Το κινεζικό γουάν κατακτά τη Μέση Ανατολή, την ώρα που η αγορά εργασίας στις ΗΠΑ βουλιάζει
Ο Τραμπ, η στροφή της Μέσης Ανατολής στο κινεζικό γουάν και η κρίση στα Στενά του Ορμούζ που απειλεί να τινάξει την παγκόσμια οικονομία στον αέρα
Ας μην γελιόμαστε. Η σύγκρουση με το Ιράν έχει ήδη αρχίσει να μεταλλάσσει την παγκόσμια οικονομία με τρόπους που ελάχιστοι είχαν προβλέψει. Οι ενεργειακές ροές στερεύουν, δεκάδες χώρες βρίσκονται αντιμέτωπες με οξείες ελλείψεις πετρελαίου και το φάντασμα ενός ανεξέλεγκτου πληθωρισμού πλανάται πάνω από τις αγορές. Η κατάσταση, όχι μόνο δεν σταθεροποιείται, αλλά οδεύει προς μια επικίνδυνη κλιμάκωση.
σχετικά άρθρα
Παρακολουθώντας τις αναλύσεις στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, γίνεται σαφές πως οι Αμερικανοί αναλυτές βλέπουν τον εφιάλτη να ξετυλίγεται μπροστά τους. Ο Ντόναλντ Τραμπ επέστρεψε στο προσκήνιο με νέες απειλές, δίνοντας τελεσίγραφο 48 ωρών στην Τεχεράνη για την επίτευξη συμφωνίας και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Σε διαφορετική περίπτωση, η Ουάσιγκτον προειδοποιεί για στρατιωτική επέμβαση. Μια τέτοια κίνηση, με αμερικανικές δυνάμεις στο έδαφος, θα πυροδοτούσε άλλον έναν «αιώνιο πόλεμο» στη Μέση Ανατολή, απέναντι σε ένα Ιράν που δείχνει προετοιμασμένο για το αδιανόητο.
Η ψευδαίσθηση της ενεργειακής ανεξαρτησίας
Για καιρό, η ρητορική της αμερικανικής διοίκησης βασιζόταν στο αφήγημα ότι οι ΗΠΑ δεν έχουν ανάγκη τη Μέση Ανατολή, ούσες πλέον ενεργειακά αυτάρκεις. Όμως, η σκληρή πραγματικότητα της παγκοσμιοποιημένης αγοράς διαψεύδει τις εξαγγελίες. Οι αμερικανικοί πετρελαϊκοί κολοσσοί πωλούν το αργό τους στην παγκόσμια αγορά. Αυτός είναι και ο λόγος που το αμερικανικό αργό (WTI) έχει εκτοξευθεί πάνω από τα 110 δολάρια το βαρέλι. Όταν οι τιμές ανεβαίνουν διεθνώς, οι εταιρείες πωλούν ακριβότερα σε όλους, συμπεριλαμβανομένων των Αμερικανών καταναλωτών. Δεν υπάρχει κρησφύγετο σε μια τέτοια κρίση.
Αν η Ουάσιγκτον αποφασίσει να χτυπήσει το Ιράν, ολόκληρη η Μέση Ανατολή κινδυνεύει με “λουκέτο”. Ήδη, οι εξαγωγές πετρελαϊκών προϊόντων (βενζίνη, diesel, καύσιμα αεροσκαφών) έχουν καταρρεύσει. Μιλάμε για μια δραματική πτώση της τάξης του 63% τον Μάρτιο, από σχεδόν 7 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα σε μόλις 2,8 εκατομμύρια. Παράλληλα, πάνω από ένα εκατομμύριο βαρέλια διακινούνται μέσω της Ερυθράς Θάλασσας, τα οποία μπορούν ανά πάσα στιγμή να μπλοκαριστούν από τους Χούθι. Αν οι Χούθι συνταχθούν με το Ιράν, ο αποκλεισμός θα είναι καθολικός, οι παγκόσμιες τιμές θα εκτοξευθούν και η πίεση στις οικονομίες της Δύσης —και φυσικά της Ευρώπης— θα γίνει δυσβάσταχτη.
Το τέλος του πετροδόλαρου και η άνοδος του Γουάν
Το πιο ενδιαφέρον —και ίσως το πιο επικίνδυνο για την αμερικανική ηγεμονία— στοιχείο αυτής της κρίσης, όπως επισημαίνουν οι Αμερικανοί οικονομικοί αναλυτές, είναι η νομισματική διάσταση. Οι χώρες του Κόλπου βρίσκονται σε πανικό. Χρειάζονται επειγόντως ρευστότητα και είναι διατεθειμένες να συμμορφωθούν με τους όρους της Τεχεράνης για να εξασφαλίσουν τη διέλευση των φορτίων τους.
Το Ιράν έχει επιβάλει «διόδια» στα Στενά του Ορμούζ, απαιτώντας είτε 2 εκατομμύρια δολάρια προκαταβολή ανά πλοίο, είτε 1 δολάριο ανά βαρέλι πετρελαίου. Το εντυπωσιακό δεν είναι το ποσό, αλλά το νόμισμα. Το Ιράν δεν δέχεται δολάρια. Απαιτεί οι πληρωμές να γίνονται στο κινεζικό γουάν (RMB).
Αυτή η εξέλιξη πυροδοτεί μια ραγδαία αποδολαριοποίηση (de-dollarization) στην πράξη. Κινεζικές εταιρείες που προσφέρουν συστήματα διασυνοριακών πληρωμών βλέπουν τις μετοχές τους να καταγράφουν διψήφιες αυξήσεις. Ενώ οι ΗΠΑ προσπαθούν να διατηρήσουν τον έλεγχο μέσω χρέους και χάρτινων συμβολαίων, ο πραγματικός κόσμος απεξαρτάται από το δολάριο με όχημα τον άξονα Κίνας-Ιράν. Τα μαθηματικά είναι αδυσώπητα: Αν το Ιράν εισπράττει διόδια για περίπου 100 πλοία (εισερχόμενα και εξερχόμενα), μπορεί να συγκεντρώνει έως και 100 εκατομμύρια δολάρια ημερησίως. Αυτό μεταφράζεται σε 3 δισεκατομμύρια τον μήνα, σε κινεζικό νόμισμα, εδραιώνοντας μια νέα οικονομική τάξη πραγμάτων. Και επειδή το Ιράν ελέγχει πλήρως το Ορμούζ, τίποτα δεν το εμποδίζει να αυξήσει τις τιμές στα 2, 3 ή 4 δολάρια ανά βαρέλι αύριο.
Αμήχανες αντιδράσεις και πληθωριστικό μπούμερανγκ
Η απάντηση της αμερικανικής διοίκησης φαντάζει σπασμωδική. Το σχέδιο διπλασιασμού των ασφαλιστικών εγγυήσεων από τα 20 στα 40 δισ. δολάρια αφήνει πολλά αναπάντητα ερωτήματα σχετικά με το ρίσκο που μετακυλίεται στις ιδιωτικές ασφαλιστικές. Την ίδια στιγμή, ο Υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ, υπενθυμίζοντας τις κυρώσεις στο ιρανικό πετρέλαιο και την ικανότητα των ΗΠΑ να μπλοκάρουν λογαριασμούς σε χώρες όπως η Ιαπωνία ή η Κορέα, παραδέχθηκε εμμέσως την αδυναμία ελέγχου όταν το πετρέλαιο κατευθύνεται στην Κίνα. Πρόκειται για ένα επικοινωνιακό αυτογκόλ που δίνει στον κόσμο περισσότερες δικαιολογίες για να απομακρυνθεί από το δολάριο.
Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, ο λογαριασμός ήδη γράφει. Το δολάριο έχει ανακτήσει λιγότερο από 2% της αξίας του, μετά την πτώση του 10% το 2025. Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας έχουν κοστίσει στους Αμερικανούς καταναλωτές 8,4 δισεκατομμύρια δολάρια από την αρχή της κρίσης. Η τιμή της βενζίνης άγγιξε τα 4,10 δολάρια ανά γαλόνι, ενώ το diesel —ο κινητήριος μοχλός της βιομηχανίας και των μεταφορών— έχει σκαρφαλώσει στα 5,60 δολάρια, επίπεδα που θυμίζουν το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία. Αυτό σημαίνει 240 εκατομμύρια δολάρια επιπλέον ημερήσιο κόστος για τους Αμερικανούς, οδηγώντας σε περικοπές προϋπολογισμών, μείωση της κατανάλωσης και αναπόφευκτα, ύφεση. Ο ρυθμός παραιτήσεων έχει πέσει (καθώς οι εργαζόμενοι φοβούνται να αφήσουν τη δουλειά τους), ενώ οι νέες προσλήψεις κατέρρευσαν κατά μισό εκατομμύριο θέσεις.
Το χρονικό ενός προαναγγελθέντος αδιεξόδου
Ενώ η κατάσταση μυρίζει μπαρούτι, ο Τραμπ φαίνεται να αντιμετωπίζει τον πόλεμο του Ιράν άλλοτε ως θέαμα και άλλοτε ως εργαλείο εσωτερικής πολιτικής, δηλώνοντας αστειευόμενος πως αν αποτύχει η συμφωνία, θα ρίξει το φταίξιμο στον Τζέι Ντι Βανς. Όμως οι αγορές παραμένουν επικίνδυνα ήρεμες. Οι επενδυτές διατηρούν τα κεφάλαιά τους σε μετοχές, προσευχόμενοι για μια διπλωματική λύση.
Οι κινήσεις στο πεδίο, ωστόσο, δείχνουν το αντίθετο. Πάνω από 50.000 Αμερικανοί στρατιώτες βρίσκονται στη Μέση Ανατολή. Οι ΗΠΑ αποσύρουν πυραύλους κρουζ από τα αποθέματα του Ειρηνικού, αποδυναμώνοντας την ασιατική τους άμυνα, για να τους μεταφέρουν σε αμερικανικές εγκαταστάσεις έτοιμους για πλήγματα κατά του Ιράν. Μια κίνηση που υποδηλώνει απόγνωση και άδεια οπλοστάσια.
Ακόμα και αν η Ουάσιγκτον επιχειρήσει στρατιωτική εισβολή, το Ιράν δεν θα πέσει εύκολα. Θα απαντήσει κλείνοντας τόσο το Ορμούζ όσο και την Ερυθρά Θάλασσα, διακόπτοντας την ροή σχεδόν 30 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως. Η Ευρώπη θα βρεθεί στη δίνη του κυκλώνα και η Ασία θα πληγεί βαρύτατα. Όσο για τις ΗΠΑ, η υπερδανεισμένη οικονομία τους, ιδιαίτερα ευαίσθητη στα επιτόκια, κινδυνεύει να δει το ιδιωτικό χρέος και τη φούσκα της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) να σκάνε με πάταγο.
Μέχρι στιγμής, η παγκόσμια προσφορά έχει μειωθεί κατά 16%. Η Δύση χρησιμοποιεί τα στρατηγικά της αποθέματα για να συγκρατήσει τεχνητά τις τιμές, αλλά αυτά τα αποθέματα δεν είναι ανεξάντλητα. Οι αγορές, μέχρι σήμερα, λειτουργούν με τη λογική της άρνησης. Αν όμως ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοινώσει ή έστω υπονοήσει στρατιωτική εισβολή, η ψευδαίσθηση της κανονικότητας θα καταρρεύσει εν μία νυκτί.