Παγκόσμια διακυβέρνηση AI: ποιος θα ορίσει την αλήθεια;

Τον Μάρτιο του 2026, ο ΟΗΕ έκανε κάτι που δεν είχε ξανακάνει. Συγκρότησε, για πρώτη φορά, ένα παγκόσμιο επιστημονικό σώμα αφιερωμένο αποκλειστικά στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Σαράντα ειδικοί από όλο τον κόσμο, με συμπροέδρους τον Καναδό πρωτοπόρο της AI Γιόσουα Μπεντζιό και τη βραβευμένη με Νόμπελ Ειρήνης δημοσιογράφο Μαρία Ρέσα, ανέλαβαν να δώσουν στις κυβερνήσεις κάτι που τους λείπει επικίνδυνα: μια κοινή, αξιόπιστη βάση γνώσης για την πιο μετασχηματιστική τεχνολογία της εποχής μας. Την πρώτη τους ετήσια έκθεση θα την παρουσιάσουν τον Ιούλιο του 2026 στη Γενεύη.

σχετικά άρθρα

Η Ουκρανία δοκίμασε drones που αποφασίζουν μόνα τους ποιον θα χτυπήσουν

Η μάχη για την «αυτοβελτιούμενη» τεχνητή νοημοσύνη: Το επόμενο μεγάλο μέτωπο στον τεχνολογικό πόλεμο ΗΠΑ-Κίνας

Τεχνητή νοημοσύνη με 1.500 δολάρια: Το πείραμα που απειλεί το μονοπώλιο των γιγάντων

Η ιδέα είναι σωστή και επείγουσα. Το ερώτημα όμως δεν είναι αν θα υπάρξει ένα τέτοιο σώμα. Είναι ποιος θα το ελέγξει, και αν θα προλάβει.

Τι ακριβώς φιλοδοξεί να κάνει

Ας ξεκαθαρίσουμε πρώτα τι είναι αυτή η Επιτροπή. Δεν ρυθμίζει, δεν θεσπίζει κανόνες, δεν επιβάλλει πρότυπα. Λειτουργεί σαν ένα «IPCC για την AI»: συνθέτει την υπάρχουσα έρευνα και βγάζει εκθέσεις, ώστε οι κυβερνήσεις να ξεχωρίζουν την πραγματικότητα από τη διαφημιστική υπερβολή. Σήμερα, αυτή τη βάση γνώσης την ορίζουν σχεδόν αποκλειστικά οι εταιρείες που πουλούν την τεχνολογία. Η Επιτροπή θέλει να σπάσει αυτό το μονοπώλιο της αλήθειας.

Ως εδώ, όλοι συμφωνούν. Τα προβλήματα ξεκινούν μόλις κοιτάξεις πιο κάτω από την επιφάνεια. Και είναι ακριβώς τα κενά που το αρχικό κείμενο της ανάλυσης άφησε ανοιχτά.

Πρώτο κενό: η ταχύτητα

Το IPCC, το πρότυπο της νέας Επιτροπής, δουλεύει με κύκλους έξι και επτά ετών. Και έχει δίκιο να το κάνει, γιατί το κλίμα κινείται αργά. Η AI όμως αλλάζει κάθε μήνα. Μέσα στο τέλος του 2025 βγήκαν τα μοντέλα νέας γενιάς, και κάθε λίγες εβδομάδες οι εταιρείες ανακοινώνουν κάτι που χθες έμοιαζε αδύνατο.

Πώς συμβαδίζει ένα σώμα συναίνεσης με έναν τέτοιο ρυθμό; Μια ετήσια έκθεση κινδυνεύει να γεννηθεί ήδη ξεπερασμένη. Η Επιτροπή προσπάθησε να το λύσει προβλέποντας και ταχύτερα θεματικά σημειώματα, αλλά αυτά περνούν από χαλαρότερο επιστημονικό έλεγχο. Έτσι παγιδεύεται σε ένα δίλημμα: ή γρήγορη και επιφανειακή, ή αυστηρή και καθυστερημένη. Αυτή είναι η πρώτη μεγάλη δοκιμασία της.

Δεύτερο κενό: ποιος ορίζει την αλήθεια

Το αρχικό κείμενο ανησυχεί που τέσσερις από τους σαράντα ειδικούς κρατούν θέσεις σε αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς. Το πρόβλημα όμως είναι πολύ βαθύτερο από τέσσερα ονόματα. Είναι δομικό.

Η βιομηχανία χρηματοδοτεί το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας για την AI. Κατέχει την υπολογιστική ισχύ, τα δεδομένα και τα ίδια τα μοντέλα. Όταν λοιπόν το αντικείμενο της μελέτης σου ανήκει σε μια χούφτα εταιρείες, η «ανεξαρτησία» από αυτές γίνεται σχεδόν θεωρητική. Και δεν χρειάζεται να πάμε μακριά για να το δούμε στην πράξη. Στις ίδιες τις Βρυξέλλες, έρευνες κατέγραψαν χρόνια πίεσης από τεχνολογικές εταιρείες και «ειδικούς χρηματοδοτούμενους από τη βιομηχανία», που βοήθησαν να αποδυναμωθούν κρίσιμες υποχρεώσεις της AI Act. Αν οι Big Tech μπόρεσαν να επηρεάσουν τον νομοθέτη της Ευρώπης, γιατί να μην προσπαθήσουν να επηρεάσουν και σαράντα ειδικούς του ΟΗΕ;

Τρίτο κενό: η αναξιόπιστη Αμερική

Εδώ το αρχικό κείμενο σταματά στη διελκυστίνδα ανάμεσα στον πλούσιο Βορρά και τον αναπτυσσόμενο Νότο. Η μεγάλη όμως ένταση του 2026 βρίσκεται αλλού, και την έχουμε ξαναγράψει σε αυτή τη σειρά. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η πατρίδα σχεδόν όλων των κυρίαρχων μοντέλων, εχθρεύονται κάθε διεθνή ρύθμιση που θα περιόριζε τους πρωταθλητές τους.

Τον Δεκέμβριο του 2025, ο Τραμπ υπέγραψε εκτελεστικό διάταγμα που θέτει ως εθνικό στόχο την «παγκόσμια κυριαρχία» των ΗΠΑ στην AI μέσω «ελάχιστα επαχθούς» ρύθμισης. Έστησε μάλιστα ειδική ομάδα του υπουργείου Δικαιοσύνης για να χτυπά τους πολιτειακούς νόμους που ρυθμίζουν την τεχνολογία. Όταν η Ουάσινγκτον πολεμά ακόμη και τη ρύθμιση μέσα στα δικά της σύνορα, γιατί να σεβαστεί μια επιτροπή του ΟΗΕ; Κι έτσι η Επιτροπή ρισκάρει να γίνει έγκυρη στα χαρτιά, αλλά να την αγνοεί ακριβώς η χώρα που μετράει περισσότερο.

Η ευκαιρία της Ευρώπης

Φτάνουμε όμως στο πιο ενδιαφέρον σημείο, και είναι θετικό. Γιατί αυτό το παιχνίδι η Ευρώπη μπορεί να το παίξει, και μάλιστα να το κερδίσει.

Όπως δείξαμε σε προηγούμενο άρθρο, η Ευρώπη χάνει στην AI όσον αφορά το κεφάλαιο και την υπολογιστική ισχύ. Οι αμερικανικοί κολοσσοί κινητοποιούν εκατοντάδες δισεκατομμύρια, τη στιγμή που η ευρωπαϊκή δαπάνη μένει «λογιστικό σφάλμα». Της μένει όμως ένα όπλο που η Αμερική απαξιώνει: η διακυβέρνηση και τα πρότυπα. Η AI Act, ο πρώτος ολοκληρωμένος νόμος του κόσμου για την Τεχνητή Νοημοσύνη, ήδη εξάγει κανόνες παγκοσμίως. Από τον Ιανουάριο του 2026, το Γραφείο AI της Κομισιόν άνοιξε έρευνες ακόμη και για μοντέλα της X και της Meta. Αυτό το φαινόμενο, που οι ειδικοί ονομάζουν «αποτέλεσμα των Βρυξελλών», επιβάλλει τους ευρωπαϊκούς κανόνες σε εταιρείες που θα προτιμούσαν να μην τους έχουν.

Η Επιτροπή του ΟΗΕ είναι ακριβώς το πεδίο όπου η Ευρώπη μπορεί να ασκήσει την ισχύ που της λείπει ως παραγωγός. Και έχει ήδη δυνατή παρουσία, με ειδικούς από Βέλγιο, Γερμανία, Ισπανία, Ιταλία, Φινλανδία, Αυστρία, Πολωνία και Λετονία. Με μια προϋπόθεση: να μην αφήσει η Επιτροπή να την αιχμαλωτίσουν οι ίδιες πιέσεις των Big Tech που αραίωσαν την AI Act.

Και η Ελλάδα;

Εδώ μπαίνει το δικό μας ερώτημα. Στους σαράντα ειδικούς δεν φαίνεται να υπάρχει κανένας Έλληνας, ενώ Ιταλία, Ισπανία και Τουρκία κάθονται στο τραπέζι. Η Ελλάδα, που μιλά για ψηφιακή στρατηγική και φιλοδοξεί να γίνει κόμβος κέντρων δεδομένων, λείπει από το δωμάτιο όπου γράφεται η παγκόσμια βάση γνώσης για την AI.

Δεν είναι μικρό ζήτημα. Όποιος γράφει τα στοιχεία, γράφει στο τέλος και τους κανόνες. Μια χώρα που θέλει να μετράει στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης δεν μπορεί να μένει απλός αποδέκτης αποφάσεων που παίρνουν άλλοι.

Η παγίδα της τεχνοκρατίας

Μένει μια τελευταία προειδοποίηση, και τη μάθαμε από το κλίμα. Σαράντα ειδικοί, που συναντιούνται κυρίως διαδικτυακά και γράφουν μόνοι τους τους κανόνες λειτουργίας τους, αναλαμβάνουν να ορίσουν την «αλήθεια» για μια τεχνολογία που αφορά τους πάντες. Αν αυτό το έργο μοιάσει επιβολή ειδικών από ψηλά, θα τρέφει την ίδια λαϊκιστική αντίδραση που δηλητηρίασε την κλιματική πολιτική.

Η λύση δεν είναι λιγότεροι ειδικοί. Είναι περισσότερη διαφάνεια. Η Επιτροπή θα κερδίσει τη νομιμοποίησή της μόνο αν δείξει ανοιχτά πώς αποφασίζει, ποιον ακούει και πώς προστατεύεται από τις πιέσεις.

Το διακύβευμα

Ας μη γελιόμαστε για το μέγεθος του στοιχήματος. Αυτή η Επιτροπή είναι αναγκαία, γιατί χωρίς αυτήν την αλήθεια για την AI θα την ορίζουν μόνο όσοι την πουλούν. Η αναγκαιότητα όμως δεν αρκεί. Για να πετύχει, πρέπει να κινηθεί γρήγορα, να μείνει πραγματικά ανεξάρτητη, να κερδίσει μια αμερικανική συμμετοχή που ίσως δεν έρθει ποτέ, και να αποσπάσει την εμπιστοσύνη του κοινού.

Για την Ευρώπη, το μήνυμα είναι καθαρό: εδώ μπορεί να ηγηθεί, αρκεί να το θελήσει. Για την Ελλάδα, είναι ακόμη πιο απλό. Πρέπει πρώτα να μπει στο δωμάτιο. Γιατί η παγκόσμια διακυβέρνηση της AI κρίνεται τώρα, και προς το παρόν εμείς λείπουμε από το τραπέζι.