Η μεγαλύτερη ναυτική επιχείρηση από τον Β’ Παγκόσμιο: το σχέδιο Φάρατζ για αποκλεισμό της Μάγχης
Το ακροδεξιό Reform UK υπόσχεται ναυτική επιχείρηση χωρίς προηγούμενο για να σταματήσει τα μικρά σκάφη μεταναστών. Ειδικοί και αντίπαλα κόμματα το χαρακτήρισαν αμέσως ανεφάρμοστο.
Μικρό φουσκωτό σκάφος με μετανάστες στη Μάγχη· το Reform UK πρότεινε ναυτική επιχείρηση για να σταματήσει τέτοιες διαβάσεις
Το βρετανικό κόμμα Reform UK παρουσίασε τη Δευτέρα φιλόδοξο σχέδιο για τη μετανάστευση. Αν κερδίσει την εξουσία, υπόσχεται τη «μεγαλύτερη στρατιωτική επιχείρηση» στη Μάγχη από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Δηλαδή, ναυτικό αποκλεισμό που θα καθιστούσε τα βρετανικά σύνορα «απόρθητα». Μάλιστα, το σχέδιο ονομάστηκε «Επιχείρηση Φρούριο» και παρουσιάστηκε σε έγγραφο είκοσι οκτώ σελίδων. Ωστόσο, ειδικοί και αντίπαλα κόμματα το απέρριψαν αμέσως ως ανεφάρμοστο. Έτσι, η πρόταση αυτή άνοιξε ξανά μια παλιά, δύσκολη συζήτηση για τη μετανάστευση στη Βρετανία.
Τι προβλέπει το σχέδιο
Ας δούμε πρώτα τις λεπτομέρειες της πρότασης. Παρουσιάστηκαν με σαφήνεια από τον ίδιο τον αρχηγό του κόμματος. Πρώτον, το Βασιλικό Ναυτικό θα διέταζε να μην επιτρέπεται σε κανένα μη εξουσιοδοτημένο σκάφος να φτάσει στις βρετανικές ακτές. Δεύτερον, όσοι επιχειρούσαν τη διέλευση θα αναχαιτίζονταν από τις ένοπλες δυνάμεις. Μάλιστα, τα σκάφη θα εφοδιάζονταν με τροφή και νερό πριν συνοδευτούν πίσω στη γαλλική ακτή. Επιπλέον, ο Νάιτζελ Φάρατζ δήλωσε ότι «κανένα μη εξουσιοδοτημένο σκάφος δεν θα φτάνει στις ακτές του Ηνωμένου Βασιλείου». Ωστόσο, εκπρόσωπος του κόμματος παραδέχτηκε ότι ενδεχόμενη γαλλική άρνηση θα οδηγούσε σε «διπλωματική διαπραγμάτευση» για τη σχετική χρηματοδότηση. Γι’ αυτό η υλοποίηση του σχεδίου προϋποθέτει ουσιαστικά τη συναίνεση μιας άλλης κυρίαρχης χώρας.
Η αφορμή της Θέουτα
Η στιγμή της ανακοίνωσης δεν ήταν τυχαία. Συνδέθηκε άμεσα με πρόσφατα γεγονότα. Καταρχάς, ο Φάρατζ επικαλέστηκε ρητά όσα συνέβησαν το προηγούμενο σαββατοκύριακο στη Θέουτα. Έπειτα, ισπανικός θύλακας στη Βόρεια Αφρική δέχτηκε είσοδο δεκάδων χιλιάδων μεταναστών από το γειτονικό Μαρόκο. Μάλιστα, ο απολογισμός νεκρών από το επεισόδιο έφτασε τους εβδομήντα δύο. Επιπλέον, ο ίδιος δήλωσε ότι «αυτό δείχνει πόσο σοβαρή είναι η κατάσταση». Ωστόσο, το επεισόδιο αυτό αφορούσε χερσαία διέλευση συνόρων, διαφορετική από τις θαλάσσιες διαβάσεις της Μάγχης. Γι’ αυτό η σύνδεση των δύο περιστατικών λειτούργησε κυρίως ως πολιτικό επιχείρημα.
Η ισχύουσα κατάσταση στη Μάγχη
Για να κριθεί η πρόταση, χρειάζονται και τα επίσημα στοιχεία. Δίνουν μια πιο σύνθετη εικόνα. Πρώτον, η βρετανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η δική της στρατηγική αποδίδει. Δεύτερον, οι αφίξεις με μικρά σκάφη το πρώτο εξάμηνο του 2026 μειώθηκαν πάνω από σαράντα δύο τοις εκατό σε σχέση με πέρυσι, σε λίγο πάνω από δεκατέσσερις χιλιάδες. Μάλιστα, οι τελευταίες εβδομάδες κατέγραψαν όμως απότομη άνοδο. Επιπλέον, στις είκοσι εννέα Ιουλίου σημειώθηκε ημερήσιο ρεκόρ έτους, με επτακόσια πενήντα δύο άτομα. Ωστόσο, η νέα τριετής συμφωνία Βρετανίας-Γαλλίας, που υπογράφηκε τον Απρίλιο, προβλέπει βρετανική χρηματοδότηση έως και επτακόσια εξήντα έξι εκατομμύρια ευρώ για ενισχυμένη επιτήρηση. Γι’ αυτό η υπάρχουσα πολιτική συνδυάζει ήδη σημαντική δαπάνη με μεικτά αποτελέσματα.
Η κριτική των ειδικών
Η αντίδραση στο σχέδιο ήρθε αμέσως και από πολλαπλές κατευθύνσεις. Και ήταν έντονα επικριτική. Καταρχήν, στρατιωτικοί αναλυτές υποστήριξαν ότι η Βρετανία δεν διαθέτει καν τους κατάλληλους πόρους για μια τέτοια επιχείρηση. Ακολούθως, αντίπαλα πολιτικά κόμματα χαρακτήρισαν το σχέδιο ανεφάρμοστο στην πράξη. Μάλιστα, η ίδια ακριβώς πρόταση είχε διατυπωθεί από τη συντηρητική κυβέρνηση το 2020. Επιπλέον, εγκαταλείφθηκε τότε γρήγορα, ακριβώς για τους ίδιους λόγους ανεφαρμοστότητας. Ωστόσο, ο Φάρατζ διαβεβαίωσε ότι δεν πρόκειται για αντιπερισπασμό από άλλα ζητήματα που τον απασχολούν. Γι’ αυτό η ιστορική επανάληψη του ίδιου σχεδίου γεννά εύλογα ερωτήματα εφικτότητας.
Το προηγούμενο που απέτυχε ήδη μία φορά
Η ιστορία αυτού ακριβώς του σχεδίου αξίζει ιδιαίτερη προσοχή. Δεν είναι πρωτότυπη ιδέα. Πρώτον, η κυβέρνηση Τζόνσον το είχε προτείνει το 2020, εν μέσω παρόμοιας αύξησης διαβάσεων. Δεύτερον, το εγκατέλειψε σύντομα μετά από έντονες αντιδράσεις ειδικών ναυτικού δικαίου. Μάλιστα, τα ίδια επιχειρήματα επανέρχονται τώρα αμετάβλητα. Επιπλέον, η επιστροφή σκαφών σε γαλλικά ύδατα απαιτεί ρητή συναίνεση της Γαλλίας, κάτι που δεν έχει δοθεί ποτέ. Ωστόσο, χωρίς αυτή τη συναίνεση, κάθε τέτοια αναχαίτιση θα παραβίαζε το διεθνές ναυτικό δίκαιο. Γι’ αυτό το βασικό εμπόδιο παραμένει διπλωματικό, όχι απλώς τεχνικό.
Το πολιτικό πλαίσιο της ανακοίνωσης
Η χρονική στιγμή της παρουσίασης έχει και τη δική της πολιτική διάσταση. Δεν συμβαίνει σε κενό. Καταρχάς, ο ίδιος ο Φάρατζ αντιμετωπίζει ήδη έρευνα δεοντολογίας για πιθανή παράβαση κοινοβουλευτικών κανόνων. Έπειτα, η έρευνα αυτή τέθηκε σε αναστολή αφότου παραιτήθηκε από βουλευτής για να διεκδικήσει ξανά την έδρα του. Μάλιστα, η βρετανική αστυνομία διερευνά παράλληλα δωρεές προς το κόμμα ενόψει των εκλογών του 2024. Επιπλέον, ο ίδιος αρνήθηκε ότι η ανακοίνωση αποτελεί αντιπερισπασμό από αυτά τα ζητήματα. Ωστόσο, το ευρύτερο πρόγραμμα του κόμματος περιλαμβάνει και αποχώρηση από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Γι’ αυτο η πρόταση εντάσσεται σε ευρύτερη, ριζοσπαστική μεταναστευτική ατζέντα.
Η Θέουτα ως ευρωπαϊκός καταλύτης
Το επεισόδιο στη Θέουτα, πάντως, ξεπέρασε τα ισπανικά σύνορα. Επηρέασε ολόκληρη την ήπειρο. Πρώτον, η Γαλλία επανέφερε ελέγχους στα σύνορά της με την Ισπανία στις τριάντα μία Ιουλίου. Δεύτερον, επικαλέστηκε φόβους ότι μετανάστες θα μπορούσαν να διοχετευτούν προς άλλα ευρωπαϊκά κράτη. Μάλιστα, η ισπανική κυβέρνηση εξέτασε νομοθετικές αλλαγές και νέα φυσικά εμπόδια στους κυματοθραύστες. Επιπλέον, η ΟΥΝΙΣΕΦ εξέφρασε ιδιαίτερη ανησυχία για τον μεγάλο αριθμό ασυνόδευτων ανηλίκων. Ωστόσο, οι ισπανικές αρχές προχώρησαν κυρίως σε ενισχυμένη αστυνόμευση και συντονισμό με τις μαροκινές αρχές. Γι’ αυτο το επεισόδιο αναζωπύρωσε τη μεταναστευτική συζήτηση πολύ πέρα από τη Βρετανία.
Το ευρωπαϊκό διακύβευμα
Και τώρα η οπτική που αφορά ολόκληρη την ήπειρο. Η μετανάστευση παραμένει κοινό ευρωπαϊκό ζήτημα. Πρώτον, οι θαλάσσιες διαβάσεις στη Μάγχη και τη Μεσόγειο εντάσσονται στην ίδια ευρύτερη πρόκληση. Δεύτερον, κάθε εθνική πολιτική επηρεάζει αναπόφευκτα τις γειτονικές χώρες μέσω μετακίνησης ροών. Μάλιστα, η ανάγκη διμερούς ή πολυμερούς συνεργασίας παραμένει αδιαμφισβήτητη σε κάθε ρεαλιστική προσέγγιση. Επιπλέον, μονομερή σχέδια χωρίς τη συναίνεση γειτονικών χωρών δύσκολα αντέχουν στην πράξη. Ωστόσο, η πολιτική πίεση για αυστηρότερα μέτρα αυξάνεται σε πολλά ευρωπαϊκά κράτη ταυτόχρονα. Γι’ αυτο η βρετανική συζήτηση αντανακλά μια πολύ ευρύτερη ευρωπαϊκή ανησυχία.
Το συμπέρασμα
Στο τέλος μένει μια πρόταση με μεγάλες υποσχέσεις και σοβαρά ερωτηματικά. Μια ναυτική επιχείρηση, μια διπλωματική προϋπόθεση. Πρώτον, το σχέδιο υπόσχεται αποφασιστική λύση σε ένα πολιτικά ευαίσθητο ζήτημα. Ωστόσο, εξαρτάται πλήρως από τη συναίνεση μιας άλλης κυρίαρχης χώρας που δεν την έχει δώσει. Μάλιστα, το ίδιο ακριβώς σχέδιο είχε ήδη δοκιμαστεί και εγκαταλειφθεί πριν από έξι χρόνια. Γι’ αυτο η απόσταση ανάμεσα στη ρητορική και την εφαρμογή παραμένει το κρίσιμο ερώτημα. Τελικά, στη μεταναστευτική πολιτική, οι μεγάλες εξαγγελίες συχνά προσκρούουν στην ίδια τη γεωγραφία δύο γειτονικών ακτών.
