Ο Τούρκος κατάσκοπος στη Βεγγάζη: γιατί το αμερικανικό σχέδιο για τη Λιβύη ανησυχεί την Αθήνα

Η Ουάσιγκτον επιταχύνει τις προσπάθειές της για ενοποίηση της Λιβύης. Ο απεσταλμένος του Τραμπ, Μασάντ Μπούλος, περιόδευσε σε ανατολή και δύση της χώρας. Στόχος του, να συμφιλιώσει τις δύο αντίπαλες κυβερνήσεις. Παράλληλα, ο επικεφαλής των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών επισκέφθηκε τη Βεγγάζη. Έτσι, ένα εθνικό ελληνικό διακύβευμα επανέρχεται στο τραπέζι.

σχετικά άρθρα

Η κρίση βαθαίνει – Οι ΗΠΑ εξετάζουν βαθύτερα πλήγματα, το Ιράν καταγγέλλει παραβίαση του μνημονίου

«Κόψτε το εμπόριο με την Ισπανία»: η έκρηξη Τραμπ και η παγερή απάντηση της Μαδρίτης

«Απαντάμε με πράξεις» – Το Ιράν σηκώνει το γάντι μετά την απειλή Τραμπ για νέα πλήγματα

Ένας διπλωματικός μαραθώνιος

Η επίσκεψη εξελίχθηκε σε πυκνό κύκλο επαφών. Συγκεκριμένα, ο Μπούλος συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό της Τρίπολης, Αμπντέλ Χαμίντ Ντμπέιμπα. Στη συνέχεια πέρασε στην ανατολή, στον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ. Ταυτόχρονα, μίλησε με παράγοντες της Μισράτα και με τον διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας. Ωστόσο, η χώρα παραμένει de facto χωρισμένη στα δύο. Επομένως, κάθε συμφωνία απαιτεί λεπτές ισορροπίες.

Τι είναι η «Πρωτοβουλία Μπούλος»

Το αμερικανικό σχέδιο ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2025. Επιδιώκει την ενοποίηση των κρατικών θεσμών, ενόψει μελλοντικών εκλογών. Παράλληλα, ενθαρρύνει αμερικανικές επενδύσεις στον λιβυκό πετρελαϊκό τομέα. Ο ίδιος ο Μπούλος το παρουσιάζει ως συμπληρωματικό στην πορεία του ΟΗΕ. Ωστόσο, το ακριβές περιεχόμενό του παραμένει μυστικό. Άλλωστε, οι λεπτομέρειες διαρρέουν σταδιακά και προκαλούν αντιδράσεις.

Το σχέδιο των δύο οικογενειών

Οι διαρροές περιγράφουν μια συμφωνία μεταξύ δύο δυναστειών. Ειδικότερα, ο Σαντάμ Χαφτάρ, γιος του στρατάρχη, αναλαμβάνει νέο Προεδρικό Συμβούλιο. Στην πρωθυπουργία παραμένει η οικογένεια Ντμπέιμπα. Με άλλα λόγια, το σχέδιο θεσμοποιεί την υφιστάμενη οικογενειοκρατία. Αντίθετα, οι επικριτές του ζητούν εκλογές και συνταγματικό δημοψήφισμα. Κατά συνέπεια, η πρωτοβουλία διχάζει βαθιά τη λιβυκή κοινωνία.

Η σκιά του ΟΗΕ

Ένα στοιχείο βαραίνει ιδιαίτερα τη συζήτηση. Έκθεση επιτροπής εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ εμπλέκει και τα δύο πρόσωπα-κλειδιά. Συγκεκριμένα, τους συνδέει με λαθρεμπόριο πετρελαίου και οικονομικές ατασθαλίες. Πράγματι, οι Λίβυοι επικριτές μιλούν για επιστροφή σε οικογενειακή εξουσία. Εξάλλου, ένας θεσμικός παράγοντας το χαρακτήρισε τέλος των δημοκρατικών ελπίδων. Ωστόσο, η Ουάσιγκτον επιμένει ότι το σχέδιο περιλαμβάνει όλες τις πλευρές.

Πετρέλαιο για ενότητα

Πίσω από τη διπλωματία κρύβεται ένα ισχυρό κίνητρο. Η Λιβύη διαθέτει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα κοιτάσματα πετρελαίου στην Αφρική. Παράλληλα, η παραγωγή της άγγιξε ρεκόρ δεκαετίας. Ήδη μεγάλες αμερικανικές εταιρείες εξετάζουν επιστροφή στη χώρα. Επομένως, η σταθερότητα λειτουργεί και ως επιχειρηματική ευκαιρία. Ταυτόχρονα, όμως, το πετρέλαιο τροφοδοτεί ιστορικά τη λιβυκή διαφθορά.

Η μόνη πραγματική πρόοδος

Δίκαιο είναι να αναγνωρίσουμε και μια επιτυχία. Τον Απρίλιο, οι δύο πλευρές υπέγραψαν ενιαίο κρατικό προϋπολογισμό. Πρόκειται για τον πρώτο εδώ και δεκατρία περίπου χρόνια. Επιπλέον, δυνάμεις των αντίπαλων στρατοπέδων εκπαιδεύτηκαν μαζί υπό αμερικανική εποπτεία. Ωστόσο, καμία συμφωνία για ενιαία κυβέρνηση δεν υπάρχει ακόμη. Άλλωστε, παρόμοιες προσπάθειες κατέρρευσαν στο παρελθόν στο τελευταίο βήμα.

Οι αντιστάσεις στο εσωτερικό

Η εικόνα στο έδαφος απέχει πολύ από τη συναίνεση. Η Μισράτα, πατρίδα του Ντμπέιμπα, απορρίπτει ανοιχτά τη συμφωνία. Αντίστοιχες επιφυλάξεις εκφράζει και ο επικεφαλής του Προεδρικού Συμβουλίου. Μάλιστα, ο Μουφτής της χώρας μιλά για «δυσοίωνη πρωτοβουλία». Ταυτόχρονα, τριβές εμφανίζονται και μέσα στην ίδια την οικογένεια Χαφτάρ. Συνεπώς, η υπόθεση κρέμεται από λεπτές προσωπικές ισορροπίες.

Ο τουρκικός ελιγμός

Και εδώ φτάνουμε στο σημείο που αφορά άμεσα την Ελλάδα. Ο επικεφαλής της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών επισκέφθηκε τη Βεγγάζη. Εκεί συναντήθηκε με τον Σαντάμ Χαφτάρ, τον ισχυρό άνδρα της ανατολής. Ιστορικά, η Άγκυρα στήριζε αποκλειστικά την Τρίπολη, στη δύση. Αντίθετα, η ανατολική Λιβύη διατηρούσε στενές σχέσεις με Αίγυπτο και Ελλάδα. Επομένως, η κίνηση αυτή σηματοδοτεί μια σοβαρή στροφή.

Το μνημόνιο που δεν κυρώθηκε ποτέ

Το διακύβευμα εντοπίζεται σε ένα συγκεκριμένο κείμενο. Το 2019, η Τουρκία υπέγραψε μνημόνιο θαλασσίων ζωνών με την Τρίπολη. Η Ελλάδα και η ΕΕ το θεωρούν άκυρο και χωρίς νομική βάση. Ωστόσο, το κείμενο δεν πέρασε ποτέ από τη Βουλή της ανατολής. Ακριβώς εκεί βρίσκεται η ελληνική ανησυχία. Συγκεκριμένα, μια ενιαία λιβυκή Βουλή ίσως το κυρώσει.

Γιατί ανησυχεί η Αθήνα

Η εξέλιξη αυτή αγγίζει καίρια ελληνικά συμφέροντα. Ένα κυρωμένο μνημόνιο ενισχύει τις τουρκικές αξιώσεις στη Μεσόγειο. Παράλληλα, δυσχεραίνει την οριοθέτηση ΑΟΖ ανάμεσα σε Ελλάδα και Λιβύη. Γι’ αυτό η ελληνική διπλωματία επένδυσε χρόνο στη Βεγγάζη. Ωστόσο, η τουρκική διείσδυση στην ανατολή αλλάζει τα δεδομένα. Συνεπώς, η Αθήνα οφείλει να παρακολουθεί με μεγάλη προσοχή.

Η Κρήτη στην άλλη άκρη

Υπάρχει και μια δεύτερη, εξίσου χειροπιαστή διάσταση. Η μεταναστευτική διαδρομή από τη Λιβύη προς την Κρήτη ενισχύθηκε σημαντικά. Τα κυκλώματα διακινητών ευδοκιμούν ακριβώς μέσα στο κενό εξουσίας. Επομένως, η σταθερότητα της Λιβύης μειώνει άμεσα τις ροές. Ταυτόχρονα, η ΕΕ προωθεί κυρώσεις κατά των διακινητών. Στην πράξη, όμως, χωρίς λιβυκό κράτος τα μέτρα χάνουν αποτελεσματικότητα.

Το παιχνίδι των υπηρεσιών

Η Λιβύη γίνεται ξανά πεδίο διεθνούς ανταγωνισμού. Στο ίδιο διάστημα, ο Ιταλός και ο Αιγύπτιος επικεφαλής υπηρεσιών επισκέφθηκαν την Τρίπολη. Παράλληλα, υπουργοί Εξωτερικών Αιγύπτου, Σαουδικής Αραβίας και Τουρκίας συζήτησαν το θέμα στο Κάιρο. Με άλλα λόγια, κάθε δύναμη τοποθετείται πριν την τελική συμφωνία. Ωστόσο, η Ευρώπη μοιάζει να ακολουθεί, όχι να καθορίζει. Άλλωστε, η Λιβύη βρίσκεται στα νότια σύνορά της.

Το ευρωπαϊκό διακύβευμα

Οι Βρυξέλλες έχουν λόγους να ανησυχούν. Η αστάθεια στη Λιβύη τροφοδοτεί μεταναστευτικές ροές και εγκληματικά δίκτυα. Ταυτόχρονα, η ενέργεια της χώρας ενδιαφέρει άμεσα την ευρωπαϊκή αγορά. Ωστόσο, την πρωτοβουλία κρατούν οι ΗΠΑ και οι περιφερειακοί παίκτες. Κατά συνέπεια, η Ευρώπη ρισκάρει να μείνει θεατής. Επομένως, το κόστος της απουσίας της αποδεικνύεται υψηλό.

Το συμπέρασμα

Στο τέλος μένει μια καθαρή εικόνα. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει ενότητα μέσα από συμφωνία δύο οικογενειών. Ωστόσο, το πετρέλαιο κινεί το ενδιαφέρον όσο και η σταθερότητα. Ταυτόχρονα, η Τουρκία απλώνει την επιρροή της και στις δύο Λιβύες. Γι’ αυτό η ελληνική ανησυχία δεν είναι υπερβολική. Τελικά, η τύχη της λιβυκής ενότητας γράφεται και στον χάρτη του Αιγαίου.