%20προδίδουν%20τη%20δύση%20του%20δολαρίου){kind=icon}
Η αμερικανική οικονομία σήμερα θυμίζει επικίνδυνα το σκηνικό του 1929, λίγο πριν η παγκόσμια αγορά βυθιστεί στο απόλυτο σκοτάδι της Μεγάλης Ύφεσης. Είναι η πιο υπερδανεισμένη οικονομία στην ιστορία της ανθρωπότητας, μια γιγαντιαία πυραμίδα χρέους που διατηρείται στην επιφάνεια μόνο χάρη στην αδιάκοπη εισροή κεφαλαίων από τον υπόλοιπο πλανήτη. Όταν όμως οι παραδοσιακοί «αιμοδότες» του συστήματος, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) και η Σαουδική Αραβία, αρχίζουν να ζητούν τα χρήματά τους πίσω, το περιβόητο «Ponzimomics» του δολαρίου απειλείται με ολοκληρωτική κατάρρευση.
σχετικά άρθρα
Πρόσφατα, η είδηση ότι τα Εμιράτα ζήτησαν γραμμή ανταλλαγής νομισμάτων (swap line) από τις ΗΠΑ προκάλεσε αίσθηση στους κύκλους των διεθνών αναλυτών. Ο Αμερικανός Υπουργός Οικονομικών, Scott Bessent, έσπευσε να παρουσιάσει την κίνηση αυτή ως μέσο ενίσχυσης της κυριαρχίας του δολαρίου. Στην πραγματικότητα, συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο: οι χώρες που ιστορικά στήριζαν το δολάριο με τα πλεονάσματά τους, τώρα απομυζούν ρευστότητα από αυτό. Το δολάριο, από καταφύγιο, μετατρέπεται σε πηγή κινδύνου.
Η Γεωπολιτική των Swap Lines και η Ελληνική Εμπειρία
Για εμάς στην Ελλάδα, η έννοια της «εξωτερικής στήριξης» δεν είναι απλώς ένας οικονομικός όρος, αλλά μια βιωμένη τραυματική εμπειρία. Όπως η χώρα μας βρέθηκε δέσμια μνημονίων για να καλυφθούν τρύπες που δημιουργήθηκαν από ένα μη βιώσιμο μοντέλο, έτσι και τώρα οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν τις γραμμές ανταλλαγής ως ένα πολιτικό εργαλείο επιβολής. Η διαφορά είναι ότι οι swap lines του Υπουργείου Οικονομικών υπό τη διοίκηση Trump είναι πολύ πιο απρόβλεπτες από εκείνες της Federal Reserve.
Οι αμερικανοί αναλυτές επισημαίνουν ότι αυτές οι πιστώσεις δεν δίνονται πλέον με αμιγώς οικονομικά κριτήρια, αλλά με όρους απόλυτης πολιτικής υποταγής. Είναι η λογική του “Hotel California”: μπαίνεις στο σύστημα του δολαρίου, αλλά η έξοδος είναι απαγορευμένη. Αν μια χώρα αποφασίσει να διαφοροποιήσει τα συμφέροντά της, το δολάριο εργαλειοποιείται ακαριαία και μετατρέπεται σε όπλο οικονομικής καταστροφής. Στην ελληνική πραγματικότητα, αυτό μας θυμίζει τις πιέσεις που δεχόμαστε συχνά για να ευθυγραμμιστούμε με γεωπολιτικές αποφάσεις που δεν εξυπηρετούν πάντα τα εθνικά μας συμφέροντα, με αντάλλαγμα μια πλασματική οικονομική σταθερότητα.
Το Πετροδολάριο σε Αποσύνθεση και η Σκιά του Ιράν
Η παραδοσιακή συμφωνία που κρατούσε το δολάριο στην κορυφή από το 1974 –όπου οι χώρες του ΟΠΕΚ πουλούσαν πετρέλαιο αποκλειστικά σε δολάρια με αντάλλαγμα την αμερικανική «ασφάλεια»– πνέει πλέον τα λοίσθια. Η κλιμάκωση της έντασης με το Ιράν έχει αλλάξει άρδην τα δεδομένα. Οι επιθέσεις στις πετρελαϊκές υποδομές του Κόλπου έχουν μειώσει δραματικά τα έσοδα των Εμιράτων, την ώρα που οι ίδιοι είναι βαθιά χρεωμένοι λόγω μεγαλεπήβολων εγχώριων επενδύσεων και real estate projects.
Το πρόβλημα είναι δομικό και τρομακτικό. Όταν η Σαουδική Αραβία ή τα Εμιράτα αναγκάζονται να πουλήσουν περιουσιακά στοιχεία (assets) που κατέχουν στις ΗΠΑ για να καλύψουν τις τρύπες τους, κινδυνεύουν να προκαλέσουν ένα παγκόσμιο ντόμινο πτώσης. Αν οι τιμές των μετοχών και των ομολόγων αρχίσουν να κατρακυλούν επειδή οι Άραβες «ρευστοποιούν», η αμερικανική οικονομία θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια κρίση ρευστότητας που καμία κεντρική τράπεζα δεν μπορεί να ελέγξει. Γι’ αυτό επιστρατεύονται τα swaps: για να τους δώσουν «φρέσκο» χρήμα ώστε να ΜΗΝ πουλήσουν και να μην καταρρεύσει η Wall Street.
Η Ψευδαίσθηση της Ποσοτικής Χαλάρωσης και το «Funny Money»
Αυτό που συμβαίνει σήμερα είναι η διεθνοποίηση της εγχώριας αμερικανικής πολιτικής της τελευταίας δεκαπενταετίας. Η Federal Reserve τύπωνε χρήμα για να στηρίξει τις δικές της αγορές. Τώρα, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ αναγκάζεται να κάνει το ίδιο για τους συμμάχους του. Πρόκειται για το λεγόμενο «funny money» – χρήμα χωρίς αντίκρυσμα που δημιουργείται λογιστικά για να συντηρηθεί ένα σχήμα που έχει πάψει προ πολλού να είναι παραγωγικό.
Η Ελλάδα, ως μέλος της Ευρωζώνης, γνωρίζει καλά τι σημαίνει «νομισματική σταθερότητα» που επιβάλλεται από πάνω. Ωστόσο, η αμερικανική εκδοχή είναι πολύ πιο επικίνδυνη, διότι στηρίζεται σε μια στρατιωτική μηχανή που απαιτεί συνεχή τροφοδότηση. Όταν ξένοι αναλυτές μιλούν για «partners in backwardness» (εταίρους στην υπανταπτυξία), αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα κρατούσαν τις αναπτυσσόμενες χώρες σε μια κατάσταση μόνιμου χρέους, εμποδίζοντας την εγχώρια παραγωγή τους. Αυτό το μοντέλο πλέον εφαρμόζεται και στους πλούσιους του Κόλπου.
Η Σύγκρουση Treasury και Fed: Ένα Επικίνδυνο Σχίσμα
Μια κρίσιμη λεπτομέρεια που αναδεικνύεται είναι η μεταφορά του ελέγχου των swap lines από τη Federal Reserve στο Υπουργείο Οικονομικών (Treasury). Στο παρελθόν, οι αποφάσεις λαμβάνονταν με βάση τη συστημική σημασία μιας τράπεζας ή μιας χώρας. Σήμερα, υπό τη σκιά της κυβέρνησης Trump, οι αποφάσεις είναι καθαρά κομματικές και αυταρχικές. Η περίπτωση της Αργεντινής, όπου δόθηκε swap line 20 δισ. δολαρίων για να στηριχθεί η εκλογή του Javier Milei, είναι το πιο τρανταχτό παράδειγμα αυτής της νέας, ωμής πολιτικοποίησης του χρήματος.
Αυτή η εξέλιξη τρομάζει ακόμη και τους Ευρωπαίους συμμάχους. Αν οι ΗΠΑ μπορούν να «ακυρώσουν» οικονομικά όποιον δεν συμφωνεί μαζί τους, τότε η Ευρώπη –και κατ’ επέκταση η Ελλάδα– πρέπει να αρχίσει να σκέφτεται πολύ σοβαρά το ενδεχόμενο αποδολαριοποίησης ή τουλάχιστον δημιουργίας αυτόνομων χρηματοπιστωτικών δικτύων. Η εξάρτησή μας από το δολάριο στο εμπόριο ενέργειας και πρώτων υλών μας καθιστά ευάλωτους σε αποφάσεις που λαμβάνονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, συχνά ερήμην μας.
Η Φούσκα της Τεχνητής Νοημοσύνης και η Χρηματιστηριακή Παράνοια
Παρά την πραγματική οικονομική ασφυξία, οι χρηματιστηριακοί δείκτες στη Wall Street συνεχίζουν να καταγράφουν ρεκόρ. Αυτό δεν οφείλεται στην υγεία της οικονομίας, αλλά στην απόλυτη απελπισία. Υπάρχει τεράστια πλεονάζουσα ρευστότητα στον πλανήτη που ψάχνει απεγνωσμένα κάπου να «παρκάρει» για να βρει απόδοση. Σήμερα, το «ιερό δισκοπότηρο» είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI).
Ωστόσο, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι οι επενδύσεις στην AI είναι σε μεγάλο βαθμό κερδοσκοπικές και ληστρικές. Δεν παράγουν άμεσα αξία που μπορεί να αποπληρώσει τα τεράστια χρέη που συσσωρεύονται. Είναι μια νέα φούσκα που, όταν σκάσει, θα κάνει την κρίση του 2008 να μοιάζει με απλό πταίσμα. Η αντιπρόεδρος της Τράπεζας της Αγγλίας παραδέχθηκε πρόσφατα ότι μια «βίαιη διόρθωση» είναι αναπόφευκτη και επικείμενη. Για τον Έλληνα αποταμιευτή ή επενδυτή, αυτό σημαίνει ότι η ασφάλεια των «παραδοσιακών» αγορών είναι πλέον ένας μύθος.
Το Κινεζικό Αντίβαρο και ο Νέος Πολυπολικός Κόσμος
Ενώ οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν το χρέος για να επιβάλλουν την κυριαρχία τους, η Κίνα ακολουθεί μια διαφορετική στρατηγική. Το Πεκίνο προσφέρει τις δικές του γραμμές ανταλλαγής σε γιουάν (RMB), αλλά ως καθαρός πιστωτής. Η Κίνα δεν έχει ανάγκη τα χρήματα των άλλων για να επιβιώσει η δική της οικονομία· αντίθετα, χρησιμοποιεί τα πλεονάσματά της για να χτίσει υποδομές και να δημιουργήσει σχέσεις αλληλεξάρτησης.
Η μετάβαση από το δολάριο στο γιουάν ή σε ένα καλάθι νομισμάτων των BRICS δεν θα είναι εύκολη ούτε αναίμακτη. Οι ΗΠΑ θα πολεμήσουν μέχρι τέλους για να κρατήσουν το προνόμιο να τυπώνουν το παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα. Όμως, όπως εύστοχα παρατηρεί ο Hudson, καμία αυτοκρατορία στην ιστορία δεν κατάφερε να επιβιώσει όταν η οικονομία της μετατράπηκε σε ένα καθαρό σχήμα Ponzi. Η στιγμή που οι Άραβες θα αρχίσουν να τιμολογούν το πετρέλαιο σε γιουάν θα είναι η στιγμή που το δολάριο θα χάσει την ιδιότητα του παγκόσμιου ηγεμόνα.
Το τέλος του «Ponzimomics» δεν είναι απλώς μια οικονομική πρόβλεψη· είναι μια γεωπολιτική νομοτέλεια. Οι swap lines που σήμερα παρουσιάζονται ως σωτηρία, είναι στην πραγματικότητα οι αλυσίδες ενός συστήματος που πνίγεται στο ίδιο του το χρέος. Η επόμενη κρίση δεν θα ξεκινήσει από μια μικρή χώρα της περιφέρειας, αλλά από την ίδια την καρδιά της αυτοκρατορίας. Και αυτή τη φορά, το «τύπωμα» χρήματος μπορεί να μην είναι αρκετό για να σβήσει τη φωτιά.
