Το βράδυ της 6ης Σεπτεμβρίου, στο Μαγδεμβούργο, οι υποστηρικτές του AfD πανηγύριζαν κάτι που πριν λίγα χρόνια ήταν αδιανόητο. Το ακροδεξιό κόμμα μόλις είχε κερδίσει τις εκλογές στο κρατίδιο της Σαξονίας-Άνχαλτ με σχεδόν 44%, τη μεγαλύτερη επίδοση ακροδεξιού κόμματος σε γερμανικό κρατίδιο από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το γερμανικό «ποτέ ξανά» μόλις είχε μετατραπεί σε «στην πραγματικότητα, ίσως».

σχετικά άρθρα

Οι κάλπες της πολιτικής κρίσης

Η αυταπάτη της Σίλικον Βάλεϊ: Πουλώντας την καθημερινότητα ως επανάσταση

Ο πλούτος της πληροφόρησης που… φτωχαίνει τους μικροεπενδυτές

Εύκολο να το δει κανείς ως ένα ακόμη γερμανικό εσωτερικό επεισόδιο. Λάθος. Είναι ένας Αμερικανός συναγερμός. Και πουθενά δεν πρέπει να διαβαστεί πιο προσεκτικά απ’ ό,τι στην Αθήνα.

Ο ασθενής της Ευρώπης, ξανά

Ας δούμε πρώτα το μέγεθος της ανατροπής. Σύμφωνα με το CNN και το Al Jazeera, το AfD πήρε περίπου 43,8%, υπερδιπλάσιο του 2021. Το CDU του καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς κατέρρευσε στο 17,2%, χάνοντας τους μισούς ψηφοφόρους του, όπως σημειώνει το CBS News. Το ακροδεξιό κόμμα έμεινε τρεις έδρες μακριά από την αυτοδυναμία, οπότε δεν κυβερνά, αλλά η ηγεσία του μιλάει ήδη για πτώση Μερτς και εθνικές εκλογές πριν τα Χριστούγεννα.

Και εδώ κρύβεται μια πικρή ειρωνεία για εμάς. Η Γερμανία που στα χρόνια των μνημονίων δίδασκε την Ελλάδα, που μας αποκαλούσε την «ασθενή της Ευρώπης» και μας συνταγογραφούσε λιτότητα, είναι σήμερα η ίδια ο ασθενής. Έξι χρόνια οικονομικής στασιμότητας, μια βιομηχανία που φωνάζει για προστασία, μια χώρα που για πρώτη φορά συζητά ανοιχτά τη δική της παρακμή.

Το παράδοξο; Ο όρος «ο ασθενής της Ευρώπης» είχε κολλήσει στη Γερμανία ήδη το 1999, πριν εκείνη ανακάμψει θεαματικά. Άρα η παρακμή δεν είναι πεπρωμένο. Αλλά η Ελλάδα, από όλες τις χώρες, ξέρει καλύτερα από τον καθένα που οδηγεί η λιτότητα χωρίς όραμα και η αποτυχία των ελίτ. Το ζήσαμε, και γέννησε τον ΣΥΡΙΖΑ και τη Χρυσή Αυγή. Διαβάζουμε αυτή την κρίση με σκληρά κερδισμένη εμπειρία.

Σύμπτωμα, όχι αιτία

Το δεύτερο και πιο σημαντικό: το AfD είναι σύμπτωμα, όχι αιτία. Δεν ξεπήδησε από το πουθενά, και δεν εξηγείται μόνο με τον ρατσισμό ή τη ρωσική επιρροή.

Είναι το αποτέλεσμα μιας δεκαετίας όπου οι Γερμανοί ηγέτες έκαναν περισσότερες ανακοινώσεις μεταρρυθμίσεων παρά μεταρρυθμίσεις. Ένας κατεστημένος που, μπροστά σε έναν κόσμο που άλλαζε, γύρισε το βλέμμα στο παρελθόν για απαντήσεις: πίσω στον κινητήρα εσωτερικής καύσης, πίσω στις οικογενειακές αξίες, πίσω σε μια εποχή που δεν υπάρχει πια. Όταν το πολιτικό κέντρο σταματά να προσφέρει όραμα, το κενό δεν μένει άδειο. Το γεμίζει η οργή. Είναι ακριβώς ο μηχανισμός που έχουμε ξαναγράψει για τις οικονομικές ρίζες της ακροδεξιάς σε όλη την Ευρώπη.

Οφείλω όμως τον τίμιο αντίλογο, γιατί το ζήτημα έχει και δεύτερη άποψη. Η Γερμανία κρατά ένα «τείχος προστασίας», μια γραφική συμφωνία να μη συνεργαστεί κανένα κόμμα με το AfD. Οι επικριτές λένε ότι αυτό αφήνει τους συντηρητικούς ομήρους των αριστερών συνασπισμών. έχετε μια δόση δικαίου. Αλλά ας μην ξεχνάμε ότι το παράρτημα του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ είναι επίσημο χαρακτηρισμένο ως δεξιά εξτρεμιστικό. Το να γκρεμίσεις το τείχος για να κερδίσεις μια κυβερνητική πλειοψηφία έχει το δικό του, πολύ βαρύτερο τίμημα.

Όταν τρίζει η άγκυρα

Γιατί όμως να μας απασχολεί τόσο η αρρώστια της Γερμανίας; Η απάντηση είναι απλή και σκληρή: μια γερμανική κρίση είναι μια ευρωπαϊκή κρίση.

Η Γερμανία είναι η άγκυρα της Ευρώπης, πολύ μεγάλη για να αποτύχει. Είναι η μεγαλύτερη οικονομία της ηπείρου και ο κύριος χρηματοδότης της ΕΕ. Όταν παραλύει, δηλητηριάζεται τα πάντα: ο επόμενος προϋπολογισμός της ΕΕ, από τον οποίο η Ελλάδα ωφελείται άμεσα, οι ευρωπαϊκές προσπάθειες επανεξοπλισμού που έχουν τη δική μας ασφάλεια, και η στήριξη προς την Ουκρανία. Μια εσωστρεφής, φτωχότερη, διχασμένη Γερμανία σημαίνει μια πιο αδύναμη Ευρώπη απέναντι στην Τουρκία, τη Ρωσία και την Κίνα.

Και υπάρχει μια ακόμη διάσταση που δεν χωρά εφησυχασμό. Όπως τόνισε ο Γερμανός αξιωματούχος μετά την κάλπη, το Κρεμλίνο βλέπει το AfD ως βασικό εργαλείο του για την αποσταθεροποίηση της Γερμανίας, με το κόμμα του να ταξιδεύει συχνά στη Μόσχα. Η εσωτερική διάσπαση της Ευρώπης είναι το φθηνότερο όπλο του Πούτιν, φθηνότερο από κάθε πύραυλο.

Ας ξεκαθαρίσουμε λοιπόν κάτι. Αυτό δεν είναι σχαδενφρόιντε, δηλαδή χαιρεκάκια για τη δυστυχία του άλλου. Δεν χαιρόμαστε που ο δάσκαλος αρρώστησε. Ανησυχούμε, γιατί όταν τρίζει η άγκυρα, παρασύρεται όλο το πλοίο, και τα μικρότερα σκάφη παρασύρονται πρώτα.

Ο καθρέφτης

Το γερμανικό «ποτέ ξανά» έγινε «στην πραγματικότητα, ίσως» όχι επειδή οι Γερμανοί ξέχασαν την ιστορία τους, αλλά επειδή οι ελίτ τους ξέχασαν να κυβερνούν. Το φάρμακο δεν είναι μόνο το τείχος προστασίας. Είναι ένα αξιόπιστο όραμα, αυτό ακριβώς που έπαψαν να προσφέρουν.

Και η Ελλάδα, ο πρώην ασθενής, οφείλει να κοιτάξει προσεκτικά σε αυτόν τον καθρέφτη. Όχι για να χαρεί που άλλαξε το κρεβάτι του ασθενούς, αλλά για να θυμηθεί, και να θυμίσει στην Ευρώπη, ότι η οργή που γεννά τα άκρα δεν καταπολεμάται με αστυνόμευση και τείχη. Καταπολεμείται με προοπτική. Είναι το μόνο εμβόλιο που έχει αποδειχθεί ότι πιάνει.