17.000 χρόνια ζωής για την ανθρωπότητα; Το αμφιλεγόμενο «επιχείρημα της Ημέρας της Κρίσης»
Ένας στατιστικός συλλογισμός, με ρίζες στην αρχή του Κοπέρνικου, βάζει «ημερομηνία λήξης» στο είδος μας. Όμως πολλοί επιστήμονες τον απορρίπτουν — και οι αριθμοί κρύβουν παγίδες.
Η Γη από το διάστημα· το «επιχείρημα της Ημέρας της Κρίσης» επιχειρεί να βάλει «ημερομηνία λήξης» στην ανθρωπότητα.
Μπορούν τα μαθηματικά να «προβλέψουν» το τέλος της ανθρωπότητας; Συγκεκριμένα, ένας διάσημος συλλογισμός δίνει στο είδος μας περίπου 17.000 ακόμη χρόνια. Μάλιστα, στηρίζεται καθαρά στη στατιστική και στην αρχή του Κοπέρνικου. Δηλαδή, στην ιδέα ότι δεν κατέχουμε καμία ξεχωριστή θέση στο σύμπαν. Όμως πολλοί επιστήμονες απορρίπτουν έντονα αυτό το επιχείρημα. Έτσι, αξίζει να δούμε τι λέει —και τι δεν λέει— πραγματικά.
σχετικά άρθρα
Η ιδέα πίσω από το επιχείρημα
Όλα ξεκινούν από μια ταπεινή παραδοχή. Συγκεκριμένα, ο αστροφυσικός Μπράντον Κάρτερ διατύπωσε το επιχείρημα το 1983. Μάλιστα, πάτησε στην αρχή του Κοπέρνικου για το σύμπαν. Δηλαδή, δεν είμαστε το κέντρο του κόσμου ούτε κάτι ξεχωριστό. Επιπλέον, ο συλλογισμός μάς βλέπει ως ένα τυχαίο δείγμα. Όμως το δείγμα αυτό αφορά όλους όσους ζουν ποτέ. Γι’ αυτό η θέση μας στη «σειρά» κρύβει μια πληροφορία.
Πώς βγαίνει ο αριθμός
Ας δούμε τώρα πώς προκύπτει το νούμερο. Πρώτον, μέχρι σήμερα έχουν ζήσει περίπου 117 δισεκατομμύρια άνθρωποι. Δηλαδή, εμείς στεκόμαστε κάπου μέσα σε αυτή τη μεγάλη σειρά. Μάλιστα, με 95% πιθανότητα δεν βρισκόμαστε στο πρώτο 5%. Έτσι, ο συνολικός αριθμός δύσκολα ξεπερνά τα 2,34 τρισεκατομμύρια. Επιπλέον, κάθε χρόνο γεννιούνται περίπου 130 εκατομμύρια παιδιά. Γι’ αυτό, με σταθερό ρυθμό, ο αριθμός αυτός γεμίζει σε 17.100 χρόνια.
Το πείραμα με τα μπαλάκια
Ένα απλό πείραμα φωτίζει τη λογική. Συγκεκριμένα, φανταστείτε δύο κουτιά με μπαλάκια με νούμερα. Μάλιστα, το ένα κρύβει δέκα μπαλάκια και το άλλο εκατό χιλιάδες. Δηλαδή, τραβάτε στα τυφλά ένα μπαλάκι με τον αριθμό «4». Όμως ποιο κουτί σάς φαίνεται πιο πιθανό; Γι’ αυτό οι περισσότεροι διαλέγουν λογικά το μικρό κουτί. Έτσι, και η ανθρωπότητα μοιάζει πιο πιθανό να είναι το «μικρό κουτί».
Γιατί πολλοί το απορρίπτουν
Εδώ όμως αρχίζουν οι σοβαρές ενστάσεις. Πρώτον, ποιος μετράει τελικά ως «άνθρωπος» στη σειρά; Δηλαδή, μετράμε και μελλοντικές γενιές ή ακόμη και νοήμονες μηχανές; Μάλιστα, αν διευρύνουμε το δείγμα, το «τέλος» απομακρύνεται πολύ. Επιπλέον, ίσως βρισκόμαστε ακόμη στην αρχή της ιστορίας μας. Όμως τότε η υπόθεση της τυχαίας θέσης καταρρέει. Γι’ αυτό εκατοντάδες εργασίες αμφισβητούν το επιχείρημα. Συνεπώς, κανείς σοβαρός δεν το θεωρεί πραγματική «ημερομηνία λήξης».
Η ευρωπαϊκή και ανθρώπινη διάσταση
Το ερώτημα αγγίζει βαθιά και την Ευρώπη. Πρώτον, η ιδέα έχει ρίζες σε Ευρωπαίους στοχαστές, από τον Κοπέρνικο ως τον Κάρτερ. Δηλαδή, πατά σε μια μακρά παράδοση επιστημονικής ταπεινότητας. Μάλιστα, σήμερα ευρωπαϊκά κέντρα μελετούν σοβαρά τους «υπαρξιακούς» κινδύνους. Συγκεκριμένα, την κλιματική κρίση, τους πυρηνικούς πολέμους, τις πανδημίες και την τεχνητή νοημοσύνη. Επιπλέον, ο ίδιος ο συλλογισμός πατά στους ρυθμούς γεννήσεων. Γι’ αυτό αφορά κατευθείαν την Ελλάδα και την Ευρώπη της υπογεννητικότητας. Όμως εκεί η συζήτηση γίνεται πολύ πιο γήινη και πραγματική.
Η μεγάλη εικόνα
Η μεγάλη εικόνα δεν είναι μια προφητεία. Πρώτον, το επιχείρημα μοιάζει πιο πολύ με μάθημα πιθανοτήτων. Δηλαδή, μας μαθαίνει πόσο γλιστράει η λογική γύρω από εμάς τους ίδιους. Όμως μας θυμίζει και κάτι ουσιαστικό. Μάλιστα, οφείλουμε να σκεφτόμαστε σοβαρά τους μακροπρόθεσμους κινδύνους. Γι’ αυτό η αξία του δεν κρύβεται στο νούμερο «17.000». Τελικά, το νόημα στέκει στο ερώτημα, όχι στην ημερομηνία.