Η εξέλιξη του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν παραμένει αβέβαιη, γεγονός που καθιστά δύσκολη την εκτίμηση των πραγματικών οικονομικών επιπτώσεών του. Το βασικό ερώτημα είναι αν η σύγκρουση θα τερματιστεί σύντομα ή αν θα μετατραπεί σε μια πιο παρατεταμένη και ασταθή κατάσταση που θα επηρεάσει τις ενεργειακές αγορές και την παγκόσμια οικονομία.
σχετικά άρθρα
Η απάντηση εξαρτάται από δύο κρίσιμα ζητήματα: αν η στάση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ θα οδηγήσει τελικά σε αποκλιμάκωση ή σε συνέχιση της σύγκρουσης και αν μια πιθανή λήξη των αμερικανικών επιχειρήσεων θα σημάνει πράγματι το τέλος του πολέμου για το Ιράν ή το Ισραήλ. Για τις δύο αυτές χώρες η σύγκρουση έχει χαρακτηριστικά υπαρξιακής αντιπαράθεσης, γεγονός που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να συνεχιστούν οι εχθροπραξίες στον Περσικό Κόλπο.
Αντιφατικά μηνύματα από την Ουάσιγκτον
Η στάση της αμερικανικής κυβέρνησης παραμένει ασαφής. Τη Δευτέρα ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου ότι ο πόλεμος θα τελειώσει «πολύ σύντομα», αν και όχι μέσα στην ίδια εβδομάδα. Δύο ημέρες νωρίτερα όμως είχε γράψει στην πλατφόρμα Truth Social ότι δεν θα υπάρξει καμία συμφωνία με το Ιράν παρά μόνο «άνευ όρων παράδοση».
Στο ίδιο μήνυμα υποστήριξε ότι μετά από μια τέτοια εξέλιξη θα επιλεγεί μια «αποδεκτή ηγεσία» για το Ιράν και ότι οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους θα βοηθήσουν τη χώρα να επιστρέψει από το χείλος της καταστροφής.
Η απάντηση από την Τεχεράνη ήταν άμεση. Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης δήλωσαν ότι το Ιράν είναι αυτό που θα καθορίσει το τέλος του πολέμου και προειδοποίησαν ότι δεν θα επιτρέψουν την εξαγωγή «ούτε ενός λίτρου πετρελαίου» από την περιοχή αν συνεχιστούν οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Η επιλογή του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ως διαδόχου του πατέρα του στην ηγεσία της χώρας, μετά την απώλεια πολλών μελών της οικογένειάς του, θεωρείται ένδειξη ότι το Ιράν δεν προτίθεται να αποδεχθεί την άνευ όρων παράδοση που ζητά η Ουάσιγκτον.
Πιθανότερο σενάριο μια προσωρινή εκεχειρία
Ένα πιθανό αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι η παύση των ενεργών επιχειρήσεων χωρίς όμως πραγματική ειρήνη, αναφέρουν οι FT. Οι ΗΠΑ ενδέχεται να θεωρήσουν ότι έχουν επιφέρει επαρκές πλήγμα και να σταματήσουν τις επιθέσεις τους, ενώ το Ιράν μπορεί να περιορίσει τις επιθέσεις εναντίον γειτονικών χωρών.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, ο Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε να πιέσει το Ισραήλ να σταματήσει τις επιχειρήσεις του ακόμη κι αν το ιρανικό καθεστώς παραμείνει στην εξουσία. Το αποτέλεσμα θα ήταν μια εύθραυστη εκεχειρία και όχι μια πραγματική ειρηνευτική συμφωνία.
Ένα άλλο ενδεχόμενο είναι η συνέχιση της σύγκρουσης με χαμηλότερη ένταση, καθώς το Ιράν έχει ήδη εξαντλήσει μεγάλο μέρος του οπλισμού του. Σε αυτή την περίπτωση, η ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ θα μπορούσε να επανέλθει σταδιακά.
Τα σενάρια για την παγκόσμια οικονομία
Οι οικονομικές επιπτώσεις εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το τι θα συμβεί με τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου από τη Μέση Ανατολή και από το πόσο μεγάλες θα είναι οι ζημιές στις ενεργειακές υποδομές.
Η Capital Economics εξετάζει τρία βασικά σενάρια.
Το πρώτο προβλέπει μια σύντομη αλλά έντονη σύγκρουση διάρκειας περίπου δύο εβδομάδων. Σε αυτή την περίπτωση εκτιμάται ότι θα χαθεί περίπου το 1,4% των παγκόσμιων ετήσιων εξαγωγών πετρελαίου, καθώς και παρόμοιο ποσοστό εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Το δεύτερο σενάριο αφορά πόλεμο διάρκειας τριών μηνών χωρίς σημαντικές μόνιμες ζημιές στις εγκαταστάσεις παραγωγής. Σε αυτή την περίπτωση η απώλεια θα μπορούσε να φτάσει το 5% έως 6% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και LNG το 2026.
Το τρίτο και πιο σοβαρό σενάριο προβλέπει επίσης σύγκρουση τριών μηνών, αλλά με μόνιμες ζημιές στις ενεργειακές εγκαταστάσεις, ιδίως στο νησί Kharg του Ιράν. Σε αυτή την περίπτωση η απώλεια θα μπορούσε να φτάσει το 8% έως 9% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και LNG, με επιπτώσεις που θα διαρκέσουν μέχρι το 2027.
Σε ένα τέτοιο σενάριο η τιμή του πετρελαίου θα μπορούσε να φτάσει τα 150 δολάρια το βαρέλι, ενώ οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη θα μπορούσαν να ανέλθουν έως και τα 120 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Σύμφωνα με την Capital Economics, η τελευταία φορά που η παγκόσμια αγορά ενέργειας αντιμετώπισε παρόμοιο σοκ ήταν από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 έως τα μέσα της δεκαετίας του 1980.
Επιπτώσεις σε πληθωρισμό και ανάπτυξη
Ένας μακροχρόνιος πόλεμος θα είχε σημαντικές συνέπειες τόσο για τον πληθωρισμό όσο και για την οικονομική δραστηριότητα. Οι επιπτώσεις θα ήταν ιδιαίτερα σοβαρές για τις φτωχότερες χώρες, ενώ στις δυτικές οικονομίες μια μεγάλη άνοδος των ενεργειακών τιμών θα προκαλούσε έντονες πολιτικές αντιδράσεις.
Ωστόσο, ακόμη και στο χειρότερο σενάριο, οι οικονομικές συνέπειες εκτιμάται ότι θα είναι μικρότερες από εκείνες της ενεργειακής κρίσης της δεκαετίας του 1970. Ένας λόγος είναι ότι οι σύγχρονες οικονομίες είναι λιγότερο εξαρτημένες από το πετρέλαιο, ενώ η Ευρώπη έχει δείξει ότι μπορεί να προσαρμοστεί σε υψηλότερες τιμές φυσικού αερίου μετά την κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία.
Τα μαθήματα από την κρίση
Η κρίση αναδεικνύει τρία βασικά οικονομικά διδάγματα. Το πρώτο είναι η ανάγκη να μειωθεί η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και να αυξηθούν οι επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ιδιαίτερα για τις χώρες που εισάγουν ενέργεια.
Το δεύτερο είναι ότι οι κεντρικές τράπεζες πρέπει να διασφαλίσουν ότι οι πληθωριστικές προσδοκίες παραμένουν υπό έλεγχο, ακόμη και όταν αυξάνονται απότομα οι τιμές ενέργειας.
Το τρίτο είναι ότι η διαρκής επιδότηση της ενέργειας όταν αυξάνονται οι τιμές δεν είναι βιώσιμη λύση και ότι η οικονομική στήριξη πρέπει να κατευθύνεται κυρίως προς τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις που πλήττονται περισσότερο.
Παρά τα πιθανά σενάρια αποκλιμάκωσης, το ενδεχόμενο μιας παρατεταμένης σύγκρουσης δεν μπορεί να αποκλειστεί. Η ιστορία δείχνει ότι πολεμικές συγκρούσεις που ξεκινούν με περιορισμένους στόχους συχνά εξελίσσονται σε μακροχρόνιες κρίσεις με σοβαρές οικονομικές συνέπειες.
