Αν παρακολουθήσει κανείς προσεκτικά τον δημόσιο διάλογο στις Ηνωμένες Πολιτείες –ειδικά στα δίκτυα επιρροής και τις αναλύσεις που ξεφεύγουν από το αυστηρό, αποστειρωμένο αφήγημα του State Department– θα διαπιστώσει μια βαθιά, σχεδόν υπαρξιακή ανησυχία για την πορεία της χώρας και του κόσμου. Εμείς εδώ στην Ελλάδα, έχοντας την πολυτέλεια (ή την κατάρα) της γεωγραφικής μας θέσης στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων, συχνά φιλτράρουμε τις αμερικανικές αναλύσεις με μια απαραίτητη δόση ευρωπαϊκού πραγματισμού. Ωστόσο, οι πρόσφατες τοποθετήσεις στις ΗΠΑ αποκαλύπτουν μια γεωπολιτική πραγματικότητα που μοιάζει να έχει ξεφύγει από τη σφαίρα της παραδοσιακής διπλωματίας και να έχει εισέλθει σε ένα σκοτεινό, μεταφυσικό μονοπάτι.
σχετικά άρθρα
Η βασική παραδοχή, η οποία κερδίζει διαρκώς έδαφος στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, είναι πως τα σημερινά μέτωπα δεν είναι ανεξάρτητα. Η ένταση με την Κίνα, ο πόλεμος φθοράς στην Ουκρανία και η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή είναι συγκοινωνούντα δοχεία. Η αιτία; Μια αμερικανική αυτοκρατορία σε φάση ιστορικής υπερεξάπλωσης. Οι ΗΠΑ έχουν τα δάχτυλά τους σε κάθε γωνιά του πλανήτη, επιτρέποντας ουσιαστικά στους αντιπάλους τους να τις παρασύρουν σε ατέρμονους πολέμους. Το δόγμα της μονοκρατορίας, όπου το δολάριο και η στρατιωτική ισχύς επέβαλλαν τους κανόνες, δείχνει να έχει εξαντλήσει τα όριά του.
Η ρεαλιστική λύση, όπως προτείνεται από ψύχραιμες φωνές στις ΗΠΑ, θα ήταν μια ριζική αλλαγή παραδείγματος: Οι Ηνωμένες Πολιτείες να καθίσουν στο τραπέζι με περιφερειακές δυνάμεις (όπως η Ρωσία, η Κίνα, το Ιράν) και να διαπραγματευτούν μια νέα, πολυπολική τάξη πραγμάτων. Μια τάξη όπου η Ουάσιγκτον θα πάψει να λειτουργεί ως παγκόσμιος «νταής» και θα μετατραπεί σε ισότιμο εταίρο. Αυτός είναι ίσως ο μοναδικός δρόμος για τη διατήρηση της παγκόσμιας σταθερότητας. Όμως, στην πράξη, αυτό το σενάριο προσκρούει σε τεράστια εμπόδια, με κύριο «αγκάθι» τις πολιτικές και στρατηγικές στοχεύσεις των συμμάχων τους, και πρωτίστως του Ισραήλ.
Οι Κερδισμένοι του Χάους και η Ρωσική Σφήνα
Σε κάθε πόλεμο, υπάρχουν αυτοί που μετρούν απώλειες και αυτοί που κεφαλαιοποιούν το χάος. Ενώ η προσοχή και οι πόροι της Δύσης απορροφώνται στη Μέση Ανατολή, η Ρωσία αναδεικνύεται σε έναν από τους μεγάλους, σιωπηλούς ωφελημένους. Καθώς οι ΗΠΑ αναγκάζονται να χαλαρώσουν τις κυρώσεις στο πετρέλαιο για να μην εκτιναχθούν οι παγκόσμιες τιμές εν μέσω κρίσης, η Μόσχα γεμίζει τα ταμεία της. Αυτά τα πολεμικά υπερκέρδη της επιτρέπουν όχι μόνο να συντηρεί την πολεμική της μηχανή στην Ουκρανία, αλλά και να στηρίζει οικονομικά το Ιράν στον σκιώδη πόλεμό του κατά των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Είναι ένα κλασικό γεωπολιτικό τρίγωνο όπου ο αντιπερισπασμός δουλεύει υπέρ της Μόσχας.
Ο «Εσχατολογικός Πυρετός» ως Εργαλείο Πολιτικής
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο, ωστόσο, δεν προέρχεται από τα πεδία των μαχών, αλλά από τα κέντρα λήψης αποφάσεων. Αμερικανοί αναλυτές κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για αυτό που ονομάζουν «εσχατολογικό πυρετό». Η εξωτερική πολιτική απομακρύνεται από τον ορθολογισμό του Ρεαλισμού και εισέρχεται στη σφαίρα της θεολογίας.
Στο εσωτερικό του Ισραήλ, παρατηρείται μια ισχυρή ριζοσπαστικοποίηση. Ακραίες φωνές αντιμετωπίζουν τον καταστροφικό πόλεμο όχι ως ανθρωπιστική ή πολιτική κρίση, αλλά ως προάγγελο βιβλικών εξελίξεων. Η αντίληψη ότι «η καταστροφή φέρνει τον Μεσσία» εργαλειοποιείται. Όταν η κοσμική και πολιτική λογική αντικαθίσταται από τη βεβαιότητα της θεϊκής παρέμβασης, η έννοια της διπλωματίας ή της αναλογικότητας καταρρέει. Ένα πυρηνικό ολοκαύτωμα παύει να είναι ο απόλυτος φόβος και μετατρέπεται σε απλό εργαλείο ενός «μεγαλύτερου σχεδίου».
Αυτό το φαινόμενο δεν περιορίζεται στη Μέση Ανατολή. Στις ΗΠΑ, η επιρροή του Χριστιανικού Σιωνισμού (Christian Zionism) είναι τεράστια και συχνά υποτιμάται στην Ευρώπη. Μιλάμε για εκατομμύρια ψηφοφόρους –με εμβληματικές οργανώσεις που αριθμούν πάνω από 7 εκατομμύρια μέλη– οι οποίοι χρηματοδοτούν εποικισμούς και πιέζουν για επιθετικές πολιτικές, θεωρώντας ότι οτιδήποτε συμβαίνει στην περιοχή αποτελεί εκπλήρωση βιβλικών προφητειών. Αυτή η παράδοξη συμμαχία μεταξύ αμερικανικού ευαγγελικού φονταμενταλισμού και ακραίων στοιχείων στη Μέση Ανατολή, επηρεάζει βαθιά τις αποφάσεις στον Λευκό Οίκο.
Το Σκοτεινό Αφήγημα και η Μάχη των Αφηγήσεων
Στο αμερικανικό οικοσύστημα των αναλυτών, η συζήτηση φτάνει συχνά στα άκρα, αγγίζοντας τα όρια της θεωρίας συνωμοσίας. Γίνεται λόγος για «σχέδια αιώνων», για εμπλοκή μυστικών εταιρειών (από τους Ναΐτες μέχρι τους Ελευθεροτέκτονες), για την ανοικοδόμηση του Τρίτου Ναού και τον πόλεμο του Γωγ και Μαγώγ. Παρότι για εμάς στην Ευρώπη αυτές οι προσεγγίσεις ακούγονται ακραίες και γραφικές, το γεγονός ότι διαμορφώνουν το αφήγημα και την πολιτική πίεση εντός των ΗΠΑ, τις καθιστά έναν παράγοντα που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε. Η πολιτική επηρεάζεται από αυτό που πιστεύουν οι μάζες, ανεξάρτητα από το πόσο παράλογο είναι.
Ο Γρίφος του Ντόναλντ Τραμπ: 4 Σενάρια
Σε αυτό το εκρηκτικό τοπίο, ο ρόλος του Προέδρου των ΗΠΑ αποτελεί τον μεγάλο άγνωστο Χ. Ποια είναι τα πραγματικά κίνητρα του Ντόναλντ Τραμπ πίσω από τις αποφάσεις του; Σύμφωνα με τη σκληρή αμερικανική ανάλυση, υπάρχουν τέσσερα επικρατέστερα σενάρια:
-
Ο Χειραγωγούμενος Ηθοποιός: Σύμφωνα με αυτό το σενάριο, ο Τραμπ περιβάλλεται από συμβούλους με συγκεκριμένη εσχατολογική ή στρατηγική ατζέντα. Ο ίδιος απλώς ακολουθεί το «σενάριο» που του δίνεται, πιστεύοντας αφηγήματα που του παρουσιάζουν, όπως για παράδειγμα ο άμεσος πυρηνικός κίνδυνος, λειτουργώντας περισσότερο ως εκτελεστικό όργανο παρά ως διαμορφωτής πολιτικής.
-
Η Μεσσιανική Ψευδαίσθηση: Μετά την πολιτική του «ανάσταση» (από την απομόνωση του 2021, τα δικαστήρια και τις χρεοκοπίες, πίσω στην προεδρία), ίσως ο ίδιος να πιστεύει ειλικρινά πως έχει κληθεί από τον Θεό για να εκπληρώσει μια ιερή αποστολή. Το τι ακριβώς περιλαμβάνει αυτή η αποστολή παραμένει κρυμμένο στο δικό του μυαλό.
-
Ο Εκβιασμός των Συμμάχων: Σε αυτή την εκδοχή, οι σύμμαχοι των ΗΠΑ (π.χ. το Ισραήλ) δημιουργούν τετελεσμένα. Προχωρούν σε προληπτικά χτυπήματα, αναγκάζοντας ουσιαστικά την Αμερική να ακολουθήσει για να προστατεύσει τα δικά της στρατεύματα και τα δικά της συμφέροντα στην περιοχή, καθιστώντας τον Αμερικανό πρόεδρο όμηρο των εξελίξεων.
-
Η Απόλυτη Εξάρτηση (Kompromat): Το πιο σκοτεινό σενάριο κάνει λόγο για άμεσο εκβιασμό. Ότι ο Αμερικανός ηγέτης είναι αναγκασμένος να λειτουργεί με συγκεκριμένο τρόπο υπό την απειλή προσωπικών αποκαλύψεων ή κινδύνου για την οικογένειά του.
Κλείνοντας: Η Ανάγκη για Ρεαλισμό
Είναι εξαιρετικά δύσκολο, έως αδύνατο, να διαβάσει κανείς τις πραγματικές προθέσεις ενός ηγέτη. Εκείνο που μένει, όμως, είναι τα αποτελέσματα των πράξεών του. Καθώς οι ΗΠΑ παραπαίουν ανάμεσα στον στρατηγικό ρεαλισμό και τον θρησκευτικό ιδεαλισμό, η διεθνής κοινότητα –και ιδιαίτερα η Ευρώπη– καλείται να διαχειριστεί τις συνέπειες.
Στην γεωπολιτική, τα κακά πολιτικά «φαγητά» μπορεί να έχουν γλυκιά γεύση στον λαϊκισμό της στιγμής, αλλά μακροπρόθεσμα δηλητηριάζουν ολόκληρο το σύστημα. Το αν θα επικρατήσει τελικά η ψύχραιμη διπλωματία ή η λογική της τυφλής πίστης, είναι κάτι που θα καθορίσει όχι μόνο τον χάρτη της Μέσης Ανατολής, αλλά και την ίδια την επιβίωση της δυτικής σταθερότητας.
