Η απίθανη ιστορία του Apple-1 των $800.000: Η πρόταση Jobs για ανταλλαγή και το «όχι» που απέκτησε άλλη αξία 48 χρόνια μετά
Ο Fred Hatfield κράτησε το λειτουργικό μηχάνημα και την επιστολή του 1978, διασώζοντας ένα σπάνιο κομμάτι τεχνολογικής ιστορίας που οι Bonhams ετοιμάζονται να βγάλουν προς πώληση
Το 1978, ο Fred Hatfield είχε μπροτά του μια πρόταση που έμοιαζε απολύτως λογική. Θα επέστρεφε τον παλιό του Apple-1, θα έστελνε μαζί μια επιταγή 400 δολαρίων και η νεαρή ακόμη Apple θα του έδινε μια πλακέτα Apple II με 4KB μνήμης. Την πρόταση είχε εγκρίνει προσωπικά, με επιστολή της 18ης Ιανουαρίου, ο Steve Jobs. Ο όμως δεν δέχθηκε. Σχεδόν μισό αιώνα αργότερα, εκείνη η άρνηση έχει αποκτήσει εντελώς διαφορετική οικονομική διάσταση.
σχετικά άρθρα
Ο υπολογιστής που κράτησε, γνωστός πλέον ως «Hatfield Apple-1», πρόκειται να πρωταγωνιστήσει στη δημοπρασία History of Science, Technology & Computing των Bonhams στη Νέα Υόρκη, η οποία θα πραγματοποιηθεί διαδικτυακά από τις 4 έως τις 14 Οκτωβρίου. Η εκτίμηση βρίσκεται μεταξύ 500.000 και 800.000 δολαρίων, για ένα μηχάνημα που δεν αποτελεί απλώς σπάνιο τεχνολογικό αντικείμενο: εξακολουθεί να λειτουργεί, φέρει την υπογραφή του Steve Wozniak πάνω στη μητρική πλακέτα και συνοδεύεται από την επιστολή του Jobs προς τον πρώτο ιδιοκτήτη.
Η άρνηση που απέκτησε άλλη αξία
Ο Fred Hatfield ήταν λάτρης των υπολογιστών και εργαζόταν στην Computer Data Systems όταν αγόρασε το μηχάνημα στα πρώτα χρόνια της Apple. Το συγκεκριμένο κομμάτι είναι σήμερα καταχωρισμένο ως Νο. 48 στο Apple-1 Registry και προέρχεται από τη δεύτερη παρτίδα παραγωγής, όπως δείχνει η σήμανση «NTI» στη μητρική του.
Η ιστορία της επιστολής ξεκίνησε όταν ο Hatfield εξέφρασε παράπονα για την περιορισμένη διαθεσιμότητα λογισμικού για τον Apple-1. Η εταιρεία είχε ήδη παρουσιάσει τον πολύ πιο εξελιγμένο Apple II και ο Jobs τού έγραψε προσφέροντας ουσιαστικά ένα πρώιμο πρόγραμμα ανταλλαγής: ο πελάτης θα παρέδιδε τον παλιό υπολογιστή μαζί με 400 δολάρια και θα έπαιρνε μια πλακέτα Apple II 4K.
Η επιλογή του Hatfield να κρατήσει το παλιό μηχάνημα αποδείχθηκε καθοριστική για τη μετέπειτα συλλεκτική του ιστορία. Το γράμμα, υπογεγραμμένο «Steven Jobs» με την ιδιότητά του ως Vice President, Operations της Apple Computer Inc., αποτελεί σήμερα μέρος του ίδιου lot και προσθέτει μια άμεση προσωπική σύνδεση με τα πρώτα χρόνια της εταιρείας.
Από τα 200 κομμάτια σε λιγότερα από 75
Ο Apple-1 παρουσιάστηκε το 1976 και ήταν το πρώτο προϊόν της εταιρείας που είχαν ιδρύσει οι Jobs και Wozniak. Περίπου 200 κατασκευάστηκαν συνολικά, ενώ σήμερα οι Bonhams αναφέρουν λιγότερα από 75 επαληθευμένα σωζόμενα παραδείγματα. Ακόμη μικρότερος είναι ο αριθμός όσων παραμένουν λειτουργικά.
Σε αντίθεση με τη σημερινή αντίληψη του προσωπικού υπολογιστή, ο Apple-1 δεν ήταν ένα ολοκληρωμένο desktop έτοιμο να βγει από το κουτί. Η μεγάλη καινοτομία του ήταν ότι η μητρική πλακέτα προσφερόταν ήδη συναρμολογημένη, αντί να απαιτεί από τον αγοραστή να κολλήσει μόνος του τα εξαρτήματα όπως συνέβαινε με πολλά ανταγωνιστικά κιτ της εποχής.
Το συγκεκριμένο παράδειγμα διαθέτει λευκό κεραμικό επεξεργαστή MOS Technology 6502, 8KB RAM, τρεις αυθεντικούς πυκνωτές Sprague «Big Blue» και αυθεντικό Apple Cassette Interface. Το lot συμπληρώνουν οθόνη Koyo του 1977, τροφοδοτικό, κασετόφωνο Panasonic, πληκτρολόγια και αυθεντικά εγχειρίδια, μεταξύ άλλων τεκμηρίων.
Έχει ήδη γράψει ιστορία στις αίθουσες
Το «Hatfield» δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά στην αγορά. Το 2013 άλλαξε χέρια σε δημοπρασία στην Κολωνία για 516.461 ευρώ, ποσό που αντιστοιχούσε τότε περίπου σε 671.400 δολάρια. Προηγουμένως είχε αποκατασταθεί σε λειτουργική κατάσταση και στη συνέχεια ο Wozniak υπέγραψε τη μητρική πλακέτα.
Αυτό δημιουργεί μια ενδιαφέρουσα παράμετρο για τη νέα πώληση. Το άνω όριο των 800.000 δολαρίων βρίσκεται υψηλότερα από το προηγούμενο αποτέλεσμα, αλλά δεν αποτελεί πρωτοφανές επίπεδο για την κατηγορία: λειτουργικοί Apple-1 έχουν ξεπεράσει στο παρελθόν ακόμη και τα 900.000 δολάρια, καθώς κατάσταση, αυθεντικότητα και ιστορικό ιδιοκτησίας μπορούν να διαφοροποιήσουν δραματικά τις αποτιμήσεις.
Όταν η τεχνολογία γίνεται συλλεκτικό αντικείμενο
Η αξία του συγκεκριμένου lot βρίσκεται ακριβώς στη συσσώρευση αυτών των χαρακτηριστικών. Δεν αγοράζεται απλώς ένας Apple-1, αλλά ένα λειτουργικό παράδειγμα με τεκμηριωμένη προέλευση, υπογραφή του ανθρώπου που σχεδίασε το μηχάνημα και προσωπική αλληλογραφία του άλλου συνιδρυτή της εταιρείας. Οι Bonhams θα εκθέσουν τον υπολογιστή πριν από την πώληση στο Λος Άντζελες από 9 έως 11 Σεπτεμβρίου, στη Βοστώνη από 21 έως 23 Σεπτεμβρίου και στο Σαν Φρανσίσκο από 30 Σεπτεμβρίου έως 1 Οκτωβρίου, πριν καταλήξει στη Νέα Υόρκη για τη δημοπρασία.
Η ιστορία του Hatfield προσφέρει ταυτόχρονα μια μικρή ειρωνεία από τις απαρχές της Silicon Valley. Ένας υπολογιστής που το 1978 είχε καταστεί αρκετά ξεπερασμένος ώστε η ίδια η κατασκευάστριά του να προτείνει την επιστροφή του στο πλαίσιο αναβάθμισης, σήμερα διεκδικεί έως 800.000 δολάρια. Και ένα «όχι» σε μια επιστολή του Steve Jobs αποδείχθηκε, χωρίς κανείς τότε να μπορεί να το γνωρίζει, πολύ πιο πολύτιμο από το καινούργιο μηχάνημα που προσφερόταν στη θέση του.
