Η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή έχει αρχίσει να επηρεάζει την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, πέραν των πεδίων μαχών και των ενεργειακών αγορών.
σχετικά άρθρα
Ο Μάξιμο Τορέρο, επικεφαλής οικονομολόγος του Food and Agriculture Organization (FAO), προειδοποιεί ότι η σοβαρή διαταραχή της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα πλήγματα στις παγκόσμιες ροές εμπορευμάτων των τελευταίων ετών, με επιπτώσεις που υπερβαίνουν τον ενεργειακό τομέα.
Το Στενό του Ορμούζ είναι μια κρίσιμη θαλάσσια οδός για το παγκόσμιο εμπόριο, καθώς από εκεί διέρχονται καθημερινά περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, που αντιστοιχούν σχεδόν στο ένα τρίτο των διεθνών ροών αργού, καθώς και το 20% του παγκόσμιου υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Επιπλέον, μέσω της ίδιας θαλάσσιας οδού διακινείται έως και το 30% των λιπασμάτων παγκοσμίως. Η μείωση της ναυσιπλοΐας κατά περισσότερο από 90% σε σύντομο χρονικό διάστημα προκαλεί σοβαρό πλήγμα στην αλυσίδα εφοδιασμού.
«Δεν πρόκειται μόνο για ενεργειακό σοκ, αλλά για ένα συστημικό σοκ που επηρεάζει ολόκληρα τα παγκόσμια συστήματα τροφίμων», δήλωσε ο κ. Τορέρο, τονίζοντας ότι η κρίση θίγει την ίδια τη βάση της αγροτικής παραγωγής.
Η εξάρτηση των λιπασμάτων, ιδίως των φωσφορικών, από κρίσιμες πρώτες ύλες όπως το θείο, που προέρχεται σε μεγάλο βαθμό από τις χώρες του Κόλπου, καθιστά κάθε διαταραχή σε αυτή την αλυσίδα ικανή να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις στην παγκόσμια παραγωγή λιπασμάτων.
Ήδη, παρατηρείται σημαντική άνοδος στις τιμές των λιπασμάτων. Η τιμή της ουρίας στη Μέση Ανατολή αυξήθηκε σχεδόν κατά 20% εντός μίας εβδομάδας, ενώ στην Αίγυπτο η άνοδος έφτασε το 28%.
Καθώς το φυσικό αέριο αποτελεί βασική πρώτη ύλη για τα αζωτούχα λιπάσματα, η αύξηση των ενεργειακών τιμών εντείνει την πίεση. Εκτιμήσεις του FAO αναφέρουν ότι, σε περίπτωση συνέχισης της κρίσης, οι τιμές των λιπασμάτων θα παραμείνουν αυξημένες κατά 15% έως 20% κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026.
Η κατάσταση αυτή συνεπάγεται αυξημένο κόστος για τους αγρότες παγκοσμίως, καθώς η άνοδος των καυσίμων επηρεάζει όλα τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας, από την άρδευση έως τη μεταφορά. Αυτό ενδέχεται να οδηγήσει πολλούς παραγωγούς σε περιορισμό της χρήσης λιπασμάτων ή σε στροφή προς καλλιέργειες με χαμηλότερες απαιτήσεις σε εισροές.
Ωστόσο, η μείωση της χρήσης λιπασμάτων δεν έχει γραμμικές επιπτώσεις. Ακόμη και μικρές περικοπές ενδέχεται να οδηγήσουν σε δυσανάλογα μεγάλες απώλειες στις αποδόσεις, ειδικά σε περιοχές με ήδη περιορισμένη παραγωγική ικανότητα.
Η διάρκεια της κρίσης είναι καθοριστικός παράγοντας. Σε ένα βραχυπρόθεσμο σενάριο, διάρκειας έως ενός μήνα, οι επιπτώσεις θεωρούνται διαχειρίσιμες, καθώς τα παγκόσμια αποθέματα τροφίμων εκτιμώνται επαρκή και οι αγορές μπορούν να σταθεροποιηθούν εντός λίγων μηνών.
Εάν, ωστόσο, η διαταραχή παραταθεί, οι συνέπειες θα είναι σημαντικότερες. Θα επηρεαστούν άμεσα οι αποφάσεις για τις καλλιέργειες του 2026, οδηγώντας σε μειωμένες αποδόσεις βασικών προϊόντων όπως το σιτάρι, το ρύζι και το καλαμπόκι, και πιθανή αύξηση της στροφής προς καλλιέργειες όπως η σόγια.
Οι επιπτώσεις δεν αναμένονται ομοιόμορφες για όλες τις χώρες. Ο FAO υπογραμμίζει ότι οι χώρες με υψηλή εξάρτηση από εισαγωγές τροφίμων ή λιπασμάτων είναι ιδιαίτερα ευάλωτες.
Για παράδειγμα, η Αίγυπτος βρίσκεται σε δύσκολη θέση λόγω της εξάρτησής της από εισαγωγές σιταριού, ενώ αφρικανικές χώρες όπως η Σομαλία, η Κένυα και η Μοζαμβίκη κινδυνεύουν να αντιμετωπίσουν αυξημένη επισιτιστική ανασφάλεια.
Επιπλέον, ακόμη και μεγάλες αγροτικές δυνάμεις, όπως η Βραζιλία, ενδέχεται να πληγούν, με πιθανές επιπτώσεις στην παγκόσμια αγορά.
Δύο επιπρόσθετοι παράγοντες εντείνουν την ανησυχία: η πιθανή μείωση των εμβασμάτων από χώρες του Κόλπου προς αναπτυσσόμενες οικονομίες, που μπορεί να επηρεάσει τα εισοδήματα εκατομμυρίων νοικοκυριών, και η ενδεχόμενη επιβολή περιορισμών στις εξαγωγές τροφίμων από ορισμένες χώρες, η οποία θα μπορούσε να επιδεινώσει την κατάσταση και να αυξήσει την αστάθεια των τιμών.
Αντιμέτωπος με αυτή την απειλή, ο FAO ζητά άμεση και συντονισμένη διεθνή δράση. Βραχυπρόθεσμα, προτείνεται η δημιουργία εναλλακτικών εμπορικών διαδρόμων, η οικονομική στήριξη των χωρών που εξαρτώνται από εισαγωγές και η διασφάλιση πρόσβασης των αγροτών σε χρηματοδότηση.
Σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο, προτείνονται η διαφοροποίηση των πηγών εισαγωγής λιπασμάτων και η ενίσχυση των περιφερειακών αποθεμάτων. Μακροπρόθεσμα, η λύση περιλαμβάνει επενδύσεις σε βιώσιμη γεωργία και νέες τεχνολογίες, όπως η «πράσινη αμμωνία».
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ αναδεικνύει την ευθραυστότητα του παγκόσμιου συστήματος τροφίμων. Σε ένα περιβάλλον όπου η ενέργεια, η γεωπολιτική και η γεωργία είναι άρρηκτα συνδεδεμένες, μια διαταραχή σε έναν κρίκο της αλυσίδας μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις με παγκόσμιες επιπτώσεις.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα υπάρξουν επιπτώσεις, αλλά το εύρος και η χρονική τους διάρκεια.
