Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) δεν αποτελεί απλώς αφηρημάδα, παιδική φάση ή θέμα κακής συμπεριφοράς, αλλά μια συχνή νευροαναπτυξιακή διαταραχή με γενετική βάση. Εκδηλώνεται με συμπτώματα απροσεξίας, υπερκινητικότητας και παρορμητικότητας, τα οποία επηρεάζουν την καθημερινότητα του ατόμου.
σχετικά άρθρα
Σε συνέντευξή της στο Πρακτορείο FM, η Δρ. Τερψιχόρη Κόρπα, ψυχίατρος Παιδιού και Εφήβου, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης ΔΕΠΥ και διευθύντρια Ψυχιατρικής Κλινικής Παιδιών & Εφήβων Αθηνών στο Γενικό Νοσοκομείο Παίδων Αθηνών «Π. & Α. Κυριακού», ξεκαθάρισε ότι η ΔΕΠΥ δεν εξαλείφεται με την πάροδο της ηλικίας. Αντίθετα, σε αρκετές περιπτώσεις, τα συμπτώματα αλλάζουν μορφή και ενδεχομένως επηρεάζουν λιγότερο τη λειτουργικότητα του ατόμου, οδηγώντας σε αυτό που ονομάζεται ΔΕΠΥ σε ύφεση.
Η επιστημονική γνώση ανατρέπει παλαιούς φόβους, καθώς η σωστή χορήγηση φαρμάκων σε συνδυασμό με ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις, όχι μόνο δεν επιβαρύνει, αλλά μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο για κατάθλιψη, άγχος, σχολική αποτυχία και χρήση ουσιών.
Ο παγκόσμιος επιπολασμός της ΔΕΠΥ εκτιμάται σε περίπου 5% έως 7% στα παιδιά σχολικής ηλικίας και 2% έως 5% στους ενήλικες, με την εκτίμηση να εξαρτάται από παράγοντες όπως πολιτισμικά στοιχεία, πηγές πληροφοριοδοτών, ταξινομητικό σύστημα και εργαλεία.
Μορφές ΔΕΠΥ και σύνδεση με τον αυτισμό
Η ΔΕΠΥ εμφανίζεται ουσιαστικά σε δύο μορφές: τον συνδυασμένο υπότυπο, όπου το άτομο παρουσιάζει τόσο συμπτώματα απροσεξίας όσο και υπερκινητικότητας/παρορμητικότητας σε βαθμό που εμποδίζουν την καθημερινότητά του, και τη μορφή της απροσεξίας, όπου η υπερκινητικότητα δεν είναι εμφανής και κυριαρχεί η δυσκολία συγκέντρωσης, η ξεχασιά, τα λάθη απροσεξίας και η ανοργανωσιά. Σχετικά με τον αυτισμό, μπορεί να υπάρχει συνοσηρότητα, καθώς πολλές περιπτώσεις ατόμων στο φάσμα του αυτισμού, κυρίως υψηλής λειτουργικότητας, παρουσιάζουν και συμπτώματα ΔΕΠΥ.
Νευροβιολογική φύση και περιβαλλοντικοί παράγοντες
Η ΔΕΠΥ είναι νευροαναπτυξιακή διαταραχή, δηλαδή μια κατάσταση στην οποία κάποιος γεννιέται με προδιάθεση. Έχουν ενοχοποιηθεί διάφορα γονίδια που επηρεάζουν την επικοινωνία των νευρώνων στον εγκέφαλο, προκαλώντας αδυναμία ενορχήστρωσης των λειτουργιών του. Το περιβάλλον μπορεί να επιτείνει την ένταση των συμπτωμάτων, γεγονός που εξηγεί την αποτελεσματικότητα των ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων, όπως η οργάνωση και οι τεχνικές διαχείρισης χρόνου και προσοχής, οι οποίες στοχεύουν στην αντιστάθμιση και όχι στην εξάλειψη των συμπτωμάτων.
Φαρμακευτική αγωγή και οφέλη
Μελέτη του 2026 έδειξε ότι τα φάρμακα για τη ΔΕΠΥ όχι μόνο δεν αυξάνουν τον κίνδυνο ψύχωσης, αλλά μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο σοβαρών ψυχιατρικών προβλημάτων όταν χορηγούνται νωρίς. Έχει τεκμηριωθεί επιστημονικά ότι άτομα που λαμβάνουν θεραπεία για ΔΕΠΥ έχουν πολύ μικρότερο κίνδυνο χρήσης ουσιών, σχολικής αποτυχίας, άγχους ή κατάθλιψης. Στην Ελλάδα, διατίθεται η μεθυλφαινιδάτη σε μορφή βραχείας ή μακρότερης αποδέσμευσης, ένα διεγερτικό του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος που βοηθά σε θέματα προσοχής και συγκέντρωσης. Αναμένεται η επανακυκλοφορία φαρμάκων όπως η ατομοξετίνη (μη διεγερτικό) και η διαθεσιμότητα ορισμένων αμφεταμινών που είναι διαθέσιμες στο εξωτερικό. Η φαρμακευτική αγωγή αποτελεί σημαντικό όπλο, αρκεί να συνδυάζεται με ψυχοκοινωνικές θεραπείες που βελτιώνουν τη διαχείριση της συμπεριφοράς.
Συνδεδεμένα προβλήματα και αναζήτηση βοήθειας
Η ΔΕΠΥ συνδέεται με διάφορα προβλήματα, τόσο για τον ασθενή όσο και για το περιβάλλον του, καθώς αποτελεί συνεχή πηγή στρες για το οικογενειακό σύστημα. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ψυχοσυναισθηματικές δυσκολίες, καρδιαγγειακά προβλήματα, γαστρεντερικά και άλλα, χρόνια ή περιστασιακά.
Οι γονείς θα πρέπει να ανησυχήσουν εάν από το νηπιαγωγείο το παιδί παρουσιάζει δυσκολία να παραμείνει συγκεντρωμένο, να ελέγξει τη συμπεριφορά του, τρέχει, σκαρφαλώνει ή πειράζει τα πάντα περισσότερο από άλλα παιδιά. Συνίσταται η συμβουλή ειδικού ψυχικής υγείας, όπως αναπτυξιακού παιδιάτρου ή ψυχιάτρου παιδιών και εφήβων, για αξιολόγηση και ενδεχόμενη διάγνωση, η οποία μπορεί να γίνει με ασφάλεια μετά τα 4-5 έτη.
Υποστήριξη στο σχολείο και θεραπευτικές επιλογές
Στην Ελλάδα, ένα παιδί με διασπαστική, υπερκινητική και διαλυτική συμπεριφορά για τη συνοχή της τάξης μπορεί να λάβει παράλληλη στήριξη (εξειδικευμένος εκπαιδευτικός) και ειδικές ρυθμίσεις στο σχολείο, όπως το να κάθεται μακριά από πηγές θορύβου ή να του δίνεται περισσότερος χρόνος σε εξετάσεις. Αυτό γίνεται κατόπιν αξιολόγησης από τα ΚΕΔΑΣΥ και ύπαρξης έγγραφης ιατρικής διάγνωσης. Ο ΕΟΠΥΥ καλύπτει θεραπευτικές παρεμβάσεις και υποστηρικτικές υπηρεσίες (λογοθεραπεία, εργοθεραπεία, ψυχολογική υποστήριξη) για παιδιά και ενήλικες με διαγνωσμένες δυσκολίες. Η φαρμακευτική αγωγή δίνεται ανάλογα με τις ανάγκες και τις περιστάσεις, με δυνατότητα έναρξης και κάτω των 6 ετών, εάν κριθεί από τον γιατρό ότι κινδυνεύει εξαιρετικά η σωματική ακεραιότητα του παιδιού.
