Το 34ο όπλο των Βρυξελλών: κυρώσεις στους διακινητές — αλλά και τιμωρία χωρίς δίκη;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση στρέφει το όπλο των κυρώσεων στους διακινητές. Η Κομισιόν και η Κάγια Κάλας παρουσίασαν νέο καθεστώς περιοριστικών μέτρων. Δηλαδή, με δέσμευση περιουσιακών στοιχείων και απαγόρευση εισόδου. Μάλιστα, στοχεύει και σε εμπορία ανθρώπων, όπλων και ναρκωτικών. Όμως το εργαλείο εγείρει σοβαρά νομικά ερωτήματα. Έτσι, η πρόταση γεννά συζήτηση πριν καν εγκριθεί.

σχετικά άρθρα

Κρατούμενοι χωρίς κατηγορία: οι Σύριοι που εξαφανίζονται στις ισραηλινές φυλακές

Ο ηγέτης που δεν έχει δει κανείς: πώς οι Φρουροί πήραν σιωπηλά το Ιράν

Ο Τούρκος κατάσκοπος στη Βεγγάζη: γιατί το αμερικανικό σχέδιο για τη Λιβύη ανησυχεί την Αθήνα

Τι προτείνει η Κομισιόν

Ας δούμε πρώτα το περιεχόμενο της πρότασης. Τα μέτρα είναι συγκεκριμένα και άμεσα. Πρώτον, η ΕΕ αποκτά δυνατότητα δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων. Δηλαδή, σε άτομα και οργανώσεις εκτός της Ένωσης. Μάλιστα, προβλέπει και απαγόρευση εισόδου ή διέλευσης. Επιπλέον, καλύπτει όσους ηγούνται, χρηματοδοτούν ή στηρίζουν τα δίκτυα. Όμως η πρόταση χρειάζεται ομοφωνία των κρατών-μελών. Γι’ αυτό ο δρόμος παραμένει μακρύς.

Το επιχείρημα των Βρυξελλών

Η λογική της Επιτροπής έχει σαφή ανθρωπιστική διάσταση. Και δεν πρέπει να την υποτιμήσουμε. Πρώτον, τα κυκλώματα βγάζουν τεράστια κέρδη από τον ανθρώπινο πόνο. Δηλαδή, στέλνοντας ανθρώπους σε επικίνδυνα ταξίδια. Μάλιστα, η φον ντερ Λάιεν μιλά για διάλυση του επιχειρηματικού τους μοντέλου. Επιπλέον, τονίζει τη διάσωση χιλιάδων ζωών. Όμως προσθέτει και μια πολιτική φράση. Γι’ αυτό λέει ότι η Ευρώπη αποφασίζει ποιος έρχεται.

Το 34ο καθεστώς

Και εδώ αρχίζει η πρώτη ένσταση. Η ΕΕ διαθέτει ήδη τεράστιο οπλοστάσιο κυρώσεων. Πρώτον, λειτουργούν ήδη τριάντα τρία διαφορετικά καθεστώτα. Δηλαδή, το νέο έρχεται ως το τριακοστό τέταρτο. Μάλιστα, οι κυρώσεις ελκύουν τους πολιτικούς γιατί είναι γρήγορες. Επιπλέον, φαίνονται αποφασιστικές και δείχνουν δράση. Όμως ορισμένοι αναλυτές μιλούν για εξάρτηση από το εργαλείο. Γι’ αυτό κάποιοι το βλέπουν ως υποκατάστατο πραγματικής πολιτικής.

Τιμωρία χωρίς δίκη;

Ας εξηγήσουμε το νομικό πρόβλημα καθαρά. Είναι το πιο σοβαρό σημείο της πρότασης. Πρώτον, στο ευρωπαϊκό δίκαιο οι κυρώσεις έχουν προληπτικό χαρακτήρα. Δηλαδή, αντιμετωπίζουν μια παρούσα ή μελλοντική απειλή. Μάλιστα, δεν λειτουργούν ως ποινή για πράξεις του παρελθόντος. Επιπλέον, το Δικαστήριο της ΕΕ το έχει τονίσει επανειλημμένα. Όμως στην πράξη η διάκριση θολώνει. Γι’ αυτό οι ανησυχίες πληθαίνουν.

Ο χαμηλός πήχης

Το ζήτημα γίνεται πιο συγκεκριμένο στα κριτήρια. Οι απαιτήσεις απόδειξης διαφέρουν ριζικά. Πρώτον, κάποιος μπαίνει στη λίστα χωρίς ποινική καταδίκη. Δηλαδή, χωρίς να περάσει από δικαστήριο. Μάλιστα, ο αποδεικτικός πήχης είναι πολύ χαμηλότερος από τον ποινικό. Επιπλέον, οι συνέπειες παραμένουν σοβαρές και μακροχρόνιες. Όμως η ίδια η ΕΕ επικαλείται το κράτος δικαίου. Γι’ αυτό η αντίφαση είναι ορατή.

Θα πιάσει;

Πέρα από τα νομικά, μετρά και η αποτελεσματικότητα. Και εδώ υπάρχουν βάσιμες αμφιβολίες. Πρώτον, οι διακινητές δρουν σε οικονομίες μετρητών, μακριά από την Ευρώπη. Δηλαδή, σπάνια διατηρούν λογαριασμούς σε ευρωπαϊκές τράπεζες. Μάλιστα, ελάχιστοι επιδιώκουν να ταξιδέψουν στην ΕΕ. Επιπλέον, τα δίκτυα προσαρμόζονται γρήγορα σε νέους περιορισμούς. Όμως χωρίς περιουσία στην Ευρώπη, η δέσμευση μένει συμβολική. Γι’ αυτό πολλοί αμφιβάλλουν για το αποτέλεσμα.

Το εμπόδιο της ομοφωνίας

Υπάρχει και ένα καθαρά πολιτικό εμπόδιο μπροστά. Η διαδικασία απαιτεί απόλυτη συναίνεση. Πρώτον, το Συμβούλιο εγκρίνει τέτοια μέτρα μόνο ομόφωνα. Δηλαδή, μία χώρα αρκεί για να μπλοκάρει. Μάλιστα, το μεταναστευτικό διχάζει βαθιά τα κράτη-μέλη. Επιπλέον, η συζήτηση γίνεται σε φορτισμένο πολιτικό κλίμα. Όμως χωρίς ομοφωνία, η πρόταση μένει στα χαρτιά. Γι’ αυτό η έγκριση δεν θεωρείται δεδομένη.

Χτυπημένη από δεξιά και αριστερά

Το πιο ενδιαφέρον είναι η διπλή κριτική που δέχεται. Και οι δύο πλευρές διαφωνούν, για αντίθετους λόγους. Πρώτον, από τα δεξιά μιλούν για μπάλωμα μιας κρίσης. Δηλαδή, κατηγορούν τις Βρυξέλλες ότι θεραπεύουν τα συμπτώματα. Μάλιστα, θυμίζουν ότι τέσσερις στους πέντε δεν επιστρέφουν. Επιπλέον, από τα αριστερά καταγγέλλουν καταπάτηση δικαιωμάτων. Όμως και οι δύο κριτικές αγγίζουν πραγματικά κενά. Γι’ αυτό η Επιτροπή βρίσκεται σε δύσκολη θέση.

Το ευρύτερο πακέτο

Η πρόταση δεν έρχεται μεμονωμένη. Εντάσσεται σε μια γενικότερη σκλήρυνση. Πρώτον, το Ευρωκοινοβούλιο ενέκρινε πρόσφατα μεταρρύθμιση του μεταναστευτικού. Δηλαδή, με ταχύτερες επιστροφές και υπεράκτια κέντρα. Μάλιστα, τα κέντρα αυτά προκαλούν έντονες νομικές ενστάσεις. Επιπλέον, θυμίζουν τη λογική της εξωτερίκευσης των συνόρων. Όμως η ίδια λογική εφαρμόζεται ήδη με τρίτες χώρες. Γι’ αυτό το πακέτο έχει σαφή κατεύθυνση.

Το ελληνικό μέτρο

Και τώρα η δική μας οπτική. Η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή. Πρώτον, δέχεται άμεσα τις ροές στο Αιγαίο και στην Κρήτη. Δηλαδή, γνωρίζει τα κυκλώματα από πρώτο χέρι. Μάλιστα, έχει ζήσει τραγικά ναυάγια με δεκάδες νεκρούς. Επιπλέον, έχει κάθε συμφέρον να διαλυθούν τα δίκτυα. Όμως τα υπεράκτια κέντρα εγείρουν και ελληνικά ερωτήματα. Γι’ αυτό η Αθήνα ζυγίζει προσεκτικά τα εργαλεία.

Η ουσία

Στο τέλος μένει μια καθαρή εικόνα. Η ΕΕ επιλέγει ξανά το εργαλείο των κυρώσεων. Πρώτον, ο στόχος είναι δίκαιος και τα κυκλώματα εγκληματικά. Όμως το μέσο εγείρει ζητήματα κράτους δικαίου. Μάλιστα, η αποτελεσματικότητά του παραμένει αμφίβολη. Γι’ αυτό η πρόταση δείχνει και τα όρια της ευρωπαϊκής ισχύος. Τελικά, μια Ένωση που υπερασπίζεται τους κανόνες οφείλει να τους τηρεί και η ίδια.