Η Ουάσινγκτον κάνει πίσω, ή μήπως βρισκόμαστε μπροστά σε μια κολοσσιαία στρατηγική μπλόφα; Καθώς η οικονομική ζημιά αρχίζει να συσσωρεύεται επικίνδυνα, οι ΗΠΑ φαίνεται να αναζητούν μια «διέξοδο διαφυγής» από τη Μέση Ανατολή. Το δίλημμα είναι πλέον ξεκάθαρο: είτε παρακολουθούμε τον μεγαλύτερο αντιπερισπασμό στην ιστορία πριν από μια σαρωτική εισβολή, είτε η όρεξη για μια παρατεταμένη πολεμική σύγκρουση έχει πραγματικά εξαντληθεί.
σχετικά άρθρα
Ο Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ότι οι αμερικανικές δυνάμεις θα αποχωρήσουν από το Ιράν σε μόλις δύο με τρεις εβδομάδες, υποστηρίζοντας ότι οι στρατιωτικοί στόχοι των ΗΠΑ έχουν επιτευχθεί. Αν συνδυάσουμε αυτή τη ρητορική με τις δηλώσεις περί παραχώρησης του ελέγχου στα Στενά του Ορμούζ, η εικόνα που διαμορφώνεται μοιάζει με παραδοχή μιας σιωπηρής ήττας. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να βαφτιστεί «νίκη» μια κατάσταση όπου το νέο καθεστώς στο Ιράν είναι πανομοιότυπο με το παλιό, απλώς πολύ πιο σκληροπυρηνικό. Επιπλέον, οι Ιρανοί έχουν πλέον εγκαταστήσει ένα de facto «διόδιο» στο Ορμούζ, αντλώντας χρήματα επ’ αόριστον.
Το Πολιτικό και Οικονομικό Αδιέξοδο των ΗΠΑ
Η κυβέρνηση Τραμπ ακροβατεί μεταξύ της επιδίωξης μιας ολοκληρωτικής νίκης και της μετατόπισης των στόχων ώστε να παρουσιάσει το τρέχον αποτέλεσμα ως θρίαμβο. Ο διακηρυγμένος τελικός στόχος ήταν να αποτραπεί η απόκτηση πυρηνικών όπλων από την Τεχεράνη. Ωστόσο, η αλλαγή καθεστώτος δεν έχει επιτευχθεί. Παράλληλα, χτυπώντας πολλαπλούς στόχους στον Κόλπο, όπως το πετρελαιοφόρο στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ιράν αποδεικνύει ότι η κατάσταση μπορεί να κλιμακωθεί ανά πάσα στιγμή.
Η πραγματική αιτία πίσω από την αμερικανική βιασύνη για απεμπλοκή, ωστόσο, εδράζεται στην εγχώρια οικονομική αστάθεια:
-
Ενεργειακό Σοκ: Οι τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ ξεπέρασαν τα 4 δολάρια ανά γαλόνι για πρώτη φορά εδώ και τέσσερα χρόνια, ενώ το ντίζελ έχει σκαρφαλώσει πάνω από τα 5,50 δολάρια.
-
Καταναλωτική Κρίση: Μια αύξηση τιμών της τάξης του 30% μέσα σε έναν μήνα εξοργίζει τους πολίτες, μειώνει κατακόρυφα την αγοραστική τους δύναμη και απειλεί να καταρρεύσει την οικονομία της κατανάλωσης.
-
Πολιτικό Κόστος: Αν αυτή η κατάσταση συνεχιστεί, οι ενδιάμεσες εκλογές (midterms) θα μετατραπούν σε συντριβή για την κυβέρνηση, αναγκάζοντας παράλληλα τη Federal Reserve να διατηρήσει ή και να αυξήσει τα επιτόκια.
Η πραγματικότητα χτυπάει την πόρτα του Λευκού Οίκου: ο πόλεμος δεν μπορεί να συνεχιστεί επ’ αόριστον.
Το Δίλημμα του Στρατού και η Ψευδαίσθηση της Wall Street
Παρά τη ρητορική αποχώρησης, η μαζική συγκέντρωση στρατευμάτων στη Μέση Ανατολή συνεχίζεται. Το ημερήσιο κόστος για αεροπορικές, ναυτικές και χερσαίες επιχειρήσεις αγγίζει τα 50 εκατομμύρια δολάρια. Εάν οι ΗΠΑ αναπτύξουν δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες μόνο και μόνο για να τους επιστρέψουν άπραγους στην πατρίδα, το μήνυμα θα είναι ηχηρό. Για την Τεχεράνη, θα αποτελέσει τον γύρο του θριάμβου. Για τους συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο, θα θρυμματίσει την εμπιστοσύνη τους στην αμερικανική «ομπρέλα» ασφαλείας.
Μέσα σε αυτό το χαοτικό τοπίο, οι αγορές αντιδρούν με μια σχεδόν παράλογη αισιοδοξία. Ο δείκτης S&P 500 κατέγραψε άνοδο σχεδόν 3%, προσθέτοντας 1,7 τρισεκατομμύρια δολάρια σε κεφαλαιοποίηση, με τους τεχνολογικούς κολοσσούς να οδηγούν την κούρσα. Η λογική της Wall Street είναι απλοϊκή: αν οι ΗΠΑ υποχωρήσουν, οι εφοδιαστικές αλυσίδες θα αποκατασταθούν. Ασία και Δύση θα αποκτήσουν ξανά πρόσβαση σε κρίσιμα υλικά (όπως το ήλιο) και στους ημιαγωγούς που χρειάζεται απεγνωσμένα η βιομηχανία. Όμως, το Ιράν δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών. Ο υπουργός Εξωτερικών της χώρας ξεκαθάρισε ότι δεν θα γίνει δεκτή καμία προσωρινή εκεχειρία. Η εμπιστοσύνη προς την Ουάσινγκτον βρίσκεται στο απόλυτο μηδέν. Αν οι ΗΠΑ θέλουν ειρήνη, θα πρέπει να κάνουν τεράστιες υποχωρήσεις.
Οι Μεγάλοι Χαμένοι: Η Οικονομική Αιμορραγία του Κόλπου
Ενώ οι ΗΠΑ χάνουν πολιτικό κεφάλαιο και χρήμα, η πραγματική, διαρκής φυσική και οικονομική ζημιά βαραίνει τις χώρες του Κόλπου. Σύμφωνα με μελέτη του ΟΗΕ, ο πόλεμος του Ιράν θα κοστίσει στον Κόλπο το ασύλληπτο ποσό των 200 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε χαμένη οικονομική ανάπτυξη.
Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι:
-
Πτώση ΑΕΠ: Η ελάχιστη επίπτωση στο ΑΕΠ της περιοχής υπολογίζεται σε συρρίκνωση 5,2%, με το χειρότερο σενάριο να αγγίζει το 8,5%.
-
Τουρισμός: Το Ντουμπάι μετατρέπεται σταδιακά σε πόλη-φάντασμα, με την τουριστική βιομηχανία να έχει παραλύσει.
-
Εξαγωγές και Πετρέλαιο: Οι χώρες αντιμετωπίζουν απώλειες εξαγωγών άνω των 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων, με τις ημερήσιες απώλειες εσόδων να φτάνουν σχεδόν τα 2 δισεκατομμύρια. Τα «διόδια» του Ιράν (2 εκατ. δολάρια ανά πλοίο) καθιστούν την ομαλοποίηση αδύνατη.
-
Υποδομές: Εγκαταστάσεις-κλειδιά, όπως το μεγαλύτερο εργοστάσιο LNG στον κόσμο στο Κατάρ, θα χρειαστούν χρόνια και αμύθητα ποσά για να επισκευαστούν.
Η Oxford Economics έχει ήδη υποβαθμίσει τις προβλέψεις της κατά 4,6 ποσοστιαίες μονάδες. Μια παρατεταμένη ύφεση χτυπά την πόρτα της Σαουδικής Αραβίας και του Κατάρ. Και σαν να μην έφτανε αυτό, ο Τραμπ υπονοεί ανοιχτά ότι οι σύμμαχοι των Αράβων θα πρέπει να πληρώσουν το λογαριασμό του πολέμου. Πώς όμως θα συμβεί αυτό όταν οι ίδιες οι χώρες κινδυνεύουν να πνιγούν στο χρέος;
Η Ωρολογιακή Βόμβα των Αμερικανικών Ομολόγων
Το σοβαρότερο ίσως ντόμινο αυτής της κρίσης αφορά το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Ιστορικά, οι χώρες του Κόλπου ανακυκλώνουν τα πετροδολάρια αγοράζοντας αμερικανικά ομόλογα και μετοχές, διατηρώντας το κόστος δανεισμού των ΗΠΑ σε χαμηλά επίπεδα. Διαθέτουν περίπου 6 τρισεκατομμύρια δολάρια στα κρατικά τους ταμεία, τα οποία φτάνουν τα 8 τρισεκατομμύρια αν συνυπολογιστούν οι κεντρικές τράπεζες και τα συνταξιοδοτικά ταμεία. Μόνο η Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ και το Κουβέιτ κατέχουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια σε αμερικανικό χρέος.
Αν οι χώρες του Κόλπου βυθιστούν στην ύφεση και τα έσοδά τους μειωθούν δραματικά, δεν θα μπορούν να συνεχίσουν να αγοράζουν αμερικανικό χρέος. Οι ΗΠΑ πρέπει να αναχρηματοδοτήσουν χρέος ύψους 10 τρισεκατομμυρίων δολαρίων φέτος. Με την Κίνα, τη Ρωσία και τις χώρες των BRICS να ξεφορτώνονται ήδη τα αμερικανικά ομόλογα, ποιος θα καλύψει το κενό; Εάν οι χώρες του Κόλπου αναγκαστούν να ρευστοποιήσουν τα περιουσιακά τους στοιχεία σε δολάρια για να χρηματοδοτήσουν την ανασυγκρότησή τους, η αγορά των αμερικανικών κρατικών ομολόγων (Treasuries) θα δεχθεί ανυπολόγιστη πίεση, εκτοξεύοντας τις αποδόσεις και το κόστος δανεισμού παγκοσμίως.
Ταυτόχρονα, το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου εξακολουθεί να λείπει από την αγορά. Αυτό το έλλειμμα (σχεδόν 9 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα) σημαίνει ότι το πετρέλαιο μπορεί να παραμείνει σταθερά πάνω από τα 100 δολάρια. Τα προσωρινά μέτρα απελευθέρωσης στρατηγικών αποθεμάτων θα εξαντληθούν σύντομα, εγγυώμενα ότι τα νούμερα του πληθωρισμού θα παραμείνουν εφιαλτικά για τους επόμενους μήνες.
Δεν βρισκόμαστε στο τέλος της κρίσης. Η υποχώρηση της Ουάσινγκτον μπορεί να καθυστερήσει τα στρατιωτικά χτυπήματα, αλλά το ωστικό κύμα στην παγκόσμια οικονομία μόλις ξεκίνησε την καταστροφική του πορεία.
