Πέντε στα μουσεία, ένας στο σφυρί: Σπάνιος Mondrian κυνηγά €35 εκατ.
Η «Composition III» του 1920 επιστρέφει στο προσκήνιο έπειτα από περισσότερα από 25 χρόνια, καθώς οι Christie’s ποντάρουν σε ένα από τα σπανιότερα έργα της καθοριστικής περιόδου του Ολλανδού δημιουργού
Ένας από τους σημαντικότερους Piet Mondrian που παραμένουν σε ιδιωτικά χέρια ετοιμάζεται να δοκιμάσει την αγορά. Η Composition III, έργο του 1920 που δεν έχει εμφανιστεί ποτέ μέχρι σήμερα σε δημοπρασία, θα αποτελέσει ένα από τα κορυφαία κομμάτια της βραδινής πώλησης 20ού-21ου αιώνα των Christie’s στο Λονδίνο στις 14 Οκτωβρίου, μέσα στην εβδομάδα της Frieze.
σχετικά άρθρα
Η εκτίμηση έχει τοποθετηθεί στις 20 έως 30 εκατ. λίρες, δηλαδή περίπου 23 έως 35 εκατ. ευρώ, επίπεδο που από μόνο του δείχνει τις προσδοκίες γύρω από το έργο. Οι Christie’s το χαρακτηρίζουν ως τον σημαντικότερο Mondrian που έχει προσφερθεί σε ευρωπαϊκή δημοπρασία από το 2009, όταν δύο έργα του καλλιτέχνη από τη συλλογή των Yves Saint Laurent και Pierre Bergé είχαν περάσει από το σφυρί του οίκου στο Παρίσι.
Η συγκεκριμένη περίπτωση, ωστόσο, αποκτά μεγαλύτερο βάρος λόγω της σπανιότητάς της. Η Composition III δημιουργήθηκε σε μία από τις κρισιμότερες χρονιές της πορείας του Mondrian, όταν ο καλλιτέχνης διαμόρφωνε πλέον το εικαστικό λεξιλόγιο που θα τον έκανε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές της μοντέρνας τέχνης.
Οκτώ πίνακες σε μία καθοριστική χρονιά
Το 1920 ο Mondrian ολοκλήρωσε μόλις οκτώ πίνακες αυτής της κομβικής ομάδας. Οι πέντε βρίσκονται σήμερα σε μόνιμες συλλογές μεγάλων μουσείων: στην Tate του Λονδίνου, στο Museum of Modern Art της Νέας Υόρκης, στο Stedelijk Museum του Άμστερνταμ, στην Galleria Nazionale d’Arte Moderna e Contemporanea της Ρώμης και στο Wilhelm-Hack Museum του Ludwigshafen.
Αυτό περιορίζει δραστικά τον αριθμό των αντίστοιχων έργων που μπορεί να εμφανιστούν στην αγορά και αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους η Composition III αντιμετωπίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση.
Ο Mondrian είχε επιστρέψει στο Παρίσι στα τέλη του 1919, έπειτα από τα χρόνια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου που είχε περάσει στην Ολλανδία. Εκεί άρχισε να αποκρυσταλλώνει τις αρχές του νεοπλαστικισμού, περιορίζοντας σταδιακά τη ζωγραφική του σε γεωμετρικές επιφάνειες, γραμμές και ένα αυστηρά ελεγχόμενο χρωματικό λεξιλόγιο.
Την ίδια περίοδο εργαζόταν πάνω στο θεωρητικό κείμενο Le Néo-Plasticisme: Principe général de l’équivalence plastique, το οποίο δημοσιεύθηκε το 1921 και έκανε για πρώτη φορά τις ιδέες του διαθέσιμες στα γαλλικά. Η Composition III βρίσκεται επομένως ακριβώς στο σημείο όπου η θεωρία του Mondrian συναντούσε τη νέα ζωγραφική γλώσσα που ανέπτυσσε.
Ένα έργο που παρέμενε εκτός δημοπρασιών
Η προέλευση του πίνακα ενισχύει επίσης το ενδιαφέρον. Μεταξύ των προηγούμενων κατόχων του βρίσκονται ο αρχιτέκτονας και συλλέκτης μοντερνισμού Armand P. Bartos και η σύζυγός του Celeste. Το έργο δεν έχει παρουσιαστεί δημόσια για περισσότερα από 25 χρόνια και τώρα εμφανίζεται για πρώτη φορά σε αίθουσα δημοπρασιών.
Πριν φτάσει στο Λονδίνο, οι Christie’s θα το παρουσιάσουν σε Ζυρίχη, Παρίσι, Νέα Υόρκη και Χονγκ Κονγκ, ουσιαστικά πραγματοποιώντας μια διεθνή περιοδεία πριν από τη δημοπρασία. Στη βρετανική πρωτεύουσα θα εκτίθεται στο κοινό από τις 8 Οκτωβρίου, έξι ημέρες πριν περάσει από το σφυρί.
Η στρατηγική έχει προφανή εμπορική λογική. Ένα έργο με υψηλή εκτίμηση και τόσο περιορισμένη συγκρίσιμη προσφορά χρειάζεται να παρουσιαστεί στους σημαντικότερους συλλεκτικούς κόμβους πριν φτάσει στην αίθουσα.
Το όριο των 51 εκατ. δολαρίων
Το αποτέλεσμα θα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και σε σχέση με την αγορά του Mondrian. Το σημερινό ρεκόρ δημοπρασίας του καλλιτέχνη ανήκει στην Composition No. II του 1930, η οποία πωλήθηκε στους Sotheby’s της Νέας Υόρκης το 2022 για 51 εκατ. δολάρια.
Πιο πρόσφατα, το 2025, οι Christie’s πούλησαν το έργο Composition with Large Red Plane, Bluish Gray, Yellow, Black and Blue (1922) του Mondrian για 47,6 εκατ. δολάρια στο πλαίσιο της δημοπρασίας της συλλογής Leonard και Louise Riggio, επιβεβαιώνοντας ότι τα κορυφαία έργα του εξακολουθούν να μπορούν να κινηθούν πολύ πάνω από τα 40 εκατ. δολάρια.
Η Composition III ξεκινά με ανώτατη εκτίμηση χαμηλότερη από αυτά τα επίπεδα, αλλά η πρώτη εμφάνισή της σε δημοπρασία, η προέλευσή της και κυρίως η εξαιρετικά περιορισμένη διαθεσιμότητα έργων του 1920 δημιουργούν τις προϋποθέσεις για μια από τις σημαντικότερες δοκιμές της αγοράς του Mondrian των τελευταίων ετών. Στις 14 Οκτωβρίου θα φανεί αν οι συλλέκτες θα αποτιμήσουν αυτή τη σπανιότητα εντός του εύρους που έχουν θέσει οι Christie’s ή αν ένας πίνακας που έμεινε μακριά από το σφυρί για περισσότερο από έναν αιώνα μπορεί να κινηθεί ακόμη ψηλότερα.
