Η Ιαπωνία βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε ένα εξαιρετικά κρίσιμο σταυροδρόμι, εκπέμποντας ένα ηχηρό σήμα κινδύνου προς κάθε μεγάλη οικονομία: η κρίση με το Ιράν δεν έχει τελειώσει και οι συνέπειές της είναι ήδη εδώ. Ενώ η αμερικανική πολιτική σκηνή και ο Ντόναλντ Τραμπ προωθούν την εικόνα μιας επερχόμενης ειρηνευτικής συμφωνίας, μιλώντας για εκεχειρία μεταξύ Λιβάνου και Ισραήλ και υποσχόμενοι ελεύθερη ροή πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ, η πραγματικότητα στις παγκόσμιες αγορές αφηγείται μια διαφορετική, πιο σκοτεινή ιστορία.
σχετικά άρθρα
Η ζημιά στην παγκόσμια οικονομία έχει ήδη συντελεστεί. Στην Ευρώπη, ο πληθωρισμός δέχεται ανοδικές πιέσεις, αναγκάζοντας την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να εξετάζει την παραδοσιακή λύση της αύξησης των επιτοκίων. Ωστόσο, για την Ιαπωνία, μια τέτοια κίνηση δεν είναι απλώς ένα οικονομικό εργαλείο, αλλά ένα επικίνδυνο στοίχημα με την παγκόσμια σταθερότητα. Αν και η αύξηση των επιτοκίων θα μπορούσε θεωρητικά να ενισχύσει το νόμισμά της, ταυτόχρονα κινδυνεύει να προκαλέσει κατάρρευση στην ιαπωνική αγορά ομολόγων.
Η Ψευδαίσθηση των Τιμών και η Ενεργειακή Εξάρτηση
Παρά τους κινδύνους, το Τόκιο είναι αναγκασμένο να παρέμβει. Ο πληθωρισμός χονδρικής στην Ιαπωνία σημείωσε αύξηση κατά 50 μονάδες βάσης μέσα σε έναν μήνα, μια επιβάρυνση που αναπόφευκτα θα μετακυλιστεί στους καταναλωτές. Με τις τιμές των εισαγωγών να έχουν εκτοξευθεί σχεδόν κατά 8%, η χώρα αντιμετωπίζει ένα δομικό πρόβλημα: εισάγει το 90% της ενέργειάς της και πάνω από το 50% των τροφίμων της. Το παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ χτυπά τον πυρήνα της ιαπωνικής οικονομίας.
Υπάρχει μια τεράστια απόκλιση μεταξύ της «χάρτινης» τιμής του πετρελαίου που βλέπουμε στις χρηματιστηριακές οθόνες και του πραγματικού κόστους που επωμίζονται οι εταιρείες. Ενώ η τιμή των προθεσμιακών συμβολαίων (futures) παραμένει κάτω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, η φυσική τιμή του πετρελαίου (spot price) που παραδίδεται στα διυλιστήρια ξεπερνά τα 130 δολάρια. Αυτή είναι η σκληρή πραγματικότητα για χώρες όπως η Ιαπωνία, οι οποίες όχι μόνο πληρώνουν υπέρογκα ποσά, αλλά πρέπει να ανταγωνιστούν την Ευρώπη και την Κίνα για την εξασφάλιση του πολύτιμου φορτίου.
Το Δράμα του Γιεν και το Δίλημμα των Εξαγωγών
Το πρόβλημα της Ιαπωνίας λαμβάνει διαστάσεις «τέλειας καταιγίδας» εξαιτίας της συναλλαγματικής της ισοτιμίας. Τους τελευταίους 12 μήνες, το γιεν βιώνει μια δραματική κατάρρευση. Δεδομένου ότι η ενέργεια αγοράζεται παγκοσμίως σε δολάρια, η πτώση του ιαπωνικού νομίσματος κατά 10% έναντι του αμερικανικού σημαίνει ότι τα ιαπωνικά διυλιστήρια πληρώνουν ουσιαστικά πάνω από 140 δολάρια το βαρέλι στο τοπικό τους νόμισμα.
Για μια κατεξοχήν βιομηχανική και εξαγωγική οικονομία, αυτό το υψηλό ενεργειακό κόστος είναι καταστροφικό. Οι ιαπωνικές εταιρείες βρίσκονται μπροστά σε ένα σκληρό δίλημμα: είτε θα δουν τις εξαγωγές τους να κατακρημνίζονται λόγω έλλειψης ανταγωνιστικότητας, είτε θα αναγκαστούν να απορροφήσουν οι ίδιες τη ζημιά. Η κατάσταση επιδεινώνεται περαιτέρω από την Κίνα, η οποία εφαρμόζει επιλεκτικές απαγορεύσεις εξαγωγών για να προστατεύσει τους δικούς της κατασκευαστές, αφήνοντας την Ιαπωνία εκτεθειμένη.
Η Σιωπηρή Αμερικανική Παρέμβαση
Η αδυναμία του γιεν—το οποίο άγγιξε το επικίνδυνο όριο του 160 ανά δολάριο—οδηγεί την πετρελαϊκή κρίση στην Ιαπωνία σε ανεξέλεγκτα επίπεδα. Αυτός είναι ο λόγος που το Τόκιο βρίσκεται σε ανοιχτή επικοινωνία με τις ΗΠΑ, αναζητώντας ουσιαστικά «άδεια» για να διασώσει το νόμισμά του. Οι πρόσφατες επαφές του υπουργού Οικονομικών της Ιαπωνίας με τον Σκοτ Μπέσεντ (Scott Bessent) κατέληξαν σε αυστηρές προειδοποιήσεις για επικείμενη παρέμβαση.
Πίσω από τις διπλωματικές δηλώσεις κρύβεται μια ξεκάθαρη στρατηγική: η Ιαπωνία προετοιμάζεται να ρευστοποιήσει αμερικανικά ομόλογα και να πουλήσει δολάρια. Η αμερικανική πλευρά φαίνεται να το αποδέχεται, ελπίζοντας σε μια «ελεγχόμενη» πτώση, καθώς ο μεγαλύτερος φόβος είναι το ανεξέλεγκτο ξετύλιγμα του yen carry trade. Αν το γιεν καταρρεύσει πλήρως, η Ιαπωνία θα αναγκαστεί να αυξήσει βίαια τα επιτόκια, γεγονός που θα πυροδοτούσε μαζική φυγή κεφαλαίων από τις αμερικανικές αγορές, προκαλώντας κραχ. Παράλληλα, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ προχώρησε στη μεγαλύτερη επαναγορά χρέους στην ιστορία, ύψους 15 δισεκατομμυρίων δολαρίων, σε μια προσπάθεια να μειώσει την προσφορά και να συγκρατήσει τις αποδόσεις των ομολόγων.
Αλυσίδες Εφοδιασμού υπό Κατάρρευση
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στους δείκτες των χρηματιστηρίων, αλλά χτυπούν την πραγματική οικονομία. Η Ιαπωνία αναγκάστηκε να ανακοινώσει ένα πακέτο οικονομικής στήριξης 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων προς τις χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας. Αυτό δεν αποτελεί πράξη αλτρουισμού, αλλά κίνηση επιβίωσης. Το Τόκιο προσπαθεί να διασώσει τις ασιατικές εφοδιαστικές αλυσίδες από τις οποίες εξαρτάται απόλυτα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο ιαπωνικός κολοσσός ειδών υγιεινής, Toto, ο οποίος ανέστειλε τις παραγγελίες του εξαιτίας της έλλειψης βιομηχανικών διαλυτών με βάση τη νάφθα. Η Ιαπωνία χρησιμοποιεί τον δικό της ισολογισμό για να αποτρέψει την κατάρρευση του ιδιωτικού τομέα στις γειτονικές χώρες, διασφαλίζοντας την παραγωγή των προϊόντων που η ίδια αδυνατεί πλέον να κατασκευάσει στο έδαφός της.
Το Βάρος του Χρέους και ο Κίνδυνος του Ντόμινο
Όλη αυτή η κρίση αναδεικνύει τα όρια της σύγχρονης νομισματικής πολιτικής. Μετά από χρόνια ακατάσχετης εκτύπωσης χρήματος και τεχνητής συμπίεσης των αποδόσεων, το Τόκιο βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα δημόσιο χρέος που αγγίζει το 230% του ΑΕΠ. Ακόμα και μια μικρή αύξηση των επιτοκίων θα εκτόξευε το κόστος εξυπηρέτησης αυτού του χρέους, προκαλώντας πανικό στους διεθνείς επενδυτές και εγείροντας σενάρια χρεοκοπίας.
Αυτή τη στιγμή, η Ιαπωνία και οι ΗΠΑ βρίσκονται εγκλωβισμένες σε μια σχέση αμοιβαίας ομηρίας. Οι Ιάπωνες επενδυτές κατέχουν αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία (μετοχές και ομόλογα) αξίας άνω των 2,2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Μια μαζική ρευστοποίηση αυτών των στοιχείων θα προκαλούσε παγκόσμιο κραχ.
Όσο τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν υπό καθεστώς αβεβαιότητας και οι τιμές της φυσικής αγοράς πετρελαίου παραμένουν στα ύψη, κανένα αφήγημα ομαλότητας δεν μπορεί να κρύψει τον κίνδυνο. Το μέλλον εξαρτάται από το αν η διπλωματία μπορεί να προλάβει έναν ανεξέλεγκτο νομισματικό πανικό, πριν το ιαπωνικό πρόβλημα μετατραπεί σε μια ανεπανόρθωτη παγκόσμια ύφεση.
