Η κατάσταση στη Μέση Ανατολή δεν κλιμακώνεται απλώς· μετατρέπεται σε ένα γεωπολιτικό τέλμα χωρίς ορατή διέξοδο. Οι τηλεφωνικές επικοινωνίες κορυφής, όπως αυτή του Λευκού Οίκου με το Κρεμλίνο, αποδεικνύονται κενές περιεχομένου, την ώρα που το Πεκίνο παρακολουθεί τις εξελίξεις από τη θέση του σιωπηλού παρατηρητή, μετρώντας τα κέρδη του. Βρισκόμαστε πλέον μπροστά σε έναν αγώνα δρόμου της Δύσης και των χωρών των G7 να επαναφέρουν την τάξη στις ενεργειακές αγορές. Όμως, οι κινήσεις πανικού σπάνια αποτελούν στρατηγική.
σχετικά άρθρα
Η Ψευδαίσθηση των Στρατηγικών Αποθεμάτων
Η προσπάθεια αποδέσμευσης στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, χωρίς να αγγίζεται η ρίζα του προβλήματος –δηλαδή η ίδια η σύγκρουση με το Ιράν– δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα πρόσκαιρο «τσιρότο» σε μια ανοιχτή πληγή. Μπορεί βραχυπρόθεσμα να ρίξει την τιμή του αργού και να βάλει ένα φρένο στον ενεργειακό πληθωρισμό, αλλά τα μαθηματικά είναι αμείλικτα.
Μιλάμε για μια ιστορική αποδέσμευση άνω των 180 εκατομμυρίων βαρελιών, με τις χώρες του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (ΙΕΑ) να διαθέτουν συνολικά πάνω από ένα δισεκατομμύριο βαρέλια. Το ερώτημα όμως είναι σαφές: Θα ρισκάρουν να μείνουν εντελώς εκτεθειμένες; Σήμερα, ο πλανήτης έχει ήδη χάσει τουλάχιστον το 6% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Μόνο στους μεγάλους παραγωγούς του Κόλπου καταγράφεται έλλειμμα 6,7 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως. Έτσι, τα 180 εκατομμύρια βαρέλια μπορούν να αγοράσουν στους G7 μόλις 30 ημέρες ανακωχής.
Αν το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ παραταθεί, θα μπορούσαμε να δούμε 20 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα να εξαφανίζονται από την παγκόσμια αγορά. Σε αυτό το εφιαλτικό σενάριο, η παρέμβαση των 180 εκατομμυρίων βαρελιών θα κάλυπτε τις ανάγκες το πολύ για εννέα ημέρες. Ακόμα και αν εξαντληθεί το σύνολο του ενός δισεκατομμυρίου βαρελιών, οι δυτικές οικονομίες θα κέρδιζαν λιγότερο από δύο μήνες, χάνοντας παράλληλα κάθε δίχτυ ασφαλείας.
Εδώ πρέπει να θυμηθούμε το πρόσφατο παρελθόν. Η Κίνα, η οποία δεν είναι μέλος της IEA, εκμεταλλεύτηκε πλήρως την προηγούμενη αποδέσμευση αμερικανικών αποθεμάτων πριν από τέσσερα χρόνια, αγοράζοντας τεράστιες ποσότητες για τα δικά της αποθέματα. Αν οι δυτικές οικονομίες αδειάσουν τις δεξαμενές τους και ο πόλεμος τραβήξει σε μάκρος, ΗΠΑ και Ευρώπη θα βρεθούν εγκλωβισμένες, αναγκασμένες να αγοράσουν ενέργεια σε αστρονομικές τιμές στην ελεύθερη αγορά. Βιομηχανικές δυνάμεις όπως η Γερμανία και η Ιαπωνία θα δουν το κόστος παραγωγής να εκτοξεύεται, χάνοντας οριστικά το μερίδιο αγοράς τους από την Κίνα.
Ο Πληθωρισμός και το Σχέδιο της Τεχεράνης
Η κατάσταση είναι τόσο οριακή που οι ΗΠΑ φέρονται να πιέζουν ασφυκτικά το Ισραήλ να αποκλιμακώσει τις επιθέσεις στις ιρανικές ενεργειακές υποδομές. Είναι μια σιωπηρή παραδοχή ότι η Τεχεράνη δεν μπλοφάρει. Αν τα ιρανικά διυλιστήρια καταστραφούν, το Ιράν θα ανταποδώσει χτυπώντας εγκαταστάσεις σε όλο τον Κόλπο, πυροδοτώντας ένα σαρωτικό κύμα πληθωρισμού στη Δύση.
Η αμερικανική οικονομία είναι εξαιρετικά ευάλωτη σε αυτό το σενάριο. Παρά τη φαινομενική μείωση του γενικού πληθωρισμού τις προηγούμενες εβδομάδες, ο δομικός πληθωρισμός παραμένει «καυτός». Η αποκλιμάκωση του Ιανουαρίου οφειλόταν σχεδόν αποκλειστικά στην ενέργεια, με τις τιμές της βενζίνης να πέφτουν. Όλα τα υπόλοιπα αγαθά και υπηρεσίες συνέχισαν να ακριβαίνουν. Αν η πετρελαϊκή κρίση συνεχιστεί, το χτύπημα στην τσέπη των καταναλωτών και στα εταιρικά κέρδη θα είναι ραγδαίο, παρασύροντας το χρηματιστήριο σαν ντόμινο.
Αυτό ακριβώς είναι το εγχειρίδιο του Ιράν: Η εξάντληση. Δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσουν το Αμερικανικό Ναυτικό σε ανοιχτή μάχη. Αρκεί να κλείσουν τα Στενά του Ορμούζ, ποντίζοντας νάρκες που καθιστούν το πιο κρίσιμο ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη αδιάβατο. Οι καθυστερήσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα και ο κίνδυνος για τα εμπορικά πλοία εκτινάσσουν τα ασφάλιστρα και προκαλούν ακραία μεταβλητότητα στις τιμές.
Ο Ατέρμονος Πόλεμος και το Τέλος του Πετροδόλαρου
Ποιος είναι τελικά ο στρατηγικός στόχος των ΗΠΑ; Οι αποκαλύψεις Αμερικανών αξιωματούχων δείχνουν ότι η αλλαγή καθεστώτος δεν βρίσκεται στο τραπέζι. Αντ’ αυτού, ο στόχος περιορίζεται στην καταστροφή στρατιωτικών εργοστασίων – μια τακτική που μοιάζει με το να παίζεις σκάκι εξοντώνοντας μόνο τα πιόνια. Μόλις το Ιράν αναπληρώσει το οπλοστάσιό του, ο κύκλος των βομβαρδισμών θα ξεκινήσει ξανά, εγκλωβίζοντας την Ουάσιγκτον σε έναν ακόμη ατέρμονο πόλεμο.
Ο μεγαλύτερος, όμως, κίνδυνος κρύβεται στην αποδόμηση του ίδιου του νομισματικού συστήματος. Το πετροδόλαρο, ο ακρογωνιαίος λίθος της αμερικανικής ηγεμονίας, στηρίζεται στην αποκλειστική χρήση του δολαρίου για τις συναλλαγές πετρελαίου. Όταν το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου –που προέρχεται κυρίως από τον Κόλπο– εγκλωβίζεται, οι αγορές θα στραφούν αλλού.
Και ποιοι θα είναι οι νέοι προμηθευτές; Η Ρωσία για αργό πετρέλαιο και η Κίνα για διυλισμένα προϊόντα. Και οι δύο αυτές χώρες έχουν ήδη αποδολαριοποιήσει το μεταξύ τους εμπόριο σε ποσοστό άνω του 99%, συναλλασσόμενες σε ρούβλια και γουάν. Όσο οι χώρες αναγκάζονται να αγοράζουν ενέργεια εκτός της παραδοσιακής σφαίρας επιρροής των ΗΠΑ, τόσο το σύστημα του πετροδόλαρου θα δέχεται τορπίλες στα θεμέλιά του.
Η Εσωτερική Αιμορραγία των ΗΠΑ
Πίσω στην αμερικανική ήπειρο, η πραγματικότητα των αριθμών διαψεύδει τις κυβερνητικές θριαμβολογίες. Οι συνεχείς πτωτικές αναθεωρήσεις στα στοιχεία απασχόλησης (με απώλειες που ξεπερνούν τις 700.000 θέσεις) αποκαλύπτουν μια οικονομία πολύ πιο αδύναμη από ό,τι παρουσιαζόταν. Ο συνδυασμός πανάκριβης ενέργειας και μιας διαφαινόμενης αύξησης των παγκόσμιων δασμών από το 10% στο 15% δημιουργεί ένα ασφυκτικό περιβάλλον για την αμερικανική βιομηχανία. Το αφήγημα του επαναπατρισμού των βιομηχανιών (reshoring) καταρρέει κάτω από το βάρος του υψηλού κόστους παραγωγής.
Η ηγεσία της Δύσης μοιάζει να κινείται σε κατάσταση στρατιωτικής μέθης, αδυνατώντας να συνειδητοποιήσει το μέγεθος της ζημιάς. Οι επόμενοι μήνες δεν θα δοκιμάσουν απλώς τις αντοχές των στρατιωτικών συμμαχιών, αλλά την ίδια την επιβίωση του παγκόσμιου οικονομικού μοντέλου όπως το γνωρίζαμε μέχρι σήμερα.
