Οκτώ Matisse βγήκαν από την… παρανομία: Το «Jazz» επέστρεψε, πού χάθηκαν οι πέντε Portinari μετά τη μεγάλη ληστεία;
Τα έργα αξίας περίπου 200.000 δολαρίων εντοπίστηκαν σε διαμέρισμα έξω από το Σάο Πάουλο, ενώ οι έρευνες στρέφονται πλέον στα υπόλοιπα λάφυρα, τα οποία εικάζεται ότι έχουν πωληθεί
Οκτώ μήνες μετά μια από τις πιο παράτολμες κλοπές τέχνης στη Βραζιλία, ο Henri Matisse επέστρεψε στη δημόσια συλλογή από την οποία είχε εξαφανιστεί. Η αστυνομία του Σάο Πάουλο εντόπισε οκτώ έργα από το περίφημο Jazz του Γάλλου καλλιτέχνη, τα οποία είχαν κλαπεί τον Δεκέμβριο του 2025 από τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Mário de Andrade. Η ανάκτησή τους, ωστόσο, λύνει μόνο το μισό μυστήριο: πέντε έργα του Cândido Portinari που αφαιρέθηκαν στην ίδια ληστεία εξακολουθούν να αγνοούνται και οι αρχές εκτιμούν ότι ενδέχεται να έχουν ήδη πουληθεί.
σχετικά άρθρα
Οι Matisse βρέθηκαν στις 13 Αυγούστου σε διαμέρισμα στο São Bernardo do Campo, στη μητροπολιτική περιοχή του Σάο Πάουλο. Εκεί συνελήφθη ένας 44χρονος άνδρας, ο οποίος, σύμφωνα με τους ερευνητές, φύλασσε τα έργα για λογαριασμό του φερόμενου ως οργανωτή της κλοπής. Στο ακίνητο εντοπίστηκε επίσης πυροβόλο όπλο. Τα οκτώ έργα έχουν συνολική εκτιμώμενη αξία άνω του 1 εκατ. ρεάλ, περίπου 190.000-200.000 δολάρια, και έχουν ήδη επιστραφεί στη βιβλιοθήκη.
«Βόλτα» στην πόλη με τα κλοπιμαία
Τα οκτώ έργα προέρχονται από το Jazz, ένα από τα διασημότερα καλλιτεχνικά βιβλία του 20ού αιώνα. Ο Matisse δημιούργησε τις χαρακτηριστικές συνθέσεις χρησιμοποιώντας την τεχνική των χρωματισμένων κομμένων χαρτιών, τα περίφημα papiers découpés, σε μια περίοδο κατά την οποία η επιβαρυμένη υγεία του περιόριζε πλέον τη δυνατότητά του να ζωγραφίζει με τον παραδοσιακό τρόπο.
Η έκδοση κυκλοφόρησε το 1947 και οι οκτώ εικόνες που εκλάπησαν είναι οι Le Clown, Le Cirque, Monsieur Loyal, Cauchemar de l’Éléphant Blanc, Les Codomas, La Nageuse dans l’Aquarium, L’Avaleur de Sabres και Le Cowboy.
Βρίσκονταν στη Mário de Andrade στο πλαίσιο της έκθεσης «From Book to Museum», η οποία πραγματοποιούνταν σε συνεργασία με το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης του Σάο Πάουλο. Στις 7 Δεκεμβρίου 2025, δύο άνδρες μπήκαν στη βιβλιοθήκη ενώ αυτή λειτουργούσε κανονικά, ακινητοποίησαν έναν φύλακα και ένα ηλικιωμένο ζευγάρι και έφυγαν από την κεντρική είσοδο μεταφέροντας τα έργα με τα πόδια. Συνολικά εξαφανίστηκαν 13 αντικείμενα.
Το υλικό από τις κάμερες ασφαλείας έκανε την υπόθεση ακόμη πιο εντυπωσιακή: οι δράστες εμφανίζονταν να κινούνται με τα κλεμμένα έργα στους δημόσιους δρόμους της πόλης.
Το τηλέφωνο που οδήγησε στην ανάκτηση
Η διαδρομή προς την ανάκτηση δεν ξεκίνησε από κάποιον έμπορο ή οίκο δημοπρασιών αλλά, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, από την έρευνα γύρω από έναν άνθρωπο ήδη γνωστό στις βραζιλιάνικες αρχές για κλοπές έργων τέχνης και σπάνιων βιβλίων.
Ως φερόμενος οργανωτής κατονομάστηκε ο Laéssio Rodrigues de Oliveira, 53 ετών, πρώην σπουδαστής βιβλιοθηκονομίας με ιστορικό παρόμοιων υποθέσεων. Είχε συλληφθεί τον Απρίλιο στο πλαίσιο διαφορετικής έρευνας για κλοπή τέχνης. Η εξέταση των τηλεφωνικών επικοινωνιών του και η έρευνα των επαφών του βοήθησαν, σύμφωνα με δημοσιεύματα, τους αστυνομικούς να φτάσουν στον χώρο όπου φυλάσσονταν οι Matisse.
Το γεγονός ότι οι οκτώ εικόνες παρέμεναν συγκεντρωμένες μήνες μετά την κλοπή είναι σημαντικό. Δεν είχαν διασκορπιστεί σε διαφορετικούς αγοραστές και δεν φαίνεται να είχαν ακόμη περάσει σε μια αλυσίδα συναλλαγών που θα δυσκόλευε σημαντικά τον εντοπισμό τους.
Οι Portinari ανοίγουν το δύσκολο κεφάλαιο
Εδώ βρίσκεται και το πραγματικό ενδιαφέρον για την παράνομη αγορά τέχνης. Από τα 13 έργα της ληστείας, τα οκτώ Matisse ανακτήθηκαν, αλλά οι πέντε Portinari όχι. Οι βραζιλιάνικες αρχές θεωρούν πιθανό τα έργα του σημαντικού Βραζιλιάνου μοντερνιστή να έχουν ήδη πουληθεί.
Δεν γνωρίζουμε μέχρι στιγμής ποιος τα αγόρασε, πού βρίσκονται ή εάν έχουν φύγει από τη Βραζιλία. Επομένως δεν μπορούμε να μιλήσουμε ως δεδομένο για συγκεκριμένο δίκτυο ή διεθνή διακίνηση. Η διαφορά στην τύχη των δύο ομάδων, όμως, δείχνει το κρίσιμο σημείο κάθε μεγάλης κλοπής τέχνης: όσο ένα έργο παραμένει στα χέρια των δραστών ή των συνεργών τους, η αστυνομία έχει μια σχετικά σαφή αλυσίδα να ακολουθήσει. Όταν αλλάξει χέρια, η έρευνα γίνεται πολύ πιο περίπλοκη.
Και η «τιμή» μιας τέτοιας συναλλαγής δεν πρέπει να συγχέεται με την κανονική αγοραία αξία. Ένα καταγεγραμμένο ως κλεμμένο έργο δεν μπορεί εύκολα να εμφανιστεί σε έναν μεγάλο οίκο δημοπρασιών ή σε μια σοβαρή γκαλερί. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να διακινηθεί παράνομα, αλλά ότι η αγορά του περιορίζεται σε συναλλαγές όπου η προέλευση πρέπει να αποκρυφτεί και ο αγοραστής αναλαμβάνει τεράστιο νομικό κίνδυνο.
Δύο ανακτήσεις μέσα στην ίδια εβδομάδα
Η βραζιλιάνικη υπόθεση συνέπεσε με μια αξιοσημείωτη δεύτερη εξέλιξη στην Ευρώπη. Στην Ιταλία, οι Carabinieri ανακοίνωσαν την ανάκτηση τριών έργων που είχαν κλαπεί τον Μάρτιο από το Fondazione Magnani Rocca κοντά στην Πάρμα: του Still Life with Cherries του Paul Cézanne, αξίας περίπου 6 εκατ. ευρώ, του Fish του Pierre-Auguste Renoir, αξίας περίπου 3 εκατ. ευρώ, και της Odalisque on the Terrace του Matisse, αποτιμημένης περίπου στις 20.000 ευρώ. Οι δύο υποθέσεις δεν συνδέονται. Για τον Matisse, επομένως, ήταν μια ασυνήθιστη εβδομάδα: εννέα κλεμμένα έργα του ανακτήθηκαν σχεδόν ταυτόχρονα σε δύο ηπείρους.
Στο Σάο Πάουλο, όμως, η ιστορία δεν έχει τελειώσει. Οι οκτώ πολύχρωμες εικόνες του Jazz βρίσκονται ξανά εκεί όπου ανήκουν, αλλά πέντε κενές θέσεις εξακολουθούν να θυμίζουν ότι η ληστεία του Δεκεμβρίου παραμένει ανοιχτή υπόθεση. Και αν οι Portinari έχουν πράγματι πουληθεί, το επόμενο κομμάτι της έρευνας δεν αφορά πλέον μόνο τους ανθρώπους που μπήκαν στη βιβλιοθήκη, αλλά και εκείνους που ήταν πρόθυμοι να αγοράσουν ό,τι βγήκε από αυτήν.
