Δύο πετρελαιοφόρα σε μία μέρα: η κλιμάκωση Χούθι-Σαουδικής Αραβίας στην Ερυθρά Θάλασσα

Οι αντάρτες Χούθι της Υεμένης ανέλαβαν την ευθύνη για διπλή επίθεση. Επρόκειτο για δύο ξεχωριστά σαουδαραβικά πετρελαιοφόρα, μέσα στην ίδια ημέρα. Δηλαδή, ένα πλήγμα το πρωί κοντά στο Γιάνμπου και ένα δεύτερο το απόγευμα στον Κόλπο του Άντεν. Μάλιστα, ο στρατιωτικός εκπρόσωπος των Χούθι δήλωσε ότι το δεύτερο πλοίο, το «Daisy», χτυπήθηκε από βαλλιστικό πύραυλο. Ωστόσο, οι επιθέσεις αυτές δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό, αλλά μέρος συστηματικής εκστρατείας. Έτσι, η Ερυθρά Θάλασσα μετατρέπεται σταδιακά σε δεύτερο μέτωπο του πολέμου με το Ιράν.

σχετικά άρθρα

Συντεταγμένες συμφωνήθηκαν, ο πόλεμος συνεχίζεται: τι κρύβει η νέα συμφωνία Ιράν-Ομάν για τον Ορμούζ

Διπλωματία με το πιστόλι στο τραπέζι: η «κοντινή» συμφωνία για τον Ορμούζ και η «τελευταία ευκαιρία πριν την αποκεφαλισμό»

Η κούρσα των επτά αγωγών: πώς ο Κόλπος προσπαθεί να ξεφύγει από το στενό του Ορμούζ

Δύο πλοία, μία μέρα

Ας δούμε πρώτα τα γεγονότα με ακρίβεια. Εξελίχθηκαν γρήγορα μέσα σε λίγες ώρες. Πρώτον, ο εκπρόσωπος Γιαχία Σάρι ανακοίνωσε το πρωί πλήγμα στο δεξαμενόπλοιο «Wafa», κοντά στο στρατηγικό λιμάνι του Γιάνμπου. Δεύτερον, το ίδιο απόγευμα ανακοίνωσε δεύτερο πλήγμα, αυτή τη φορά στο «Daisy», στα ανοιχτά του Κόλπου του Άντεν. Μάλιστα, το «Wafa» αποτελεί το όγδοο πλοίο-στόχο από την έναρξη της εκστρατείας αποκλεισμού. Επιπλέον, προηγήθηκαν επιθέσεις σε δύο ακόμη δεξαμενόπλοια, τα «Encelia» και «Layla», τις προηγούμενες εβδομάδες. Ωστόσο, καμία ανεξάρτητη πηγή δεν επιβεβαίωσε ακόμη την πλήρη έκταση των ζημιών και στα δύο σκάφη. Γι’ αυτό τα στοιχεία παραμένουν, προς το παρόν, ισχυρισμοί της ίδιας της οργάνωσης.

Η αφορμή του αποκλεισμού

Η ρίζα της σημερινής κλιμάκωσης βρίσκεται σε απόφαση τριών εβδομάδων πριν. Και έχει συγκεκριμένη λογική. Καταρχάς, οι Χούθι επέβαλαν αποκλεισμό στα λιμάνια της Σαουδικής Αραβίας στις 20 Ιουλίου. Έπειτα, παρουσίασαν την κίνηση ως άμεση απάντηση στον αποκλεισμό που το Ριάντ έχει επιβάλει στην Υεμένη επί σχεδόν δώδεκα χρόνια. Μάλιστα, οι ίδιοι μίλησαν ρητά για λογική «ίσης ανταπόδοσης» ανάμεσα σε δύο αποκλεισμούς. Επιπλέον, κατηγόρησαν το Ριάντ ότι λεηλατεί τους πόρους της Υεμένης, επιβάλλοντας πλήρη αποκλεισμό λιμανιών και αεροδρομίων. Ωστόσο, η Σαουδική Αραβία δεν έχει αναγνωρίσει δημόσια αυτή τη συμμετρία στη δική της αφήγηση. Γι’ αυτο κάθε πλευρά διεκδικεί τον ρόλο του αμυνόμενου.

Ο κύκλος των αντιποίνων

Η σπείρα βίας κλιμακώθηκε γρήγορα, με αλλεπάλληλες ανταποδόσεις. Κάθε πλευρά απαντούσε στην προηγούμενη. Πρώτον, οι Χούθι ανέλαβαν αρχικά ευθύνη για «στρατιωτική επιχείρηση» κατά δύο σαουδαραβικών πετρελαιοφόρων. Δεύτερον, ακολούθησε νέο πλήγμα σε πλοίο σαουδαραβικής εταιρείας, με μικρές μόνο ζημιές. Μάλιστα, η Σαουδική Αραβία ανταπέδωσε χτυπώντας στρατιωτικές εγκαταστάσεις των Χούθι στη Χοντέιντα και στο κοντινό νησί Καμαράν. Επιπλέον, το «υπουργείο Εξωτερικών» των Χούθι απάντησε με υπόσχεση «κλιμάκωσης απέναντι σε κλιμάκωση». Ωστόσο, ανέλαβε σύντομα την ευθύνη για πυραυλική επίθεση στο σαουδαραβικό λιμάνι Τζιζάν. Γι’ αυτο κάθε αντίποινο τροφοδοτεί το επόμενο, χωρίς σαφές τέλος.

Ο αγωγός-διαφυγή έγινε ο νέος στόχος

Και εδώ βρίσκεται το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο ολόκληρης της υπόθεσης. Δεν είναι τυχαίο ποιο σημείο επιλέγεται. Καταρχήν, με τον Ορμούζ ουσιαστικά κλειστό, η Σαουδική Αραβία είχε στραφεί μαζικά στη διαφυγή μέσω Ερυθράς Θάλασσας. Ακολούθως, δεδομένα παρακολούθησης δεικνύουν ότι οι θαλάσσιες εξαγωγές αργού μέσω του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ οκταπλασιάστηκαν φέτος σε σχέση με πέρυσι. Μάλιστα, από επτά εκατομμύρια βαρέλια τον Φεβρουάριο, ο όγκος έφτασε τα εκατό εκατομμύρια τον Ιούνιο. Επιπλέον, τον Απρίλιο και τον Μάιο, σχεδόν το σύνολο των θαλάσσιων εξαγωγών αργού της χώρας έφευγε αποκλειστικά από το Γιάνμπου. Ωστόσο, ακριβώς αυτό το λιμάνι-διαφυγή έγινε τώρα ο κύριος στόχος των Χούθι. Γι’ αυτο η στρατηγική διαφυγής από τον έναν κίνδυνο δημιούργησε έναν εξίσου σοβαρό, νέο κίνδυνο.

Η κλίμακα του νέου μετώπου

Το μέγεθος του διακυβεύματος γίνεται σαφές μόνο μέσα από τα ίδια τα νούμερα. Και δεν είναι αμελητέο. Πρώτον, το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ έχει πλάτος μόλις είκοσι εννέα χιλιομέτρων στο στενότερο σημείο του. Δεύτερον, από αυτό διέρχονται συνήθως πάνω από τέσσερα δισεκατομμύρια βαρέλια αργού και προϊόντων διύλισης ετησίως. Μάλιστα, αυτό αντιστοιχεί περίπου στο πέντε τοις εκατό της παγκόσμιας κατανάλωσης. Επιπλέον, το πέρασμα αυτό συνδέεται άμεσα με τη Διώρυγα του Σουέζ, αποτελώντας κρίκο του εμπορίου Ασίας-Ευρώπης. Ωστόσο, η επιλογή του Γιάνμπου ως αποκλειστικής διόδου αύξησε δραματικά την εξάρτηση από ένα και μόνο σημείο. Γι’ αυτο κάθε πλήγμα εκεί αποκτά δυσανάλογα μεγάλη σημασία.

Η θέση των Χούθι

Δίκαιο είναι να αποδοθεί πλήρως και η δική τους οπτική. Δεν στερείται επιχειρημάτων. Καταρχάς, οι Χούθι υποστηρίζουν ότι απλώς ασκούν το δικαίωμα του λαού τους να απαντήσει σε αποκλεισμό με αποκλεισμό. Έπειτα, δηλώνουν ότι δεν θα επιτρέψουν διέλευση σαουδαραβικών πλοίων μέχρι να ικανοποιηθούν τα «νόμιμα αιτήματα» του λαού της Υεμένης. Μάλιστα, εκπρόσωπός τους θύμισε παλαιότερη, ανάλογη εκστρατεία εναντίον ισραηλινής ναυτιλίας. Επιπλέον, ισχυρίστηκε ότι εκείνη η εκστρατεία είχε αναγκάσει ουσιαστικά σε κλείσιμο το λιμάνι της Εϊλάτ στο νότιο Ισραήλ. Ωστόσο, η Σαουδική Αραβία και οι σύμμαχοί της βλέπουν τις επιθέσεις αυτές ως παράνομη τρομοκρατική δραστηριότητα κατά διεθνούς εμπορίου. Γι’ αυτο οι δύο αφηγήσεις παραμένουν ασυμβίβαστες.

Το προηγούμενο του Εϊλάτ

Η αναφορά αυτή, μάλιστα, δεν είναι τυχαία. Έχει ιστορική βάση. Καταρχήν, η προηγούμενη εκστρατεία των Χούθι είχε πράγματι περιορίσει αισθητά τη ναυτιλιακή κίνηση προς το ισραηλινό λιμάνι. Ακολούθως, η πίεση αυτή οδήγησε τελικά τις ΗΠΑ σε συμφωνία με τους αντάρτες, με μεσολάβηση του Ομάν τον Μάιο του 2025. Μάλιστα, η επιτυχία εκείνης της τακτικής φαίνεται να ενθαρρύνει τη σημερινή επανάληψή της κατά της Σαουδικής Αραβίας. Επιπλέον, το ίδιο μοτίβο διαπραγματευτικής πίεσης μέσω ναυτιλιακού αποκλεισμού επαναλαμβάνεται πλέον συστηματικά. Ωστόσο, οι συνθήκες σήμερα διαφέρουν, καθώς εμπλέκεται απευθείας η μεγαλύτερη πετρελαϊκή δύναμη του κόσμου. Γι’ αυτο η έκβαση αυτής της εκστρατείας παραμένει αβέβαιη.

Το ευρύτερο πλαίσιο του πολέμου

Η σπείρα αυτή βίας, τέλος, δεν συμβαίνει σε κενό. Εντάσσεται σε πολύ μεγαλύτερο πόλεμο. Πρώτον, όλη η κρίση ξεκίνησε από τη σύγκρουση ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, από τα τέλη Φεβρουαρίου. Δεύτερον, στοχεύοντας τη σαουδαραβική ναυτιλία, η Τεχεράνη και ο σύμμαχός της στην Υεμένη επιδιώκουν συγκεκριμένο στόχο. Μάλιστα, θέλουν να πιέσουν την Ουάσιγκτον απειλώντας την ικανότητα του Ριάντ να παρακάμπτει τον ήδη κλειστό Ορμούζ. Επιπλέον, έτσι το Ιράν αποκτά έμμεσο μοχλό πίεσης, χωρίς να χρειάζεται νέα κλιμάκωση στο δικό του στενό. Ωστόσο, το αποτέλεσμα είναι διπλασιασμός των μετώπων που η παγκόσμια ναυτιλία πρέπει να παρακολουθεί ταυτόχρονα. Γι’ αυτο ο πόλεμος αυτός γίνεται όλο και πιο πολύπλοκος γεωγραφικά.

Το ελληνικό και ευρωπαϊκό διακύβευμα

Και τώρα η οπτική που αφορά άμεσα εμάς. Κάθε νέο μέτωπο αγγίζει την ελληνική ναυτιλία. Πρώτον, ο ελληνόκτητος στόλος διασχίζει τακτικά ακριβώς αυτά τα ύδατα, ανάμεσα σε Ερυθρά Θάλασσα και Κόλπο του Άντεν. Δεύτερον, κάθε νέο πλήγμα ανεβάζει περαιτέρω τα ήδη υψηλά ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου. Μάλιστα, η αύξηση της κίνησης μέσω Γιάνμπου είχε ήδη αλλάξει τους υπολογισμούς πολλών ναυτιλιακών εταιρειών. Επιπλέον, τυχόν πλήρης αποκλεισμός θα ανάγκαζε σε ακόμη μακρύτερες, ακριβότερες διαδρομές μέσω Αφρικής. Ωστόσο, η ελληνική ναυτιλία έχει ήδη εμπειρία προσαρμογής σε ανάλογες κρίσεις σε άλλα σημεία του πλανήτη. Γι’ αυτο η παρακολούθηση της εξέλιξης παραμένει κρίσιμη για κάθε ελληνικό ναυτιλιακό γραφείο.

Το συμπέρασμα

Στο τέλος μένει μια εικόνα με πικρή ειρωνεία. Μια διαδρομή διαφυγής έγινε η ίδια παγίδα. Πρώτον, η Σαουδική Αραβία έστρεψε τις εξαγωγές της στην Ερυθρά Θάλασσα για να αποφύγει τον κλειστό Ορμούζ. Ωστόσο, ακριβώς εκεί βρήκε νέο, εξίσου επικίνδυνο μέτωπο. Μάλιστα, οι Χούθι δείχνουν αποφασισμένοι να συνεχίσουν, βασισμένοι σε προηγούμενη επιτυχία. Γι’ αυτο κάθε στρατηγική διαφυγής σε αυτόν τον πόλεμο μοιάζει προσωρινή, μέχρι ο αντίπαλος να προσαρμοστεί. Τελικά, στη γεωπολιτική της ενέργειας, δεν υπάρχει πλέον ασφαλής δρόμος, μόνο λιγότερο επικίνδυνος για όσο διαρκεί.

Σημ: Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί επενδυτική συμβουλή.