Οι ΗΠΑ βγαίνουν από την αίθουσα όταν μιλά η Γαλλία: το σπάνιο επεισόδιο που δείχνει πόσο βαθύ είναι το διατλαντικό ρήγμα
Η αμερικανική αντιπροσωπεία αποχώρησε από το Συμβούλιο Ασφαλείας ενώ μιλούσε η Γαλλία, ένας σύμμαχος και μόνιμο μέλος. Πίσω από τη χειρονομία, μια βαθιά ρήξη για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον ρόλο του ΟΗΕ.
ΟΗΕ Συμβούλιο Ασφαλείας· η αμερικανική αντιπροσωπεία αποχώρησε ενώ μιλούσε η Γαλλία
Οι ΗΠΑ αποχώρησαν από την αίθουσα του Συμβουλίου Ασφαλείας τη Δευτέρα. Η κίνηση έγινε ενώ μιλούσε η Γαλλία, στενός σύμμαχος και μόνιμο μέλος. Δηλαδή, μια σπάνια χειρονομία διαμαρτυρίας ανάμεσα σε δύο δυνάμεις του P5. Μάλιστα, η συνεδρίαση αφορούσε τον πόλεμο στην Ουκρανία. Ωστόσο, η πραγματική αιτία βρισκόταν αλλού, στα ανθρώπινα δικαιώματα. Έτσι, το επεισόδιο αποκάλυψε πόσο βαθύ έχει γίνει το διατλαντικό ρήγμα.
σχετικά άρθρα
Τι ακριβώς συνέβη
Ας δούμε πρώτα το ίδιο το περιστατικό. Η σκηνή ήταν ασυνήθιστη για τα διπλωματικά δεδομένα. Πρώτον, η αμερικανική αντιπροσωπεία σηκώθηκε και βγήκε μόλις πήρε τον λόγο η Γαλλία. Δεύτερον, ο εκπρόσωπος Νεγκρέα εξήγησε αργότερα τη χειρονομία. Μάλιστα, κατηγόρησε το Παρίσι για «πολιτικοποιημένες ανοησίες» και «ανέντιμη επίδειξη». Επιπλέον, μια τέτοια αποχώρηση από το Συμβούλιο Ασφαλείας είναι εξαιρετικά σπάνια. Ωστόσο, και οι δύο χώρες διαθέτουν δικαίωμα βέτο ως μόνιμα μέλη. Γι’ αυτό η κίνηση απέκτησε ιδιαίτερο συμβολικό βάρος.
Η αφορμή: ο Ύπατος Αρμοστής
Η ρίζα της έντασης βρίσκεται σε μια ψηφοφορία λίγων ημερών πριν. Και δεν αφορούσε την Ουκρανία. Καταρχάς, η Γενική Συνέλευση ανανέωσε τη θητεία του Ύπατου Αρμοστή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Φόλκερ Τουρκ. Έπειτα, η ψηφοφορία ήταν συντριπτική, με 144 χώρες υπέρ. Μάλιστα, οι ΗΠΑ ήταν από τις μόλις δέκα χώρες που καταψήφισαν. Επιπλέον, η Γαλλία στήριξε ανοιχτά την ανανέωση. Ωστόσο, η αντίθεση αυτή πυροδότησε τη δημόσια αντιπαράθεση. Γι’ αυτό η υπόθεση Τουρκ έγινε το έναυσμα της ρήξης.
Το tweet που άναψε τη φωτιά
Η σύγκρουση κλιμακώθηκε πρώτα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Και μετά μεταφέρθηκε στην αίθουσα. Πρώτον, η γαλλική αποστολή στη Γενεύη ανάρτησε μια αιχμηρή φράση. Συγκεκριμένα, έγραψε ότι «οι ΗΠΑ ήταν κάποτε φάρος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων· όχι πια». Μάλιστα, πρόσθεσε ότι η Ουάσιγκτον στέκεται πλέον «δίπλα στη Βόρεια Κορέα, τη Νικαράγουα, το Μάλι και τη Ρωσία». Επιπλέον, κατέληξε ότι «ο κόσμος δεν την ακούει πια». Ωστόσο, η διατύπωση ήταν σκληρή και σαφώς προκλητική. Γι’ αυτό η αμερικανική αντίδραση ήρθε άμεση και οργισμένη.
Οι δύο ρητορικές
Δίκαιο είναι να αποδοθούν και οι δύο θέσεις πλήρως. Καμία πλευρά δεν μιλούσε ουδέτερα. Καταρχήν, ο Αμερικανός πρέσβης Βαλτς κατηγόρησε τον Τουρκ ότι «χαϊδεύει τους χειρότερους καταπιεστές». Ακολούθως, τον κατηγόρησε ότι επικρίνει δημοκρατίες όπως οι ΗΠΑ και το Ισραήλ. Μάλιστα, ο Νεγκρέα αντέτεινε ότι «οι ΗΠΑ παραμένουν ο φάρος της ελευθερίας για τον κόσμο». Επιπλέον, η γαλλική ρητορική υπήρξε εξίσου φορτισμένη και επιθετική. Ωστόσο, καμία πλευρά δεν επιχείρησε να αποκλιμακώσει. Γι’ αυτό η αντιπαράθεση πήρε διαστάσεις δημόσιου καβγά.
Η κομψή απάντηση του Παρισιού
Η γαλλική αντίδραση μέσα στην αίθουσα είχε διαφορετικό ύφος. Και ήταν υπολογισμένη. Πρώτον, ο πρέσβης Μπονναφόν δεν αναφέρθηκε καθόλου στην αποχώρηση. Δεύτερον, υπενθύμισε ότι η Γαλλία βοήθησε τις ΗΠΑ να κερδίσουν την ανεξαρτησία τους. Μάλιστα, ανέφερε τη συμμετοχή της στους εορτασμούς για τα 250 χρόνια της Αμερικής. Επιπλέον, τόνισε ότι ο ΟΗΕ δημιουργήθηκε για την ειρήνη, τα δικαιώματα και την ανάπτυξη. Ωστόσο, απέφυγε επιμελώς κάθε νέα πρόκληση. Γι’ αυτό η κομψότητα λειτούργησε ως δική της απάντηση στην ένταση.
Στο ίδιο τραπέζι με τη Ρωσία
Πέρα από το θέαμα, το ουσιαστικό στοιχείο είναι η απομόνωση. Και έχει βάθος. Πρώτον, στην ψηφοφορία για τον Τουρκ οι ΗΠΑ βρέθηκαν με μόλις εννέα άλλες χώρες. Δεύτερον, ανάμεσά τους η Ρωσία, η Βόρεια Κορέα και η Νικαράγουα. Μάλιστα, στο ίδιο στρατόπεδο βρέθηκαν και το Ισραήλ με την Αργεντινή. Επιπλέον, απέναντι στάθηκαν 144 χώρες, μαζί με όλους σχεδόν τους δυτικούς συμμάχους. Ωστόσο, η εικόνα αυτή είναι ασυνήθιστη για μια δυτική υπερδύναμη. Γι’ αυτό η καταψήφιση προκάλεσε τόσο έντονα σχόλια.
Η αποχώρηση από τους θεσμούς
Το επεισόδιο εντάσσεται σε ένα ευρύτερο μοτίβο. Αφορά τη σχέση της Ουάσιγκτον με τον ΟΗΕ. Καταρχάς, η κυβέρνηση Τραμπ έκοψε τη χρηματοδότηση σε πολλούς οργανισμούς του ΟΗΕ. Έπειτα, αποχώρησε από δεκάδες διεθνείς φορείς και συμβάσεις. Μάλιστα, οργανώσεις δικαιωμάτων προειδοποιούν ότι ο ρόλος του Αρμοστή είναι πιο κρίσιμος από ποτέ. Επιπλέον, το κενό της αμερικανικής παρουσίας το καλύπτουν σταδιακά άλλες δυνάμεις. Ωστόσο, η αποδυνάμωση των θεσμών βλάπτει και τους ίδιους τους δυτικούς στόχους. Γι’ αυτό το ερώτημα είναι ποιος γεμίζει το κενό.
Το ρήγμα που δεν κλείνει
Η αποχώρηση δεν είναι μεμονωμένο συμβάν, αλλά κρίκος μιας αλυσίδας. Την παρακολουθούμε εβδομάδες. Πρώτον, η Ουάσιγκτον επέβαλε κυρώσεις σε Ευρωπαίους αξιωματούχους για το ψηφιακό δίκαιο. Δεύτερον, η Ισλανδία έτρεξε προς την ΕΕ μετά τις απειλές Τραμπ για τη Γροιλανδία. Μάλιστα, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο δέχεται αμερικανικές κυρώσεις για το έργο του. Επιπλέον, το διατλαντικό ρήγμα εκφράζεται πλέον και μέσα στους κόλπους του P5. Ωστόσο, η Ευρώπη και οι ΗΠΑ παραμένουν στρατιωτικά δεμένες στο ΝΑΤΟ. Γι’ αυτό η σχέση δείχνει βαθιά διχασμένη, όχι διαλυμένη.
Το ευρωπαϊκό και ελληνικό διακύβευμα
Και τώρα η οπτική που αφορά εμάς. Η ρήξη αυτή έχει άμεσες προεκτάσεις. Πρώτον, μια Ευρώπη χωρίς αξιόπιστο αμερικανικό εταίρο ωθείται στη στρατηγική αυτονομία. Δεύτερον, η υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου γίνεται όλο και περισσότερο ευρωπαϊκή υπόθεση. Μάλιστα, για την Ελλάδα οι θεσμοί και το δίκαιο είναι στρατηγικό κεφάλαιο, από την Κύπρο ως την ΑΟΖ. Επιπλέον, ένα αποδυναμωμένο σύστημα δικαιωμάτων αποδυναμώνει τα επιχειρήματα των μικρότερων κρατών. Ωστόσο, η ενότητα των Ευρωπαίων παραμένει προϋπόθεση κάθε επιρροής. Γι’ αυτο το επεισόδιο διαβάζεται προσεκτικά και στην Αθήνα.
Το συμπέρασμα
Στο τέλος μένει μια εικόνα που συνοψίζει την εποχή. Δύο ιστορικοί σύμμαχοι, μια άδεια καρέκλα. Πρώτον, οι ΗΠΑ έδειξαν την περιφρόνησή τους γυρίζοντας κυριολεκτικά την πλάτη. Ωστόσο, η Γαλλία απάντησε με την ιστορία και την κομψότητα. Μάλιστα, το βαθύτερο ερώτημα αφορά τον ρόλο των ΗΠΑ στους διεθνείς θεσμούς. Γι’ αυτο η αποχώρηση μετρά πολύ περισσότερο από μια στιγμή θυμού. Τελικά, όταν οι σύμμαχοι δεν ακούν πια ο ένας τον άλλον, κάτι μεγαλύτερο από μια συνεδρίαση διακυβεύεται.
