Κίνα και Ρωσία «αναθεωρητικές δυνάμεις»: πώς η ΕΕ πέρασε από τον διάλογο στην αντιπαράθεση με το Πεκίνο
Οι 27 υπουργοί Εξωτερικών υιοθέτησαν αθόρυβα ένα από τα σκληρότερα κείμενα της ΕΕ κατά της Κίνας. Και σηματοδότησαν το τέλος μιας εποχής διαλόγου με το Πεκίνο.
Σημαίες της ΕΕ και της Κίνας· οι 27 υπουργοί Εξωτερικών υιοθέτησαν σκληρό έγγραφο θέσης για το Πεκίνο.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση σκλήρυνε δραματικά τη στάση της απέναντι στην Κίνα. Ένα νέο έγγραφο θέσης κατηγορεί Πεκίνο και Μόσχα ως «αναθεωρητικές δυνάμεις». Δηλαδή, ως χώρες που προσπαθούν να αναδιαμορφώσουν την παγκόσμια τάξη. Μάλιστα, το υιοθέτησαν και οι 27 υπουργοί Εξωτερικών, χωρίς καμία ανακοίνωση. Ωστόσο, η σιωπηλή αυτή κίνηση κρύβει μια μεγάλη στρατηγική στροφή. Έτσι, η ΕΕ περνά από τον διάλογο στην ανοιχτή αντιπαράθεση.
Τι λέει το έγγραφο
Ας δούμε πρώτα το περιεχόμενο με ακρίβεια. Η γλώσσα του κειμένου είναι ασυνήθιστα σκληρή. Πρώτον, παρουσιάζει Κίνα και Ρωσία ως τις δύο κύριες αναθεωρητικές δυνάμεις. Δεύτερον, τις κατηγορεί ότι ενθαρρύνουν επιστροφή σε «λογική σφαιρών επιρροής». Μάλιστα, χαρακτηρίζει την Κίνα «βασικό παράγοντα» του ρωσικού πολέμου στην Ουκρανία. Επιπλέον, υιοθετεί διατύπωση που χρησιμοποιούσε μέχρι τώρα κυρίως το ΝΑΤΟ. Ωστόσο, η αλλαγή τόνου είναι το πραγματικό γεγονός. Γι’ αυτό το κείμενο θεωρείται ορόσημο.
Το τέλος των «γκρι αποχρώσεων»
Για να καταλάβουμε τη σημασία, χρειάζεται ιστορική ματιά. Η ευρωπαϊκή στάση άλλαξε ριζικά. Το 2019, η ΕΕ όριζε την Κίνα με μια περίπλοκη φόρμουλα. Συγκεκριμένα, ως εταίρο, ανταγωνιστή και «συστημικό αντίπαλο» ταυτόχρονα. Μάλιστα, αναλυτές ονόμασαν την προσέγγιση αυτή «πολιτική πενήντα αποχρώσεων του γκρι». Επιπλέον, στηριζόταν στην ελπίδα ότι το εμπόριο θα ενσωμάτωνε την Κίνα στους κανόνες. Ωστόσο, αυτή η υπόθεση κατέρρευσε πλήρως. Γι’ αυτό η ΕΕ περνά τώρα από την εμπλοκή στην εξισορρόπηση.
Η κατάληξη πολλών νημάτων
Η στροφή αυτή δεν ήρθε ξαφνικά. Αποτελεί την κατάληξη πολλών εξελίξεων. Πρώτον, η στήριξη της Κίνας προς τη Ρωσία δηλητηρίασε τις σχέσεις. Δεύτερον, το τεράστιο εμπορικό έλλειμμα όξυνε τις εντάσεις. Μάλιστα, μόλις χθες η ΕΕ ανακοίνωσε μονομερή μέτρα κατά των κινεζικών εισαγωγών. Επιπλέον, η σύνοδος κορυφής του περασμένου έτους δεν έφερε καμία συμφωνία. Ωστόσο, όλα αυτά συνέκλιναν στο ίδιο συμπέρασμα. Γι’ αυτό η σκλήρυνση ήταν θέμα χρόνου.
Ο ρόλος του ρήγματος με την Ουάσιγκτον
Υπάρχει και ένας λιγότερο ορατός παράγοντας. Αφορά τη σχέση με τις ΗΠΑ. Πρώτον, η αμερικανική εξωτερική πολιτική έγινε πιο απρόβλεπτη και μονομερής. Δεύτερον, η Ευρώπη ένιωσε την ανάγκη να χαράξει δική της γραμμή. Μάλιστα, η στρατηγική αυτονομία μετατράπηκε από σύνθημα σε ανάγκη. Επιπλέον, το νέο έγγραφο εκφράζει ακριβώς αυτή τη φιλοδοξία. Ωστόσο, η Ευρώπη κινείται ανάμεσα σε δύο ισχυρές δυνάμεις. Γι’ αυτό αναζητά δική της γεωπολιτική ταυτότητα.
Η κινεζική θέση
Δίκαιο είναι να αποδοθεί και η άποψη του Πεκίνου. Η Κίνα απορρίπτει τις κατηγορίες. Πρώτον, αρνείται ότι στηρίζει στρατιωτικά τη ρωσική πολεμική προσπάθεια. Δεύτερον, μιλά για «ουδετερότητα» και «εποικοδομητική σταθερότητα». Μάλιστα, προβάλλει το όραμα ενός «πολυμερισμού» πέρα από τη δυτική κυριαρχία. Επιπλέον, κατηγορεί τη Δύση ότι διατηρεί μια παρωχημένη ηγεμονία. Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες θεωρούν την ουδετερότητα αυτή προσχηματική. Γι’ αυτό οι δύο αφηγήσεις παραμένουν ασυμβίβαστες.
Λόγια και μοχλοί
Πίσω από τη σκληρή ρητορική, όμως, κρύβεται μια αντίφαση. Η Ευρώπη παραμένει εξαρτημένη. Πρώτον, στηρίζεται στην Κίνα για κρίσιμες πρώτες ύλες, όπως οι σπάνιες γαίες. Δεύτερον, το διμερές εμπόριο παραμένει τεράστιο και ζωτικό. Μάλιστα, το Πεκίνο διαθέτει μοχλούς αντιποίνων που πονούν την ευρωπαϊκή βιομηχανία. Επιπλέον, η ίδια η ΕΕ δεν είναι εσωτερικά ενωμένη. Ωστόσο, χώρες όπως η Ουγγαρία διατηρούν φιλική στάση προς το Πεκίνο. Γι’ αυτό η σκληρή γλώσσα δεν μεταφράζεται εύκολα σε πράξη.
Η σιωπηλή υιοθέτηση
Ένα στοιχείο αποκαλύπτει τη λεπτότητα του ζητήματος. Το έγγραφο υιοθετήθηκε χωρίς καμία δημόσια ανακοίνωση. Πρώτον, αυτό δείχνει την επιθυμία αποφυγής άμεσης ρήξης. Δεύτερον, αντανακλά τον φόβο κινεζικών αντιποίνων. Μάλιστα, φανερώνει και τις εσωτερικές διαφωνίες των κρατών-μελών. Επιπλέον, ορισμένες χώρες φοβούνται το κόστος μιας ανοιχτής σύγκρουσης. Ωστόσο, η ουσία του κειμένου παραμένει σαφής. Γι’ αυτό η σιωπή είναι εξίσου εύγλωττη με τα λόγια.
Το ελληνικό διακύβευμα
Και τώρα η δική μας οπτική. Η στροφή αυτή τοποθετεί την Ελλάδα σε λεπτή θέση. Πρώτον, η χώρα φιλοξενεί στον Πειραιά μια μεγάλη κινεζική στρατηγική επένδυση. Δεύτερον, το λιμάνι αποτελεί βασική πύλη του κινεζικού εμπορίου προς την Ευρώπη. Μάλιστα, μια ΕΕ που βλέπει την Κίνα ως αναθεωρητική δύναμη περιπλέκει την ισορροπία. Επιπλέον, η Αθήνα πρέπει να συνδυάσει τα οικονομικά οφέλη με τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις. Ωστόσο, η γραμμή αυτή γίνεται όλο και πιο στενή. Γι’ αυτό η ελληνική διπλωματία καλείται σε προσεκτικούς χειρισμούς.
Το ευρωπαϊκό διακύβευμα
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το στοίχημα είναι θεμελιώδες. Αφορά την ίδια την ταυτότητα της Ένωσης. Πρώτον, η ΕΕ επιχειρεί να γίνει αυτόνομος γεωπολιτικός παίκτης. Δεύτερον, οφείλει να το κάνει χωρίς να καταστρέψει ζωτικές οικονομικές σχέσεις. Μάλιστα, η ισορροπία ανάμεσα σε αρχές και συμφέροντα είναι δύσκολη. Επιπλέον, η ενότητα των κρατών-μελών παραμένει το μεγάλο ζητούμενο. Ωστόσο, χωρίς κοινή γραμμή, κάθε δήλωση χάνει τη βαρύτητά της. Γι’ αυτό η συνοχή θα κρίνει την αξιοπιστία της ΕΕ.
Το συμπέρασμα
Στο τέλος μένει μια καθαρή εικόνα. Η ΕΕ έκλεισε οριστικά μια εποχή αισιοδοξίας απέναντι στην Κίνα. Πρώτον, πέρασε από τον διάλογο στην ανοιχτή αντιπαράθεση. Ωστόσο, η σκληρή ρητορική συγκρούεται με την πραγματική εξάρτηση. Μάλιστα, η εσωτερική διαίρεση περιορίζει τη δύναμη της Ένωσης. Γι’ αυτό το πραγματικό στοίχημα δεν είναι τα λόγια, αλλά οι μοχλοί. Τελικά, η Ευρώπη θα κριθεί από το αν μπορεί να μετατρέψει τη ρητορική σε στρατηγική.
