Ο βολικός μύθος του ατελείωτου πετρελαίου
Η Ρωσία ανοίγει γεώτρηση οκτώ χιλιομέτρων στην Αρκτική για να αποδείξει ότι το πετρέλαιο δεν τελειώνει ποτέ. Η θεωρία είναι απορριπτέα. Ο πραγματικός στόχος δεν είναι το πετρέλαιο, είναι η ενεργειακή μετάβαση.
«Η υπερβαθιά γεώτρηση Κόλα, η βαθύτερη τρύπα που άνοιξε ποτέ ο άνθρωπος, έφτασε τα 12,2 χιλιόμετρα. Οι Σοβιετικοί έψαχναν μια απόδειξη που δεν βρήκαν.
Στη χερσόνησο Κόλα, κοντά στα σύνορα της Ρωσίας με τη Νορβηγία, υπάρχει η βαθύτερη τρύπα που άνοιξε ποτέ ο άνθρωπος. Η υπερβαθιά γεώτρηση Κόλα έφτασε τα 12,2 χιλιόμετρα μέσα στον φλοιό της Γης, λίγο πριν καταρρεύσει η Σοβιετική Ένωση. Οι Σοβιετικοί δεν έσκαβαν μόνο για επιστήμη. Έσκαβαν ψάχνοντας μια απόδειξη που δεν βρήκαν ποτέ.
σχετικά άρθρα
Σαράντα χρόνια μετά, η Ρωσία ξαναπιάνει το τρυπάνι. Αυτόν τον μήνα, γεωλόγοι ξεκινούν νέα γεώτρηση οκτώ χιλιομέτρων στην αρκτική περιοχή Κόμι. Ψάχνουν την ίδια απόδειξη: ότι το πετρέλαιο δεν τελειώνει ποτέ.
Ο μύθος
Συγκεκριμένα, η θεωρία λέγεται «αβιογενές πετρέλαιο», και με απλά λόγια ισχυρίζεται κάτι σαγηνευτικό: ότι το πετρέλαιο δεν προέρχεται από αρχαίους οργανισμούς που αποσυντέθηκαν επί εκατομμύρια χρόνια, αλλά σχηματίζεται διαρκώς στα έγκατα της Γης, χωρίς καμία οργανική ύλη. Αν ισχύει, τότε το πετρέλαιο γίνεται ανανεώσιμο. Ατελείωτο. Μια πηγή που ξαναγεμίζει μόνη της όσο κι αν αντλούμε.
Ειδικότερα, την ιδέα τη φλέρταρε ο μεγάλος Ρώσος χημικός Μεντελέγιεφ τον 19ο αιώνα, και την άρπαξαν οι Σοβιετικοί μετά τον πόλεμο, κυνηγώντας απεγνωσμένα νέα κοιτάσματα. Σήμερα τη σηκώνει στους ώμους του ο Βλαντιμίρ Λιτβινένκο, πρύτανης του Μεταλλευτικού Πανεπιστημίου της Αγίας Πετρούπολης. Συγκεκριμένα, σε άρθρο του το 2025, έγραψε ότι η απόδειξη της θεωρίας θα ήταν «ο χειρότερος εφιάλτης ενός παγκοσμιοποιητή».
Η πραγματικότητα
Εδώ ο μύθος συναντά την επιστήμη, και η επιστήμη είναι ανελέητη. Ναι, ορισμένες ανόργανες αντιδράσεις στο εσωτερικό της Γης παράγουν απλούς υδρογονάνθρακες, κυρίως μεθάνιο. Όμως όλα τα μεγάλα, εμπορικά αξιοποιήσιμα κοιτάσματα πετρελαίου που ξέρουμε προέρχονται από οργανική ύλη. Δεκαετίες γεωτρήσεων, από τη Σουηδία ως τη Ρωσία, δεν εντόπισαν ποτέ «ατελείωτο» πετρέλαιο γεωλογικής προέλευσης σε ποσότητες που να έχουν νόημα.
Όπως το θέτει ένας καθηγητής γεωχημείας στο Imperial College, η ίδια η μοριακή δομή του πετρελαίου προδίδει δραματικά τη βιολογική του καταγωγή. Έτσι, το πετρέλαιο, με δυο λόγια, κουβαλά πάνω του την υπογραφή της ζωής από την οποία γεννήθηκε. Η θεωρία του ατελείωτου πετρελαίου δεν είναι επιστήμη. Είναι ευχή ντυμένη με λευκή ρόμπα.
Τότε γιατί;
Αν η θεωρία είναι τόσο σαθρή, γιατί η Ρωσία ξοδεύει εκατομμύρια για να την κυνηγήσει εν μέσω πολέμου; Η απάντηση δεν βρίσκεται στη γεωλογία, αλλά στην πολιτική. Και έχει ονοματεπώνυμο.
Ο Λιτβινένκο δεν είναι ένας ουδέτερος ακαδημαϊκός.Διηύθυνε τέσσερις φορές τις προεκλογικές εκστρατείες του Πούτιν στην Αγία Πετρούπολη, τον συμβούλεψε, σύμφωνα με αναφορές, στη διδακτορική του διατριβή, και παραμένει σταθερά ανάμεσα στους πλουσιότερους πρυτάνεις της χώρας. Όπως και ο Πούτιν, αμφισβητεί ανοιχτά ότι τα ορυκτά καύσιμα προκαλούν την κλιματική αλλαγή.
Έτσι, το «ατελείωτο πετρέλαιο» αποκτά τον πραγματικό του ρόλο. Δεν είναι γεώτρηση, είναι άλλοθι. Προσφέρει στη Ρωσία μια βολική δικαιολογία να μην κάνει ενεργειακή μετάβαση, να υποβαθμίζει την κλιματική κρίση, και να καθησυχάζει περιοχές σαν την Κόμι, όπου η παραγωγή πετρελαίου φθίνει. Εντούτοις, μια ερευνήτρια του Carnegie το ονομάζει σύμπτωση συμφερόντων: εκείνων που κερδίζουν από την καθυστέρηση της μετάβασης, και εκείνων που ξέρουν να μετατρέπουν αυτό το συμφέρον σε ένα γυαλιστερό ερευνητικό πρόγραμμα. Η ίδια χαρακτηρίζει το έργο «εξωφρενικά σπάταλο» σε καιρό πολέμου. Ακόμη και κάτοικοι της Κόμι σχολίασαν δηκτικά ότι οι αρχές ας ολοκλήρωναν πρώτα τα παλιά «φιλόδοξα» έργα.
Γιατί το ψέμα στοχεύει εμάς
Ως εδώ, μοιάζει ρωσική ιδιοτυπία. Δεν είναι. Γιατί ο στόχος αυτού του μύθου δεν είναι μόνο το εσωτερικό κοινό της Ρωσίας. Είναι η ίδια η ενεργειακή μετάβαση, την οποία η Ευρώπη χρειάζεται για να ξεφύγει από την εξάρτησή της στα ορυκτά καύσιμα, και μαζί από τον ενεργειακό εκβιασμό της Μόσχας.
Είναι η ίδια Μόσχα που τροφοδοτεί την ευρωπαϊκή ακροδεξιά και την αντίδραση στην Πράσινη Συμφωνία. Το «ατελείωτο πετρέλαιο» είναι απλώς το ιδεολογικό καύσιμο που ταιριάζει με το πολιτικό. Λέει στον Ευρωπαίο, και στον Έλληνα, μια παρήγορη ιστορία: μη βιάζεσαι, μην αλλάζεις τίποτα, το πετρέλαιο θα είναι πάντα εδώ. Για μια χώρα της κλιματικής πρώτης γραμμής, που μετρά ήδη καμένα δάση και θαλάσσιους καύσωνες, αυτή η παρηγοριά είναι παγίδα.
Και η ειρωνεία γράφεται μόνη της. Η Ρωσία τρυπά μια Αρκτική που λιώνει με διπλάσια ταχύτητα από τον πλανήτη, για να μας πείσει ότι η υπερθέρμανση που λιώνει αυτή την ίδια Αρκτική δεν είναι πρόβλημα.
Η αλχημεία της αμφιβολίας
Αυτό το κόλπο δεν είναι καινούργιο. Η βιομηχανία του καπνού το τελειοποίησε δεκαετίες πριν: όταν δεν μπορείς να αρνηθείς ευθέως μια αλήθεια, κατασκευάζεις αμφιβολία γύρω της. Σπέρνεις την εντύπωση ότι «οι επιστήμονες διαφωνούν», και κερδίζεις χρόνο. Η βιομηχανία των ορυκτών καυσίμων δανείστηκε το ίδιο εγχειρίδιο, και το «ατελείωτο πετρέλαιο» είναι η πιο ακραία, σχεδόν καρτουνίστικη εκδοχή του.
Οφείλουμε εδώ έναν τίμιο αντίλογο. Κάποιος θα πει ότι η επιστήμη πρέπει να μένει ανοιχτή και στις ετερόδοξες ιδέες, και έχει δίκιο. Όμως ανοιχτή σκέψη σημαίνει να ακολουθείς τα στοιχεία όπου σε πάνε, όχι να ξεκινάς από το συμπέρασμα που σε βολεύει και μετά να ψάχνεις τρύπα οκτώ χιλιομέτρων για να το στηρίξεις. Το πρώτο είναι έρευνα. Το δεύτερο είναι αλχημεία.
Ο πάτος του ψέματος
Η βαθύτερη γεώτρηση του κόσμου δεν θα βρει ατελείωτο πετρέλαιο. Θα βρει, το πολύ, τον πάτο ενός βολικού ψέματος. Και ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι ότι το πιστεύει η Ρωσία. Είναι ότι, βαθιά μέσα μας, μπορεί να θέλουμε να το πιστέψουμε κι εμείς, γιατί μας απαλλάσσει από τον κόπο της αλλαγής.
Τέλος, αυτή την παρηγοριά η Ευρώπη και η Ελλάδα δεν έχουν την πολυτέλεια να την αγοράσουν. Το πετρέλαιο τελειώνει, το κλίμα αλλάζει, και ο μόνος δρόμος προς τα έξω περνά από τη μετάβαση, όχι από μια τρύπα στον παγωμένο βορρά.
