Αν προσπαθήσει κανείς να αποκωδικοποιήσει τη σημερινή γεωπολιτική σκακιέρα, το συμπέρασμα είναι ένα: βρισκόμαστε σε αχαρτογράφητα, άκρως επικίνδυνα νερά. Ολόκληρη η παγκόσμια οικονομία και οι αγορές μοιάζουν να κρέμονται από μια κλωστή, και αυτή η κλωστή καταλήγει στην Τεχεράνη. Ο φόβος μιας ολοκληρωτικής κλιμάκωσης δεν είναι πλέον ένα ακραίο σενάριο, αλλά μια ορατή πιθανότητα που θα μπορούσε να εκτοξεύσει την τιμή του πετρελαίου στα 150 δολάρια το βαρέλι. Και όπως γνωρίζουμε πολύ καλά εδώ στην Ευρώπη, τα σύγχρονα συστήματά μας είναι χτισμένα πάνω στην ψευδαίσθηση της φθηνής ενέργειας. Ένα τέτοιο σοκ απλώς δεν μπορούμε να το αντέξουμε.
σχετικά άρθρα
Η Διπλωματία του Παραλόγου
Για να καταλάβουμε το μέγεθος του χάους, αρκεί να δούμε το χρονολόγιο των αποφάσεων του Λευκού Οίκου μέσα σε λίγες μόνο ώρες. Στις 2:30 το μεσημέρι, ο Ντόναλντ Τραμπ ρίχνει στο τραπέζι την ιδέα για χερσαία επέμβαση («boots on the ground»). Μία ώρα αργότερα, δηλώνει ευθαρσώς ότι δεν επιθυμεί καμία εκεχειρία με το Ιράν, ενώ ταυτόχρονα μετακινεί άλλους 2.500 Αμερικανούς στρατιώτες στη Μέση Ανατολή. Οι αγορές, αναμενόμενα, αντιδρούν με πανικό, καταγράφοντας πτώση σχεδόν 2%. Και μετά; Ο Αμερικανός πρόεδρος αλλάζει τροπάριο, δηλώνοντας ότι οι ΗΠΑ εξετάζουν το ενδεχόμενο αποκλιμάκωσης. Οι αγορές ανακάμπτουν άμεσα κατά 2%.
Αυτή η διαρκής παλινωδία καθιστά αδύνατη οποιαδήποτε σοβαρή επενδυτική στρατηγική. Κανείς δεν έχει ιδέα τι ξημερώνει. Οι ΗΠΑ δείχνουν εγκλωβισμένες σε έναν πόλεμο χωρίς καθαρή διέξοδο, όπου κάθε επιλογή κοστίζει ακριβά. Αν η Ουάσιγκτον αποχωρήσει, το αμερικανικό γόητρο καταρρέει – ειδικά στα μάτια των παραγωγών του Κόλπου – και το Ιράν πιστώνεται μια τεράστια νίκη, έχοντας αντέξει τις ασφυκτικές κυρώσεις. Αν πάλι η σύγκρουση συνεχιστεί, οι συνέπειες θα είναι ολέθριες.
Τα «Χρυσά» Διόδια του Ορμούζ
Στο επίκεντρο της κρίσης βρίσκεται, φυσικά, το Στενό του Ορμούζ. Η Τεχεράνη αρνείται κάθε διαπραγμάτευση αν δεν ικανοποιηθούν οι όροι της και, σύμφωνα με αναφορές, έχει μετατρέψει το στρατηγικό αυτό πέρασμα σε ένα γιγαντιαίο και εκβιαστικό «σταθμό διοδίων». Πρόσφατα, δεξαμενόπλοιο φέρεται να πλήρωσε το αστρονομικό ποσό των 2 εκατομμυρίων δολαρίων για να περάσει με ασφάλεια. Με έναν απλό πολλαπλασιασμό: αν 500 πλοία πληρώσουν αυτό το «χαράτσι», το Ιράν βάζει στα ταμεία του 1 δισεκατομμύριο δολάρια, ενώ παράλληλα το κόστος μετακυλίεται άμεσα στις παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου.
Η κατάσταση είναι τόσο οριακή που η αμερικανική πλευρά αναζητά σωσίβιο στο Πεκίνο. Οι εκκλήσεις προς την Κίνα (η οποία εξαρτάται κατά 90% από τα ενεργειακά περάσματα της περιοχής) και την Ιαπωνία (95%) να εμπλακούν, δείχνουν την προσπάθεια της Ουάσιγκτον να «ντύσει» το πρόβλημα ως υπόθεση ενός διεθνούς συνασπισμού και όχι ως μια αμερικανική αδυναμία.
Το Ρίσκο του Νησιού Χαρκ
Ένα από τα πιο επικίνδυνα σενάρια που κυκλοφορούν στους διαδρόμους της Ουάσιγκτον είναι μια πιθανή χερσαία εισβολή για την κατάληψη του νησιού Χαρκ. Πρόκειται για τον κύριο τερματικό σταθμό εξαγωγών του Ιράν, με 41 δεξαμενές αποθήκευσης και χωρητικότητα σχεδόν 25 εκατομμυρίων βαρελιών. Μια τέτοια κίνηση θα αποτελούσε χτύπημα υπαρξιακού χαρακτήρα για την ιρανική οικονομία.
Ωστόσο, οι Αμερικανοί αναλυτές κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Ακόμα και για τους μη ειδικούς σε στρατιωτικά θέματα, η επιχείρηση μοιάζει με εφιάλτη λογιστικής. Το να μετακινηθεί μια αρμάδα (όπως το USS Boxer) από το Σαν Ντιέγκο και να περάσει μέσα από τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία ελέγχει το Ιράν, είναι απολύτως ριψοκίνδυνο. Ακόμα κι αν τα στρατεύματα αποβιβαστούν, το Χαρκ είναι τόσο κοντά στην ιρανική ενδοχώρα που οι αμερικανικές δυνάμεις θα βρίσκονταν υπό συνεχή βροχή επιθέσεων από drones και πυραύλους. Και, φυσικά, η ροή του πετρελαίου θα μηδενιζόταν.
Η Wall Street Αιμορραγεί και η Απειλή των Επιτοκίων
Ο πραγματικός κριτής αυτής της κρίσης, ωστόσο, ίσως να μην είναι ούτε ο στρατός ούτε η διπλωματία, αλλά η ίδια η υπερχρηματιστηριοποιημένη αμερικανική οικονομία. Η αγορά ομολόγων δείχνει τα δόντια της. Όταν η απόδοση του αμερικανικού 10ετούς ξεπερνά το 4,39%, πλησιάζοντας επικίνδυνα τη «ζώνη κατάρρευσης» του 4,5%, τα περιθώρια στενεύουν επικίνδυνα.
Ήδη, από την έναρξη της έντασης, ο δείκτης S&P 500 έχει χάσει πάνω από το 5,5% της αξίας του – περίπου 3,2 τρισεκατομμύρια δολάρια εξαφανίστηκαν. Οι μετοχές της υψηλής τεχνολογίας δέχονται το μεγαλύτερο πλήγμα. Η Tesla, για παράδειγμα, είδε πτώση 11%, απόρροια της μειωμένης αγοραστικής δύναμης. Στις ΗΠΑ, η βενζίνη αγγίζει πλέον τα 4 δολάρια το γαλόνι (και σε Πολιτείες όπως η Καλιφόρνια ξεπερνά τα 5), απομυζώντας τον προϋπολογισμό των νοικοκυριών. Αν οι καταναλωτές πρέπει να επιλέξουν μεταξύ τροφίμων και καυσίμων για να πάνε στη δουλειά τους, η κατανάλωση θα καταρρεύσει.
Το πιο τρομακτικό σενάριο για τις αγορές είναι η επιστροφή στις αυξήσεις επιτοκίων. Αν ο πληθωρισμός ξεφύγει ξανά λόγω του πετρελαίου, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ δεν θα έχει άλλη επιλογή. Μια τέτοια κίνηση θα διέλυε τις αποτιμήσεις της Big Tech, οι οποίες βασίζονται στον φθηνό δανεισμό για να χρηματοδοτήσουν τα θηριώδη data centers και την ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Το Τελικό Τελεσίγραφο
Λίγο πριν εκπνεύσει ο χρόνος, η αμερικανική πλευρά φαίνεται να κλιμακώνει τη ρητορική της. Το τελευταίο τελεσίγραφο απειλεί με χτυπήματα σε ζωτικές υποδομές του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων μεγάλων σταθμών παραγωγής ενέργειας, όπως το εργοστάσιο Damavand (δυναμικότητας 2.800 megawatt). Το να χτυπηθούν οι υποδομές ηλεκτροδότησης του Ιράν εγγυάται μια άνευ προηγουμένου απάντηση, πιθανότατα με αντεπιθέσεις σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις ολόκληρου του Κόλπου.
Καθώς παρακολουθούμε αυτές τις εξελίξεις, είναι σαφές ότι δεν βρισκόμαστε απλώς μπροστά σε μια τοπική διένεξη, αλλά σε ένα δομικό σοκ που θα δοκιμάσει τις αντοχές της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας και της οικονομίας. Το αν η αμερικανική ηγεσία θα πατήσει τελικά τη σκανδάλη ή αν θα αρκεστεί σε μια «κατασκευασμένη νίκη» για να καλμάρει τις αγορές, μένει να φανεί. Το σίγουρο είναι πως το γεωπολιτικό ρίσκο έχει επιστρέψει για τα καλά, και το κόστος του θα το πληρώσουμε όλοι.
