Η ειρήνη που άφησε στην Ιαπωνία βουνό χρέους
5 Σεπτεμβρίου 1905
Στις 5 Σεπτεμβρίου 1905, Ρωσία και Ιαπωνία υπέγραψαν στις Ηνωμένες Πολιτείες τη Συνθήκη του Portsmouth, τερματίζοντας τον Ρωσοϊαπωνικό Πόλεμο. Στρατιωτικά, η συμφωνία επιβεβαίωνε την άνοδο της Ιαπωνίας ως μεγάλης δύναμης. Οικονομικά, όμως, αποκάλυπτε κάτι διαφορετικό: ακόμη και ένας νικητής μπορεί να βγει από έναν πόλεμο τόσο υπερχρεωμένος, ώστε να μην μπορεί να συνεχίσει να πολεμά.
σχετικά άρθρα
Μέχρι το 1905 και οι δύο πλευρές αντιμετώπιζαν τεράστιο κόστος χρηματοδότησης. Το αμερικανικό State Department σημειώνει ότι οι οικονομικές επιβαρύνσεις του πολέμου ήταν ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους τόσο η Ρωσία όσο και η Ιαπωνία αναζητούσαν ειρήνη. Η Ιαπωνία είχε κερδίσει μεγάλες στρατιωτικές νίκες, αλλά οι οικονομικοί και ανθρώπινοι πόροι της είχαν εξαντληθεί.
Η συνθήκη είχε ισχυρό γεωοικονομικό περιεχόμενο. Η Ρωσία αναγνώρισε τα κυρίαρχα πολιτικά, στρατιωτικά και οικονομικά συμφέροντα της Ιαπωνίας στην Κορέα. Η Ιαπωνία απέκτησε επίσης τον έλεγχο σημαντικών ρωσικών δικαιωμάτων στη νότια Μαντζουρία, μεταξύ των οποίων το Port Arthur και τη σιδηροδρομική σύνδεση της περιοχής, καθώς και το νότιο τμήμα της Σαχαλίνης. Παράλληλα, η συμφωνία προέβλεπε εμπορική αμοιβαιότητα και καθεστώς μάλλον ευνοούμενου κράτους στις οικονομικές σχέσεις των δύο χωρών.
Υπήρχε όμως ένα τεράστιο πρόβλημα: η Ρωσία αρνήθηκε να καταβάλει πολεμικές αποζημιώσεις. Η Ιαπωνία τελικά αποδέχθηκε την ειρήνη χωρίς αποζημίωση, μολονότι είχε χρηματοδοτήσει τον πόλεμο σε μεγάλο βαθμό με δανεισμό. Ιαπωνικές οικονομικές ιστορικές πηγές υπολογίζουν ότι οι πολεμικές δαπάνες έφθασαν περίπου τα 1,7 δισ. γιεν, ποσό συγκλονιστικό σε σχέση με το μέγεθος της τότε οικονομίας. Μεγάλο μέρος είχε χρηματοδοτηθεί μέσω δημόσιου χρέους και ξένων δανείων.
Η απουσία αποζημίωσης σήμαινε ότι το βάρος της εξυπηρέτησης του χρέους θα έμενε στους Ιάπωνες φορολογουμένους. Η απογοήτευση του πληθυσμού ήταν τεράστια, καθώς η κοινωνία περίμενε ότι οι στρατιωτικές νίκες θα απέφεραν οικονομικό αντάλλαγμα.
Η 5η Σεπτεμβρίου 1905 αποτελεί έτσι ένα κλασικό μάθημα γεωοικονομίας: η στρατιωτική νίκη δεν ισοδυναμεί πάντοτε με οικονομική νίκη. Η Ιαπωνία κέρδισε επιρροή, εδάφη και υποδομές, αλλά κληρονόμησε ταυτόχρονα ένα τεράστιο λογαριασμό.
