Ο εμπορικός πόλεμος που κήρυξε ο Ντόναλντ Τραμπ πριν από περίπου έναν χρόνο, βάζοντας στο στόχαστρο σχεδόν κάθε γωνιά του πλανήτη, φαίνεται πως οδηγείται σε μια θεαματική κατάρρευση. Αυτό που ξεκίνησε ως ένα φιλόδοξο σχέδιο «επαναβιομηχάνισης» των Ηνωμένων Πολιτειών μέσω της τιμωρητικής φορολόγησης των εισαγωγών, μετατρέπεται πλέον σε έναν δημοσιονομικό εφιάλτη. Η πρόσφατη απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ να ακυρώσει το καθεστώς των δασμών δεν αποτελεί απλώς μια πολιτική ήττα, αλλά προκαλεί μια οικονομική αιμορραγία χωρίς προηγούμενο, με επιπτώσεις που φτάνουν μέχρι την ελληνική αγορά.
σχετικά άρθρα
Η «Liberation Day» που έγινε δημοσιονομική τρύπα
Η περίφημη «Ημέρα Απελευθέρωσης» (Liberation Day) του Τραμπ, με την επιβολή οριζόντιου δασμού 10% σε όλα τα εισαγόμενα προϊόντα, αποδείχθηκε τελικά ένα «νερωμένο» και νομικά έωλο κατασκεύασμα. Αν και εξαιρέθηκαν κρίσιμοι τομείς όπως η ενέργεια και τα φάρμακα, καθώς και οι γειτονικές χώρες (Καναδάς, Μεξικό), η ζημιά είχε ήδη γίνει. Το πρόβλημα τώρα είναι οι επιστροφές χρημάτων. Το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών καλείται να επιστρέψει στους εισαγωγείς πάνω από 160 δισεκατομμύρια δολάρια που εισπράχθηκαν παράνομα.
Για εμάς στην Ελλάδα, που παρακολουθούμε τις τιμές των προϊόντων να εξαρτώνται άμεσα από το κόστος των μεταφορικών και των διεθνών φόρων, αυτή η αστάθεια στην καρδιά του παγκόσμιου εμπορίου μόνο ανησυχία μπορεί να προκαλεί. Η Ουάσιγκτον χάνει έσοδα που είχε ήδη προϋπολογίσει, την ώρα που ο δανεισμός γίνεται όλο και πιο ακριβός.
Η παγίδα του χρέους και η απειλή των ομολόγων
Η κατάσταση περιπλέκεται καθώς οι ΗΠΑ βρίσκονται σε πολεμική εμπλοκή με το Ιράν, μια περιπέτεια που κοστίζει εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια ημερησίως. Με το έλλειμμα να αναμένεται να αγγίξει το 7% του ΑΕΠ το 2026, η ανάγκη για ρευστότητα είναι επιτακτική. Ωστόσο, οι διεθνείς επενδυτές αρχίζουν να γυρίζουν την πλάτη στα αμερικανικά ομόλογα. Στις πρόσφατες δημοπρασίες, οι αποδόσεις αυξήθηκαν, καθώς οι αγοραστές απαιτούν υψηλότερα επιτόκια για να καλύψουν το ρίσκο.
Αν το Υπουργείο Οικονομικών αναγκαστεί να εκδώσει ακόμα περισσότερο χρέος για να χρηματοδοτήσει τις επιστροφές των δασμών, κινδυνεύουμε να δούμε μια κατάρρευση της αγοράς ομολόγων. Μια τέτοια εξέλιξη θα συμπαρέσυρε τα επιτόκια δανεισμού παγκοσμίως, επηρεάζοντας άμεσα και το κόστος χρήματος στην Ευρωζώνη και, κατ’ επέκταση, στην Ελλάδα. Είναι το κλασικό φαινόμενο του «πεταλούδας»: ένα δικαστικό μπλόκο στην Ουάσιγκτον μπορεί να οδηγήσει σε ακριβότερα στεγαστικά δάνεια στην Αθήνα.
Ο παράδοξος θρίαμβος της Κίνας
Παρά τη ρητορική του Τραμπ, η Κίνα φαίνεται να βγαίνει ενισχυμένη. Ενώ οι εξαγωγές της προς τις ΗΠΑ μειώθηκαν κατά 15-20% λόγω των δασμών, το Πεκίνο κατάφερε να ανακατευθύνει τα προϊόντα του σε Λατινική Αμερική, ΕΕ και Αφρική, πετυχαίνοντας πλεόνασμα-μαμούθ 1,2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Η Κίνα παραμένει το «εργοστάσιο του κόσμου» επειδή διαθέτει φθηνή ενέργεια (μέσω Ρωσίας) και μπορεί να παράγει προσιτά αγαθά, την ώρα που η Δύση φλέγεται από τον πληθωρισμό.
Η επιστροφή των δασμών στους Αμερικανούς εισαγωγείς θα δώσει μια ξαφνική ανάσα ρευστότητας, η οποία είναι πολύ πιθανό να διοχετευτεί ξανά σε κινεζικές παραγγελίες. Το σχέδιο για επιστροφή της παραγωγής σε αμερικανικό έδαφος απέτυχε παταγωδώς. Οι θέσεις εργασίας στη μεταποίηση στις ΗΠΑ βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2022, αποδεικνύοντας ότι οι τεχνητοί φραγμοί στο εμπόριο δεν αρκούν για να αλλάξουν τις δομές της παγκόσμιας οικονομίας.
Το «Twilight Zone» των εκβιασμών και η πραγματικότητα
Σε μια κίνηση που θυμίζει περισσότερο «μαφιόζικη» πρακτική παρά οικονομική πολιτική, ο Τραμπ κάλεσε τις εταιρείες να μην ζητήσουν τις επιστροφές των χρημάτων τους, δηλώνοντας πως «θα θυμάται» όσους το κάνουν. Αυτό το «παιχνίδι πίστης» βάζει τις επιχειρήσεις σε δεινή θέση. Για πολλές μικρομεσαίες επιχειρήσεις –όπως και οι δικές μας στην Ελλάδα που παλεύουν με τη ρευστότητα– αυτά τα χρήματα είναι ζήτημα επιβίωσης.
Ο εμπορικός πόλεμος αποδείχθηκε ένα επικίνδυνο πείραμα χωρίς στρατηγικό βάθος. Οι υποσχέσεις για επενδύσεις τρισεκατομμυρίων από τους συμμάχους του Κόλπου καταρρέουν, καθώς οι χώρες αυτές χρειάζονται πλέον τα χρήματά τους για να αποκαταστήσουν τις δικές τους υποδομές. Το μάθημα για όλους, συμπεριλαμβανομένων των Ευρωπαίων ηγετών, είναι σαφές: ο προστατευτισμός σε έναν υπερ-συνδεδεμένο κόσμο είναι ένα δίκοπο μαχαίρι που συνήθως πληγώνει αυτόν που το κρατάει.
