Βρισκόμαστε στο χείλος μιας οικονομικής κατάρρευσης, αν δεν την έχουμε ήδη διαβεί. Το αφήγημα της αγοράς προσπαθεί να διατηρήσει μια επίφαση κανονικότητας, όμως η πραγματικότητα είναι αμείλικτη: δεν μπορείς να εκτοξεύσεις την τιμή του πετρελαίου από τα 60 δολάρια σε πάνω από 100 δολάρια το βαρέλι και να περιμένεις ότι το παγκόσμιο σύστημα θα συνεχίσει να λειτουργεί χωρίς κραδασμούς. Το «business as usual» έχει τελειώσει και οι μηχανισμοί πίσω από τη διαφαινόμενη υποχώρηση των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή αξίζουν ψύχραιμης ανάλυσης.
σχετικά άρθρα
Η Γεωπολιτική Σκακιέρα και η Κλιμάκωση
Το καθεστώς στο Ιράν δεν έχει αλλάξει ουσιαστικά, ωστόσο η ανάληψη της εξουσίας από τον γιο του Χαμενεΐ σηματοδοτεί μια στροφή προς ακόμα πιο σκληροπυρηνικές γραμμές. Τα πλήγματα σε ιρανικές πετρελαϊκές εγκαταστάσεις έχουν μετατρέψει τη σύγκρουση σε υπαρξιακή μάχη για την Τεχεράνη.
Σε αυτό το ήδη εκρηκτικό μείγμα, προστέθηκε το αδιανόητο: τα σχέδια της κυβέρνησης Τραμπ για την ανάπτυξη ειδικών δυνάμεων με στόχο την κατάσχεση του αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν. Μιλάμε για μια ποσότητα που, σύμφωνα με την ΙΕΑ, αγγίζει τα 400 με 500 κιλά. Μια τέτοια μυστική αποστολή, η οποία πλέον φιγουράρει στα πρωτοσέλιδα, αποτελεί τον ορισμό του “boots on the ground”. Η επιχείρηση θα απαιτούσε εκατοντάδες, ίσως και χιλιάδες στρατιώτες, βαρύ εξοπλισμό, εκσκαφείς και εφοδιαστικές αλυσίδες εν μέσω εμπόλεμης ζώνης. Η απάντηση των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) θα ήταν σφοδρή, οδηγώντας σε αλυσιδωτές αντιποίνων και εκτόξευση των αμερικανικών απωλειών. Οι δίαυλοι επικοινωνίας με τη νέα ηγεσία του Ιράν είναι πρακτικά ανύπαρκτοι, αφήνοντας ελάχιστα περιθώρια διπλωματικής διεξόδου.
Ο Ενεργειακός Στραγγαλισμός και ο Πληθωρισμός
Τα χτυπήματα δεν περιορίζονται στο Ιράν. Οι επιθέσεις με drones στο μοναδικό διυλιστήριο του Μπαχρέιν ανάγκασαν τη χώρα να κηρύξει ανωτέρα βία, αφαιρώντας 400.000 βαρέλια διυλισμένου πετρελαίου ημερησίως από τις παγκόσμιες αγορές.
Το ενεργειακό κόστος είναι ο βασικός πυλώνας του πληθωρισμού. Αν οι τιμές παγιωθούν στα 110-120 δολάρια ή παραμείνουν σταθερά πάνω από τα 100 δολάρια, ο δείκτης τιμών καταναλωτή (CPI) στις ΗΠΑ θα σκαρφαλώσει εύκολα στο 3,5% ή και υψηλότερα. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η συζήτηση για μειώσεις επιτοκίων από τη Fed τελειώνει. Το φάσμα των υψηλότερων επιτοκίων σε συνδυασμό με την κρίση κόστους ζωής θα αποτελέσει εφιάλτη για τις αγορές.
Το Φάντασμα του Κραχ στη Wall Street
Το μεγαλύτερο ρίσκο αυτή τη στιγμή βαραίνει τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η αμερικανική αγορά μετοχών και ομολόγων είναι η πιο υπερμοχλευμένη στον κόσμο. Οι αποτιμήσεις βρίσκονται σε δυσθεώρητα ύψη, υποστηριζόμενες από το «ζεστό χρήμα» που κυνηγά την τεχνητή νοημοσύνη (AI). Το ερώτημα δεν είναι αν, αλλά πότε θα σπάσει αυτή η φούσκα υπό το βάρος των γεωπολιτικών εξελίξεων.
Οι αναλυτές δίνουν πλέον 35% πιθανότητα για ένα απόλυτο meltdown της αμερικανικής αγοράς, καθώς τα θεμελιώδη μακροοικονομικά μεγέθη καταρρέουν σε πραγματικό χρόνο. Σύμφωνα με την Yardeni Research, υπάρχει 95% πιθανότητα οι αμερικανικές μετοχές είτε να λιμνάσουν, είτε να καταρρεύσουν. Το αφήγημα του Τραμπ για τον Dow Jones στις 50.000 μονάδες μοιάζει πλέον με ουτοπία. Ο S&P 500 αντιμετωπίζει τον κίνδυνο τεχνικής διόρθωσης κάτω από τις 6.300 μονάδες, με ενδεχόμενη πτώση 5%, 10% ή και 20%. Αν το χρηματιστήριο καταρρεύσει, θα πυροδοτήσει μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία: τα νοικοκυριά θα νιώσουν φτωχότερα, η κατανάλωση θα στερέψει και η οικονομία θα συρθεί σε ύφεση.
Η Απελπισία των G7 και το Ρωσικό Παράδοξο
Για να αποτραπεί η κατάρρευση, η κυβέρνηση Τραμπ και οι G7 απεργάζονται σχέδια αποδέσμευσης στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου. Μιλούν για 400 εκατομμύρια βαρέλια. Ωστόσο, τα μαθηματικά είναι αμείλικτα. Το ημερήσιο έλλειμμα από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ υπολογίζεται στα 20 εκατομμύρια βαρέλια. Ακόμα και αν οι G7 απελευθερώνουν 20 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, το απόθεμα επαρκεί μόλις για 20 ημέρες. Είναι μια λύση-τσιρότο, παρόμοια με αυτή που επιχείρησε ο Μπάιντεν το 2022, η οποία άφησε τα αμερικανικά στρατηγικά αποθέματα σε ιστορικά χαμηλά, καθιστώντας την οικονομία εξαιρετικά ευάλωτη.
Το Ιράν γνωρίζει ότι μπορεί να αντέξει περισσότερο από τα αποθέματα της Δύσης. Και εδώ έρχεται η γεωπολιτική ειρωνεία: Οι μόνες χώρες με τη δυνατότητα να καλύψουν το κενό είναι η Κίνα (που είναι σχεδόν αυτάρκης χωρίς πετρέλαιο, στηριζόμενη στη Ρωσία) και η ίδια η Ρωσία. Ο Πούτιν αποκτά ξαφνικά τεράστια επιρροή, ικανός να υπαγορεύσει όρους. Δεν είναι τυχαίο ότι αξιωματούχοι, όπως ο Σκοτ Μπέσεντ, εμφανίζονται έτοιμοι να άρουν τις κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο για να ανακουφίσουν τις αγορές. Οι κυρώσεις εξατμίζονται μπροστά στον πανικό.
Η Αναγκαστική Οπισθοχώρηση
Στη Μέση Ανατολή, οι εναλλακτικές ροές από τους αγωγούς East-West και Habshan-Fujairah προσφέρουν μόλις 2 εκατομμύρια βαρέλια. Οι Σαουδάραβες, έχοντας γεμίσει τις δεξαμενές τους και αδυνατώντας να εξάγουν, προχωρούν σε μειώσεις παραγωγής. Πρακτικά, ο μισός ΟΠΕΚ είναι εκτός λειτουργίας.
Υπό το βάρος των αγορών ομολόγων, ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να κάνει στροφή 180 μοιρών. Οι δηλώσεις του περί «σύντομης εκδρομής» για την πάταξη του «κακού» μαρτυρούν μια προσπάθεια απεμπλοκής πριν η οικονομική ζημιά γίνει μη αναστρέψιμη. Η αγορά ομολόγων επιβάλλει την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ.
Από την άλλη, το Ιράν εργαλειοποιεί διπλωματικά την κρίση. Προσφέρει ελεύθερη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ σε αραβικές και ευρωπαϊκές χώρες, με μοναδικό αντάλλαγμα την απέλαση των πρέσβεων των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Είναι ένα τεστ νομιμοφροσύνης, μια υπενθύμιση ότι η Τεχεράνη ελέγχει τη στρόφιγγα της παγκόσμιας ενέργειας.
Οι αγορές ελπίζουν σε αποκλιμάκωση και τα γραφήματα του πετρελαίου παρουσιάζουν ακραία μεταβλητότητα. Όμως, μέχρι τα Στενά του Ορμούζ να αποστρατιωτικοποιηθούν και οι ροές να αποκατασταθούν πλήρως, ο κίνδυνος παραμένει υπαρκτός. Το κραχ δεν έχει αποφευχθεί απλώς έχει μπει, προσωρινά, στον πάγο.
