’ αυτό η κρίση, παρότι βραχύβια, άφησε βαθιά ίχνη.

Το προηγούμενο του 2021

Το μοτίβο αυτό δεν είναι καινούργιο. Έχει ήδη καταγεγραμμένο προηγούμενο. Καταρχάς, τον Μάιο του 2021 το Μαρόκο χαλάρωσε ξαφνικά τους συνοριακούς ελέγχους στη Θέουτα. Έπειτα, επέτρεψε σε περίπου δέκα χιλιάδες ανθρώπους να περάσουν μέσα σε λίγες μέρες. Μάλιστα, η κίνηση ερμηνεύτηκε τότε ως αντίποινο για τη φιλοξενία, από την Ισπανία, ηγέτη του κινήματος ανεξαρτησίας της Δυτικής Σαχάρας. Επιπλέον, η Ισπανή υπουργός Άμυνας κατηγόρησε ανοιχτά το Ραμπάτ για «εκβιασμό». Ωστόσο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υιοθέτησε τότε ψήφισμα καταδικάζοντας το Μαρόκο για τη χρήση ανηλίκων στην κρίση, καθώς περίπου χίλιοι διακόσιοι ασυνόδευτοι ανήλικοι είχαν περάσει τα σύνορα. Γι’ αυτο η φετινή κρίση, δεκαπλάσια σε μέγεθος, θύμισε αμέσως εκείνο το προηγούμενο.

Η σχέση Τραμπ-Μαρόκου, τεκμηριωμένα

Εδώ χρειάζεται να παραθέσουμε τα συγκεκριμένα στοιχεία της σχέσης αυτής. Είναι πολλά και δημόσια καταγεγραμμένα. Πρώτον, η σχέση χρονολογείται από την πρώτη θητεία Τραμπ, όταν το Μαρόκο συμφώνησε να ομαλοποιήσει σχέσεις με το Ισραήλ. Δεύτερον, σε αντάλλαγμα, ο Τραμπ αναγνώρισε τη μαροκινή κυριαρχία στη φιλονικούμενη Δυτική Σαχάρα, σπάζοντας δεκαετίες αμερικανικής ουδετερότητας. Μάλιστα, φέτος το Μαρόκο ανακοίνωσε ότι θα γίνει το πρώτο αφρικανικό κράτος στο «Συμβούλιο Ειρήνης» του Τραμπ. Επιπλέον, ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος έστειλε συγχαρητήριο μήνυμα για τα είκοσι επτά χρόνια στον θρόνο του βασιλιά Μοχάμεντ ΣΤ΄. Ωστόσο, το πιο εντυπωσιακό σύμβολο ήρθε αυτή ακριβώς την εβδομάδα. Γι’ αυτο ο μονάρχης επιβεβαίωσε ότι έδωσε το όνομα «Τραμπ» σε αυτοκινητόδρομο αξίας ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων, που διασχίζει την ίδια την αμφισβητούμενη Δυτική Σαχάρα.

Η θεσμική διάσταση της σχέσης

Πέρα από τα σύμβολα, η σχέση αποτυπώνεται και σε θεσμικό επίπεδο. Με απτό τρόπο. Καταρχήν, πρόσφατη έκθεση του αμερικανικού Κογκρέσου περιέγραψε τη Θέουτα ως περιοχή «διοικούμενη από την Ισπανία». Ακολούθως, όχι ως αναπόσπαστο τμήμα της Ισπανίας, όπως ισχύει επισήμως από το 1580. Μάλιστα, η διατύπωση αυτή θεωρήθηκε ευνοϊκή προς τη μαροκινή θέση, η οποία δεν αναγνωρίζει την ισπανική κυριαρχία εκεί. Επιπλέον, αναλυτής στη Μαδρίτη ανέφερε ότι το ενδιαφέρον για τη Θέουτα παρέμεινε αυξημένο επί συνεχόμενες μέρες σε κύκλους κοντά στον Τραμπ και στο Ισραήλ. Ωστόσο, καμία επίσημη αμερικανική πηγή δεν συνέδεσε ρητά την έκθεση αυτή με τη φετινή κρίση. Γι’ αυτο η σύνδεση παραμένει έμμεση, βασισμένη σε συγκυρία.

Η υπόθεση Φαμπιάνι

Πάνω σε αυτό ακριβώς το υπόβαθρο στηρίζεται η κεντρική θεωρία. Και χρειάζεται προσεκτική απόδοση. Πρώτον, ο Ρικάρντο Φαμπιάνι, διευθυντής του προγράμματος Βόρειας Αφρικής στο International Crisis Group, μίλησε για «αδιάσειστα στοιχεία» εμπλοκής του Μαρόκου. Δεύτερον, διευκρίνισε αμέσως ότι δεν υπήρξε σαφής αφορμή, κάτι που «προκαλεί αμηχανία σε όλους». Μάλιστα, ο ίδιος παραδέχτηκε ρητά ότι «είναι προφανώς αδύνατον να αποδειχθεί». Επιπλέον, υποστήριξε ότι δεν θεωρεί απίθανο το Ραμπάτ να επέλεξε να μην παρέμβει, εκμεταλλευόμενο τη συγκυρία για να κερδίσει πόντους στην Ουάσιγκτον. Ωστόσο, ο ίδιος μίλησε για πιθανή «σιωπηρή συνεννόηση» να μην γίνει τίποτα, όχι για οργανωμένη σκηνοθεσία. Γι’ αυτο πρόκειται για τεκμηριωμένη υπόθεση ειδικού, όχι για αποδεδειγμένο γεγονός.

Η εναλλακτική εξήγηση

Δίκαιο είναι να αποδοθεί πλήρως και η εναλλακτική ανάγνωση των γεγονότων. Έχει τη δική της τεκμηρίωση. Καταρχάς, το Reuters και το BBC απέδωσαν την έξαρση σε συνδυασμό οικονομικής δυσπραγίας στο Μαρόκο και παραπληροφόρησης. Έπειτα, βίντεο στο TikTok διέδιδαν ψευδείς πληροφορίες για ασφαλή σημεία διέλευσης και υποτιθέμενη νομιμοποίηση στην Ισπανία. Μάλιστα, ισπανικά μέσα περιέγραψαν το φαινόμενο ως κλασικό «εφέ κάλεσμα» μέσω κοινωνικών δικτύων. Επιπλέον, το ισπανικό υπουργείο Εσωτερικών απέρριψε αίτημα για κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης, θεωρώντας το μη αναγκαίο. Ωστόσο, ούτε αυτή η εξήγηση αποκλείει πλήρως πιθανή παθητική ανοχή από μαροκινές αρχές. Γι’ αυτο οι δύο εκδοχές, παραπληροφόρηση και γεωπολιτική εκμετάλλευση, δεν είναι απαραίτητα ασύμβατες.

Η μαροκινή άρνηση

Η πλευρά του Ραμπάτ, εξάλλου, απορρίπτει κατηγορηματικά κάθε ενοχή. Και αξίζει να ακουστεί πλήρως. Πρώτον, ανώτεροι Μαροκινοί αξιωματούχοι απέρριψαν τις κατηγορίες ότι ήταν με οποιονδήποτε τρόπο συνένοχοι. Δεύτερον, ερευνητής στο Μαροκινό Ινστιτούτο Πολιτικής Ανάλυσης περιέγραψε τη σχέση με την Ουάσιγκτον ως αυστηρά «πραγματολογική». Μάλιστα, τόνισε ότι το Μαρόκο επιδιώκει να διατηρήσει τη στρατηγική του αυτονομία, καλλιεργώντας παράλληλα σχέσεις με ΕΕ, Κίνα και Κόλπο. Επιπλέον, υποστήριξε ότι η σχέση με τον Τραμπ δεν έχει βλάψει μέχρι στιγμής τους δεσμούς με την Ισπανία ή την Ένωση. Ωστόσο, η ίδια αμερικανική αντίδραση στην κρίση φάνηκε να ωφελεί έμμεσα το Ραμπάτ. Γι’ αυτο η επίσημη άρνηση δεν αναιρεί την αντικειμενική εικόνα των αποτελεσμάτων.