Ο ηγέτης που δεν έχει δει κανείς: πώς οι Φρουροί πήραν σιωπηλά το Ιράν

Το Ιράν έθαψε τον Αλί Χαμενεΐ στην ιερή πόλη Μασάντ. Η τελετή έκλεισε μια εξαήμερη πορεία πένθους σε Ιράν και Ιράκ. Ο διάδοχος και γιος του, Μοτζτάμπα, απουσίαζε ξανά. Άλλωστε, δεν έχει κάνει καμία δημόσια εμφάνιση από τον διορισμό του. Πίσω από αυτή τη σιωπή διαγράφεται μια νέα ισορροπία δυνάμεων.

σχετικά άρθρα

Η κρίση βαθαίνει – Οι ΗΠΑ εξετάζουν βαθύτερα πλήγματα, το Ιράν καταγγέλλει παραβίαση του μνημονίου

«Απαντάμε με πράξεις» – Το Ιράν σηκώνει το γάντι μετά την απειλή Τραμπ για νέα πλήγματα

Οι ΗΠΑ γυρίζουν στην πολιτική πίεσης κατά του Ιράν – Τέλος η ανάσα στο πετρέλαιο μετά τις επιθέσεις στο Ορμούζ

Η ταφή στο Μασάντ

Η τελετή έγινε στο σημαντικότερο προσκύνημα της χώρας. Συγκεκριμένα, στο τέμενος του Ιμάμη Ρεζά, γενέτειρα του νεκρού ηγέτη. Παράλληλα, εκατομμύρια Ιρανοί συμμετείχαν στις πορείες μιας ολόκληρης εβδομάδας. Το καθεστώς παρουσίασε τη συμμετοχή ως απόδειξη ενότητας. Ωστόσο, μία απουσία κυριάρχησε σε κάθε συζήτηση. Επομένως, η γιορτή της συνέχειας κατέληξε σε ερώτημα.

Ένας ηγέτης χωρίς πρόσωπο

Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ παραμένει αόρατος από τον Μάρτιο. Ειδικότερα, η Συνέλευση Εμπειρογνωμόνων τον όρισε Ανώτατο Ηγέτη μετά τον θάνατο του πατέρα του. Έκτοτε, κανείς δεν είδε φωτογραφία ή βίντεο, ούτε άκουσε τη φωνή του. Οι ανακοινώσεις του κυκλοφορούν μόνο ως γραπτά κείμενα. Με άλλα λόγια, η εξουσία του υπάρχει χωρίς σώμα. Άλλωστε, η αφίσα του κοσμεί τους δρόμους της Τεχεράνης, όχι ο ίδιος.

Τα τραύματα που κανείς δεν επιβεβαιώνει

Γύρω από την υγεία του κυκλοφορούν έντονες φήμες. Πράγματι, ο Αμερικανός υπουργός Άμυνας δήλωσε ότι ο νέος ηγέτης έφερε βαριά τραύματα. Ακολούθως, δημοσιεύματα ανέφεραν σοβαρές κακώσεις στο πρόσωπο και στα πόδια. Ωστόσο, καμία ανεξάρτητη πηγή δεν τα επιβεβαιώνει. Ούτε η ίδια η Τεχεράνη παραδέχεται κάτι επίσημα. Συνεπώς, μιλάμε για ισχυρισμούς, όχι για τεκμηριωμένα γεγονότα.

Στο στόχαστρο

Η απουσία του έχει και μια πολύ πρακτική εξήγηση. Οι ιρανικές υπηρεσίες ασφαλείας απέρριψαν το αίτημά του να παραστεί στην ταφή. Ταυτόχρονα, το Ισραήλ δήλωσε ανοιχτά ότι στοχεύει τον νέο ηγέτη. Εξάλλου, ο Ντόναλντ Τραμπ σχολίασε ότι «είναι όλοι εκεί». Το μήνυμα προς την Τεχεράνη ήταν σαφές. Γι’ αυτό ο ίδιος ο Ανώτατος Ηγέτης δεν μπορεί να δείξει το πρόσωπό του.

Η σιωπηλή άνοδος των Φρουρών

Και εδώ βρίσκεται η πραγματική είδηση. Η ισχύς του Μοτζτάμπα δεν πηγάζει από τον κλήρο. Ειδικότερα, ερευνητικά ιδρύματα τονίζουν τους δεσμούς του με τους Φρουρούς της Επανάστασης. Επί δεκαετίες καλλιεργούσε σχέσεις με τις υπηρεσίες ασφαλείας. Αντίθετα, δεν έχτισε ποτέ δημόσιο θρησκευτικό προφίλ. Κατά συνέπεια, τον στηρίζει ο μηχανισμός της ασφάλειας, όχι το θρησκευτικό κύρος.

Από τη θεοκρατία στο κράτος ασφαλείας

Η αλλαγή αυτή μεταμορφώνει σιωπηλά το καθεστώς. Η νέα ηγεσία δείχνει λιγότερο θρησκευτική και πιο στρατιωτική. Στην πράξη, οι Φρουροί ελέγχουν ήδη τεράστια κομμάτια της οικονομίας. Παράλληλα, κρατούν τα κλειδιά του πυραυλικού και του πυρηνικού προγράμματος. Ωστόσο, απέναντι στους αντιπάλους της παραμένει εξίσου σκληρή. Επομένως, η Ισλαμική Δημοκρατία αλλάζει χαρακτήρα, όχι μέθοδο.

Η δυναστεία που δεν έπρεπε

Η ίδια η διαδοχή αντιφάσκει με το ιδρυτικό αφήγημα. Πρώτον, η επανάσταση του 1979 ανέτρεψε μια μοναρχία. Δεύτερον, η μεταβίβαση εξουσίας από πατέρα σε γιο θυμίζει ακριβώς αυτό που κατέλυσε. Μάλιστα, ο ίδιος ο Αλί Χαμενεΐ είχε καταδικάσει την κληρονομική διαδοχή. Επιπλέον, είχε απαγορεύσει στους γιους του να εκμεταλλευτούν τη θέση του. Τελικά, το σύστημα έκανε ακριβώς αυτό που απέρριπτε.

Ο βαθμός που δεν αρκούσε

Υπάρχει και ένα καθαρά θεσμικό πρόβλημα. Το ιρανικό Σύνταγμα απαιτεί ανώτατο ισλαμικό νομοδίκη στη θέση του ηγέτη. Ωστόσο, ο Μοτζτάμπα κατείχε βαθμίδα κατώτερη του αγιατολάχ. Έτσι, τα κρατικά μέσα άρχισαν να τον αποκαλούν αγιατολάχ. Παράλληλα, μέλη της Συνέλευσης Εμπειρογνωμόνων απείχαν από την ψηφοφορία. Άλλωστε, κατήγγειλαν ανοιχτά την κληρονομική εξουσία.

Οι ρωγμές στον δρόμο

Πίσω από την επίδειξη ενότητας φάνηκαν βαθιές τριβές. Κατά τις τελετές, πλήθος αποδοκίμασε τον πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν. Συγκεκριμένα, τον αποκάλεσαν «ενδοτικό» για τις συνομιλίες με την Ουάσιγκτον. Ταυτόχρονα, κατά δημοσιεύματα, διαδηλωτές χτύπησαν τον υπουργό Εξωτερικών με πέτρα. Με άλλα λόγια, η κοινωνία διχάζεται για τη διαπραγμάτευση. Συνεπώς, η ενότητα λειτουργεί περισσότερο ως σκηνικό.

Ο πόλεμος επιστρέφει

Όλα αυτά συμβαίνουν καθώς η εκεχειρία τρίζει. Στη Σύνοδο της Άγκυρας, ο Τραμπ χαρακτήρισε το Μνημόνιο τελειωμένο. Επιπλέον, απείλησε με νέο ναυτικό αποκλεισμό του Στενού του Ορμούζ. Το Μνημόνιο αυτό είχε λάβει τη γραπτή έγκριση του Μοτζτάμπα. Ωστόσο, τώρα η συμφωνία κλυδωνίζεται επικίνδυνα. Γι’ αυτό η περιοχή επιστρέφει σε καθεστώς κρίσης.

Το ελληνικό διακύβευμα

Η εξέλιξη αγγίζει άμεσα τα ελληνικά συμφέροντα. Το Μνημόνιο είχε ανοίξει τον Ορμούζ για εξήντα ημέρες. Από εκεί περνά τεράστιο μέρος του παγκόσμιου πετρελαίου. Παράλληλα, ο ελληνόκτητος στόλος κυριαρχεί στη μεταφορά του. Κατά συνέπεια, ένα νέο κλείσιμο πλήττει άμεσα την ελληνική ναυτιλία. Ταυτόχρονα, οι ελληνικές βάσεις εκτίθενται σε κάθε κλιμάκωση.

Το ευρωπαϊκό διακύβευμα

Η Ευρώπη αντιμετωπίζει ένα δυσκολότερο πρόβλημα. Ένα Ιράν υπό τον έλεγχο των Φρουρών γίνεται λιγότερο προβλέψιμο. Ειδικότερα, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες χάνουν τους παλιούς διαύλους επικοινωνίας. Επιπλέον, το πυρηνικό ζήτημα παραμένει ανοιχτό και επείγον. Ωστόσο, χωρίς ορατό συνομιλητή, κάθε διπλωματία δυσκολεύει. Επομένως, η ενεργειακή και η πυρηνική αβεβαιότητα βαθαίνουν μαζί.

Το συμπέρασμα

Στο τέλος μένει μια εικόνα που λέει τα πάντα. Ένας Ανώτατος Ηγέτης απουσιάζει από την ταφή του πατέρα του. Ωστόσο, η εξουσία δεν έμεινε κενή ούτε στιγμή. Οι Φρουροί της Επανάστασης την κρατούν ήδη σφιχτά. Γι’ αυτό η αλλαγή στο Ιράν είναι βαθύτερη από ένα πρόσωπο. Τελικά, η Ισλαμική Δημοκρατία επιβιώνει, αλλά όχι όπως τη γνωρίζαμε.