Το απόλυτο στοίχημα του Τραμπ στο Ιράν και ο εφιάλτης της παγκόσμιας οικονομίας
Η απόρριψη της ιρανικής πρότασης για εκεχειρία, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, η βαθιά ευρωπαϊκή κρίση και η φούσκα της τεχνητής νοημοσύνης που κρατάει τις αγορές όρθιες.
Ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται πως το έκανε ξανά, ωθώντας την παγκόσμια οικονομία στο χείλος μιας εξαιρετικά σοβαρής κατάρρευσης. Παρά το γεγονός ότι οι διεθνείς αγορές πιέζονται ασφυκτικά, η αμερικανική διοίκηση αρνείται πεισματικά οποιονδήποτε συμβιβασμό, επιστρέφοντας στο γνώριμο ρίσκο του «όλα ή τίποτα». Η τρέχουσα ενεργειακή κρίση έχει ήδη διαρκέσει πολύ περισσότερο από όσο μπορεί να απορροφήσει το σύστημα, αλλά ο ένοικος του Λευκού Οίκου εξακολουθεί να πιστεύει ότι η στρατηγική της αναμονής απέναντι στην Τεχεράνη είναι η σωστή προσέγγιση, απορρίπτοντας κάθε συμφωνία με το σκεπτικό ότι η Ουάσιγκτον κερδίζει κατά κράτος.
σχετικά άρθρα
Η πρόσφατη απόρριψη της ιρανικής πρότασης για κατάπαυση του πυρός είναι μια απόφαση που δύσκολα μπορεί να δικαιολογηθεί, δεδομένης της ζημιάς που ήδη καταγράφεται. Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, το Ιράν ήταν πραγματικά ανοιχτό σε μια επταήμερη εκεχειρία. Η πρόταση περιελάμβανε μια δίκαιη ανταλλαγή: άρση συγκεκριμένων κυρώσεων με αντάλλαγμα το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Οι ΗΠΑ θα άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό και το Ιράν θα επιτρέψει την ασφαλή διέλευση των πετρελαιοφόρων. Αν και αυτό μοιάζει με ένα απολύτως λογικό σημείο εκκίνησης για οποιαδήποτε διαπραγμάτευση, ο Τραμπ το απέρριψε, υπονοώντας μάλιστα τη συνέχιση των βομβαρδισμών μετά τις αμερικανικές εκλογές.
Αυτή η εμμονή στις μαξιμαλιστικές απαιτήσεις στερεί κάθε διέξοδο διαφυγής. Η κατάσταση αναμένεται να κλιμακωθεί δραματικά μέχρι τα τέλη του 2027, καθώς η Τεχεράνη έχει πλέον κάθε λόγο να συνεχίσει τις καταστροφικές της απαντήσεις.
Το φάντασμα της δεκαετίας του 1970 και η παγίδα του πληθωρισμού
Ο υπολογισμός στο γεωπολιτικό σκάκι δεν είναι πλέον περίπλοκος. Το Ιράν θα συνεχίσει να κλιμακώνει την πετρελαϊκή κρίση με δύο συγκεκριμένους τρόπους, με απώτερο στόχο να εκτινάξει τον αμερικανικό πληθωρισμό σε δυσθεώρητα ύψη. Αυτή η στρατηγική είναι εμφανής εδώ και μήνες και, αν ρίξουμε μια ματιά στις χρηματοπιστωτικές αγορές των ΗΠΑ, λειτουργεί απόλυτα. Η απόδοση του αμερικανικού 10ετούς ομολόγου άγγιξε το 5,1%, προκαλώντας ειρωνικά συγχαρητήρια από κορυφαίους ιρανούς αξιωματούχους.
Η στρατηγική είναι σαφής: ώθηση των αμερικανικών επιτοκίων στα επίπεδα της δεκαετίας του 1970, όταν η απόδοση του 10ετούς είχε ξεπεράσει το 12%. Υπάρχει, ωστόσο, μια τεράστια διαφορά ανάμεσα στις ΗΠΑ του 1970 και του σήμερα. Τότε, το χρέος προς το ΑΕΠ ήταν κάτω από 40%. Σήμερα ξεπερνά το 100%. Το έλλειμμα βρισκόταν στο 1-2%, ενώ σήμερα αγγίζει το 6%. Αυτή η τροχιά είναι απολύτως μη βιώσιμη, κάτι που κατανοεί κάθε σοβαρός επενδυτής και κεντρικός τραπεζίτης. Διατηρώντας κλειστά τα Στενά του Ορμούζ και χτυπώντας κρίσιμες πετρελαϊκές υποδομές, το Ιράν κερδίζει έναν πόλεμο οικονομικής φθοράς που βασίζεται απλώς στη συνέπεια της εκτέλεσης.
Ο ενεργειακός στραγγαλισμός και η εξάντληση των στρατηγικών αποθεμάτων
Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές στην αμερικανική καθημερινότητα. Οι τιμές του ντίζελ στις ΗΠΑ έχουν αγγίξει τα 6,50 δολάρια ανά γαλόνι, ένα ιστορικό ρεκόρ. Από το 2020, οι τιμές έχουν σχεδόν τριπλασιαστεί, κάτι που διαχέεται άμεσα σε ολόκληρη τη δομή του πληθωρισμού. Παρά τις προσπάθειες του Τραμπ να κατηγορήσει τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας, το πραγματικό πρόβλημα είναι το μπλόκο στο Ορμούζ, από όπου διέρχονται τουλάχιστον 1,5 εκατομμύριο βαρέλια διυλισμένων καυσίμων ημερησίως.
Με την παροχή αυτή κομμένη, τα λιγότερα από 900 διυλιστήρια σε όλο τον κόσμο αναγκάζονται να δουλεύουν υπερωρίες για να αντισταθμίσουν την απώλεια. Η έλλειψη προσφοράς αναπτύσσεται ραγδαία στον τομέα της διύλισης, φέρνοντας κάθε χώρα στα όριά της, ειδικά εκείνες χωρίς εγχώριες ενεργειακές πηγές, όπως η Κορέα, η Ιαπωνία και το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης.
Παράλληλα, τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου μειώνονται με πρωτοφανή ρυθμό, πέφτοντας από τα 8,3 δισεκατομμύρια βαρέλια στα 7,8 δισεκατομμύρια. Ο κόσμος εξαντλεί τα στρατηγικά του αποθέματα, αλλά υπάρχει όριο. Οι ΗΠΑ βρίσκονται σε εξαιρετικά δυσχερή θέση, με το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου (SPR) να έχει πέσει στα 285 εκατομμύρια βαρέλια. Μόλις τα 33 εκατομμύρια μπορούν να διατεθούν άμεσα, ποσότητα που καλύπτει μόλις 3 έως 5 ημέρες από το χαμένο πετρέλαιο του Ορμούζ. Την ίδια στιγμή, το Πεκίνο προσθέτει επιθετικά 200.000 βαρέλια την ημέρα στα αποθέματά του, προετοιμαζόμενο για έναν πόλεμο που ίσως κρατήσει μέχρι το 2028.
Κατάρρευση νομισμάτων και το αδιέξοδο σε Ιαπωνία και Ευρώπη
Οι αυξανόμενες αποδόσεις των ομολόγων σε ολόκληρη τη Δύση συνθλίβουν τις οικονομίες. Ο υψηλός πληθωρισμός και τα αυξανόμενα επιτόκια «σφυροκοπούν» ταυτόχρονα την οικονομική ανάπτυξη. Χώρες όπως η Ιαπωνία και η Κορέα, που εισάγουν σχεδόν το σύνολο της ενέργειάς τους, βρίσκονται υπό τεράστια πίεση. Παρά τις παρεμβάσεις για τη διάσωση του ιαπωνικού γεν, το νόμισμα συνεχίζει να υποτιμάται, πλησιάζοντας το ψυχολογικό όριο του 160 έναντι του δολαρίου. Όσο διαρκεί η κρίση, τόσα περισσότερα γεν πρέπει να μετατραπούν σε δολάρια για την αγορά πανάκριβων καυσίμων.
Αυτή η νομισματική ασφυξία αναγκάζει τις ΗΠΑ να δράσουν, αλλά με τρόπο που δημιουργεί διπλωματικές ρωγμές. Σε μια προσπάθεια να σωθεί το γεν, η αμερικανική πλευρά ξεφορτώθηκε μαζικά ευρώ, προκαλώντας την έντονη αντίδραση της κεντρικής τράπεζας της Γερμανίας και των αξιωματούχων της ΕΕ. Ουσιαστικά, οι ΗΠΑ θυσίασαν την Ευρώπη για να προστατεύσουν τη δική τους αγορά ομολόγων, υπενθυμίζοντας με τον πιο σκληρό τρόπο ότι η Γηραιά Ήπειρος είναι πλέον εντελώς μόνη της στη νέα παγκόσμια τάξη.
Η ρήξη με τη Γερμανία και η αποβιομηχάνιση της Ευρώπης
Η εμπιστοσύνη μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ έχει καταρρεύσει. Μετά την έκρηξη του αγωγού Nordstream, η Ευρώπη εξαρτήθηκε από το εξαιρετικά ακριβό αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG). Η τεράστια διαφορά τιμής διαλύει την ανταγωνιστικότητα της γερμανικής βιομηχανίας. Η Γερμανία βρίσκεται πλέον στη δίνη μιας επώδυνης αποβιομηχάνισης. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Volkswagen, του μεγαλύτερου βιομηχανικού εργοδότη της χώρας, η οποία ετοιμάζεται να περικόψει 100.000 θέσεις εργασίας.
Οι δηλώσεις του Τραμπ για σκληρή αντιμετώπιση της Γερμανίας και οι απειλές για απόσυρση 5.000 αμερικανών στρατιωτών από το γερμανικό έδαφος, επιβεβαιώνουν ότι η μεταπολεμική συμμαχία φτάνει στο τέλος της. Ως αποτέλεσμα, η Γερμανία αναγκάζεται να στραφεί στον εαυτό της. Οι γερμανικές άμεσες επενδύσεις στις ΗΠΑ κατακρημνίστηκαν κατά 62% το πρώτο εξάμηνο του έτους, με μόλις 5 δισεκατομμύρια δολάρια να δεσμεύονται. Οι πανάκριβοι δασμοί, η ακριβή ενέργεια και τα υψηλότερα επιτόκια δεκαετιών καθιστούν την Αμερική ένα μη ανταγωνιστικό έδαφος για βιομηχανική ανάπτυξη.
Ο επαναπατρισμός του χρυσού και ο φόβος για τα αμερικανικά ομόλογα
Η γεωπολιτική ρήξη παίρνει πλέον μορφή νομισματικού πανικού. Στη Γερμανία πληθαίνουν οι φωνές που απαιτούν τον επαναπατρισμό των αποθεμάτων χρυσού της χώρας που φυλάσσονται στις ΗΠΑ. Μιλάμε για πάνω από 3.200 τόνους φυσικού χρυσού, αξίας σχεδόν 200 δισεκατομμυρίων δολαρίων, στα θησαυροφυλάκια της Fed της Νέας Υόρκης. Εάν το Βερολίνο ακολουθήσει το παράδειγμα της Γαλλίας και της Ολλανδίας, η αξιοπιστία των ΗΠΑ θα δεχτεί ένα καταστροφικό παγκόσμιο πλήγμα.
Αυτή η έλλειψη αξιοπιστίας αποτυπώνεται ήδη στην αμερικανική αγορά ομολόγων. Όταν το αμερικανικό δημόσιο επιχείρησε να επαναγοράσει ομόλογα αξίας 6 δισεκατομμυρίων δολαρίων, οι πανικόβλητοι επενδυτές προσέφεραν ομόλογα αξίας πάνω από 10 δισεκατομμύρια, δεχόμενοι ακόμη και ζημιές, από τον φόβο ότι οι αξίες θα καταρρεύσουν περαιτέρω. Παράλληλα, οι κυρώσεις απέναντι στο Ιράν (όπως το παγκόσμιο μπλόκο στις ιρανικές αεροπορικές εταιρείες και η αποβολή τους από το σύστημα του δολαρίου) τρομάζουν τον υπόλοιπο πλανήτη. Οι παγκόσμιες κεντρικές τράπεζες προχωρούν σε επιθετικές αγορές χρυσού, φοβούμενες ότι αν σήμερα ο οικονομικός αποκλεισμός εφαρμόζεται στο Ιράν ή τη Ρωσία, αύριο ίσως έρθει η σειρά της Κίνας.
Η τεχνητή νοημοσύνη ως το τελευταίο οχυρό πριν την ύφεση
Μέσα σε αυτό το κλίμα παγκόσμιας αβεβαιότητας, η συμπεριφορά των επενδυτών αλλάζει ραγδαία. Εγκαταλείπουν τα αμερικανικά ομόλογα και στρέφονται στις αμερικανικές μετοχές, ωθώντας τις αποτιμήσεις σε δυσθεώρητα, επικίνδυνα επίπεδα. Οι ξένοι επενδυτές ρίχνουν τα κεφάλαιά τους στον S&P 500 και στις τεχνολογικές μετοχές, ποντάροντας στο ότι η κυβέρνηση Τραμπ θα διατηρήσει ζωντανή τη φούσκα της τεχνητής νοημοσύνης για να αποφύγει την ύφεση.
Η εγκατάλειψη κάθε δικλείδας ασφαλείας για την τεχνητή νοημοσύνη, με στόχο να μην χαθεί ο τεχνολογικός πόλεμος με την Κίνα, δημιουργεί μια κολοσσιαία κερδοσκοπική φούσκα. Οι επενδύσεις σε υποδομές AI αναμένεται να ξεπεράσουν το 3,6% του αμερικανικού ΑΕΠ ετησίως την περίοδο 2025-2031. Αυτό ακριβώς προεξοφλεί η αγορά. Όμως, αν αυτή η ανάπτυξη «φρενάρει» έστω και λίγο, το αφήγημα θα καταρρεύσει σαν χάρτινος πύργος. Η αμερικανική οικονομία θα βυθιστεί σε μια ταχύτατη ύφεση και το σημερινό «καζίνο» των αγορών θα συμπαρασύρει μαζί του ολόκληρο τον πλανήτη. Το στοίχημα είναι τεράστιο και, για την ώρα, οι δείκτες κρέμονται από μια κλωστή.
