Τουρκολιβυκό: Οι “εκτός γραμμής” της ΝΔ – Νέος πονοκέφαλος στο Μέγαρο Μαξίμου
Από την «υποχώρηση» στην Κάσο και το «τον ήπιαμε» μέχρι την «πολιτική ήττα» και τα πυρά κατά του Στέιτ Ντιπάρτμεντ — Οι δημόσιες διαφοροποιήσεις Συρίγου, Καλογερόπουλου, Καιρίδη και Μπακογιάννη ανοίγουν συζήτηση για την κυβερνητική στρατηγική στα εθνικά και το μήνυμα που εκπέμπεται στο εσωτερικό της γαλάζιας Κοινοβουλευτικής Ομάδας
σχετικά άρθρα
Η επικύρωση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης δεν άνοιξε μόνο ένα νέο κεφάλαιο στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και στη διπλωματική αντιπαράθεση για τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου. Έφερε στην επιφάνεια και τις διαφορετικές προσεγγίσεις που διαμορφώνονται στο εσωτερικό της Νέας Δημοκρατίας για την αποτελεσματικότητα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, τη στάση των Ηνωμένων Πολιτειών και τα περιθώρια αντίδρασης της Αθήνας.
Οι δημόσιες τοποθετήσεις του Άγγελου Συρίγου για την Κάσο, του Δημήτρη Καλογερόπουλου με τη φράση «τον ήπιαμε», του Δημήτρη Καιρίδη που μίλησε για «πολιτική ήττα» και χαρακτήρισε «κατάπτυστη» την ανακοίνωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, καθώς και οι αιχμές της Ντόρας Μπακογιάννη για την αμερικανική πολιτική των ίσων αποστάσεων, συνθέτουν ένα σκηνικό εσωτερικής συζήτησης με σαφές πολιτικό αποτύπωμα.
Δεν πρόκειται για τέσσερις πανομοιότυπες τοποθετήσεις. Ούτε όλοι αμφισβητούν με τον ίδιο τρόπο την κυβερνητική στρατηγική. Το κοινό σημείο είναι, ωστόσο, ότι οι παρεμβάσεις τους έφεραν στο δημόσιο προσκήνιο ερωτήματα τα οποία η κυβέρνηση επιδιώκει να αντιμετωπίσει μέσα από τη δική της βασική θέση: ότι το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο δεν παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και ότι η Ελλάδα συνεχίζει να υπερασπίζεται τις θέσεις της με διπλωματικά και νομικά μέσα. Σε κάθε περίπτωση ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνονται τα στελέχη της ΝΔ την εξωτερική πολιτική και ο τρόπος με τον οποίο αναλύουν τα δεδομένα δείχνει ότι δεν υπάρχει μια κοινή γραμμή.
Ο Συρίγος και η Κάσος: Η λέξη «υποχωρήσαμε» που άνοιξε μέτωπο
Η συζήτηση για τα όρια της κυβερνητικής στρατηγικής είχε προηγηθεί της τελευταίας εξέλιξης στη Λιβύη. Στις αρχές Οκτωβρίου, ο βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας Άγγελος Συρίγος επανέφερε στο προσκήνιο το ζήτημα των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου στην περιοχή της Κάσου, περιγράφοντας με σαφήνεια τι συνέβη το 2024, όταν τουρκικά πολεμικά πλοία παρενόχλησαν τις εργασίες.
«Υποχωρήσαμε και στα δύο επεισόδια. Δεν προχωρήσαμε στη συνέχεια των ερευνών βυθού», ανέφερε σε τηλεοπτική του παρέμβαση.
Ο ίδιος εξήγησε ότι τότε η ελληνική πλευρά εκτίμησε πως το ζήτημα θα μπορούσε να επιλυθεί μέσω διαλόγου και με βάση τις διατάξεις του Διεθνούς Δικαίου που αφορούν την πόντιση καλωδίων.
Η διατύπωση, ωστόσο, είχε πολιτικό βάρος. Η αναφορά σε «υποχώρηση» αποτύπωνε μια διαφορετική ανάγνωση των χειρισμών στην Κάσο από εκείνη που προέβαλλε η κυβέρνηση. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης απέρριψε τον συγκεκριμένο χαρακτηρισμό, υποστηρίζοντας ότι δεν υπήρξε υποχώρηση και επικαλούμενος την ολοκλήρωση της πρώτης φάσης των εργασιών, καθώς και την επαναξιολόγηση των οικονομικών δεδομένων του έργου.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η δημόσια αντιπαράθεση δεν περιορίστηκε σε μια τεχνική διαφωνία για την πορεία ενός ενεργειακού έργου. Έφερε στο προσκήνιο το ερώτημα εάν η επιλογή της αποκλιμάκωσης απέναντι στην Τουρκία προστατεύει αποτελεσματικά τα ελληνικά συμφέροντα ή εάν δημιουργεί την εικόνα ότι η Αθήνα αποφεύγει να προχωρήσει όταν συναντά τουρκικές αντιδράσεις.
Η παρέμβαση Συρίγου προηγήθηκε χρονικά της νέας αναταραχής για το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο. Γι’ αυτό και η επανεμφάνισή της στη δημόσια συζήτηση έχει ιδιαίτερη σημασία: συνδέει δύο διαφορετικές υποθέσεις μέσα από το ίδιο στρατηγικό ερώτημα, δηλαδή πώς μεταφράζεται στην πράξη η υπεράσπιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας.
Καλογερόπουλος: Το «τον ήπιαμε» και η αναδίπλωση
Ακόμη μεγαλύτερη αίσθηση προκάλεσε η τοποθέτηση του βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας Δημήτρη Καλογερόπουλου για την επικύρωση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου. Η φράση «τον ήπιαμε», την οποία χρησιμοποίησε σε τηλεοπτική συνέντευξη στις 22 Οκτωβρίου, συμπύκνωσε με ωμό τρόπο την απογοήτευσή του για την εξέλιξη.
Η παρέμβασή του δεν περιορίστηκε στην επίμαχη έκφραση. Ο βουλευτής άσκησε κριτική στους χειρισμούς της ελληνικής πλευράς, αναφέροντας ότι «καθόμασταν και περιμέναμε για συγκεκριμένα πράγματα». Με αυτόν τον τρόπο, έθεσε ζήτημα αποτελεσματικότητας και προετοιμασίας της ελληνικής διπλωματίας, σε μια υπόθεση στην οποία η Αθήνα θεωρεί ότι το μνημόνιο δεν μπορεί να παράγει νόμιμα αποτελέσματα σε βάρος των δικαιωμάτων της.
Η αντίδραση στην αρχική δήλωση ήταν άμεση και ο ίδιος προχώρησε σε διευκρινιστική ανάρτηση. Χαρακτήρισε τη διατύπωσή του «ατυχή» και τόνισε ότι δεν αποτυπώνει ούτε την εθνική θέση ούτε την προσωπική του πεποίθηση.
«Η εθνική μας θέση είναι σαφής και αδιαπραγμάτευτη: το ψευδεπίγραφο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο δεν παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων», ανέφερε στη συνέχεια.
Η αναδίπλωση έχει τη δική της πολιτική σημασία. Η αρχική φράση αποτύπωσε μια έντονη κριτική διάθεση, ενώ η δεύτερη παρέμβαση επανέφερε τον βουλευτή στην επίσημη κυβερνητική επιχειρηματολογία. Η υπόθεση, επομένως, δεν τεκμηριώνει μια σταθερή και αμετακίνητη διαφοροποίησή του από τη γραμμή της Νέας Δημοκρατίας. Καταγράφει, όμως, πόσο εύκολα μια δημόσια δήλωση για τα εθνικά ζητήματα μπορεί να εξελιχθεί σε εσωκομματικό θέμα, ιδίως όταν χρησιμοποιεί εκφράσεις που εκλαμβάνονται ως παραδοχή ήττας.
Καιρίδης: «Πολιτική ήττα» και μετωπική κριτική στην Ουάσιγκτον
Πιο σύνθετη είναι η περίπτωση του κοινοβουλευτικού εκπροσώπου της Νέας Δημοκρατίας Δημήτρη Καιρίδη. Η παρέμβασή του είχε δύο διακριτές πλευρές: την αξιολόγηση της εξέλιξης στη Λιβύη και την κριτική στην αντίδραση των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ο κ. Καιρίδης χαρακτήρισε την επικύρωση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου «πολιτική ήττα» για την Ελλάδα. Η διατύπωση διαφοροποιήθηκε από την κυβερνητική προσπάθεια να υπογραμμιστεί ότι η εξέλιξη δεν μεταβάλλει το νομικό καθεστώς των ελληνικών δικαιωμάτων και δεν καθιστά το μνημόνιο νόμιμο ή δεσμευτικό για την Ελλάδα.
Η πιο αιχμηρή αναφορά του, ωστόσο, αφορούσε την Ουάσιγκτον. Σχολιάζοντας την ανακοίνωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ο βουλευτής τη χαρακτήρισε «κατάπτυστη». Με τη φράση αυτή έθεσε ευθέως ζήτημα για τη στάση ενός συμμάχου που η ελληνική διπλωματία θεωρεί σημαντικό για την ασφάλεια και τη στρατηγική θέση της χώρας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η αμερικανική ανακοίνωση αντιμετώπισε το ζήτημα μέσα από την ανάγκη ειρηνικής επίλυσης των θαλάσσιων διαφορών και διαλόγου μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών, αντί να υιοθετήσει την ορολογία που θα επιθυμούσε η ελληνική πλευρά. Αυτή ακριβώς η προσέγγιση προκάλεσε την κριτική του Καιρίδη, καθώς στην Αθήνα υπάρχει η προσδοκία ότι οι στρατηγικές σχέσεις με τις ΗΠΑ πρέπει να αποτυπώνονται και σε σαφέστερη υποστήριξη των ελληνικών θέσεων.
Η τοποθέτησή του έχει ιδιαίτερο πολιτικό βάρος λόγω της κοινοβουλευτικής του ιδιότητας. Δεν πρόκειται για παρέμβαση στελέχους εκτός του κυβερνητικού κόμματος, αλλά για δημόσια αξιολόγηση από βουλευτή που συμμετέχει στην κοινοβουλευτική εκπροσώπηση της ΝΔ.
Από την άλλη πλευρά, η αναφορά σε «πολιτική ήττα» δεν σημαίνει ότι ο ίδιος αποδέχεται τη νομική ισχύ του μνημονίου. Η διάκριση ανάμεσα στην πολιτική αξιολόγηση μιας εξέλιξης και στις νομικές συνέπειές της είναι κρίσιμη: η πρώτη αφορά τη διπλωματική επιρροή και την αποτελεσματικότητα των χειρισμών, ενώ η δεύτερη αφορά το κατά πόσο η συμφωνία μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα έναντι της Ελλάδας.
Ντόρα Μπακογιάννη: Δυσάρεστη εξέλιξη και αιχμές για τις αμερικανικές ίσες αποστάσεις
Η Ντόρα Μπακογιάννη προσέγγισε το θέμα από διαφορετική αφετηρία. Η πρώην υπουργός Εξωτερικών χαρακτήρισε την επικύρωση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου «δυσάρεστη, αλλά αναμενόμενη εξέλιξη», υπογραμμίζοντας ότι η συμφωνία βρίσκεται «εκτός κάθε λογικής δικαίου».
Η λέξη «αναμενόμενη» έχει σημασία. Η κ. Μπακογιάννη δεν περιέγραψε την εξέλιξη ως αιφνιδιασμό που ανέτρεψε την ελληνική στρατηγική. Αντιθέτως, συνέδεσε την απόφαση με την επιρροή που ασκεί η Τουρκία στη Λιβύη, επισημαίνοντας ότι η Άγκυρα αξιοποιεί τα δικά της πολιτικά, οικονομικά και στρατιωτικά εργαλεία.
Η πιο ενδιαφέρουσα πτυχή της παρέμβασής της ήταν η κριτική προς το Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Η κ. Μπακογιάννη υποστήριξε ότι η αμερικανική διπλωματία ακολουθεί διαχρονικά πολιτική ίσων αποστάσεων, διαχωρίζοντας παράλληλα τη στάση αυτή από εκείνη που, κατά την εκτίμησή της, εκφράζεται στο αμερικανικό Κογκρέσο.
Η τοποθέτηση δεν ισοδυναμεί με συνολική αμφισβήτηση των ελληνοαμερικανικών σχέσεων. Θέτει, όμως, ένα συγκεκριμένο ερώτημα: πόσο μπορεί να στηρίζεται η ελληνική στρατηγική στην προσδοκία ότι η Ουάσιγκτον θα αντιμετωπίσει το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο με τρόπο που θα ανταποκρίνεται πλήρως στις ελληνικές θέσεις;
Η ίδια επέμεινε ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει τις έρευνες νοτίως της Κρήτης και ότι η επικύρωση δεν μεταβάλλει την ελληνική θέση. Παράλληλα, προειδοποίησε κατά των σπασμωδικών κινήσεων, τονίζοντας ότι η εξωτερική πολιτική απαιτεί «βαθιά αναπνοή» και «γερό στομάχι».
Η παρέμβασή της, συνεπώς, συνδυάζει την κριτική προς την αμερικανική στάση με την υπεράσπιση της συνέχειας της ελληνικής στρατηγικής. Δεν υιοθετεί τη ρητορική της συνολικής ήττας, αλλά ούτε και θεωρεί την αμερικανική ανακοίνωση ικανοποιητική.
Το ερώτημα στο Μαξίμου: Πώς μεταφράζονται οι διαφορετικές φωνές στο εσωτερικό της ΚΟ;
Πέρα από τις ίδιες τις δηλώσεις, το πολιτικό ζήτημα είναι το μήνυμα που εκπέμπουν στο εσωτερικό της Νέας Δημοκρατίας. Οι τοποθετήσεις των τεσσάρων στελεχών δεν έχουν κοινή αφετηρία ούτε καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα. Συγκλίνουν, όμως, στο ότι οι χειρισμοί στα εθνικά ζητήματα δεν αντιμετωπίζονται από όλους με την ίδια αξιολόγηση.
Εδώ βρίσκεται και ο δυνητικός προβληματισμός για το Μέγαρο Μαξίμου: εάν η διαχείριση της αντιπαράθεσης με την Τουρκία, η επιμονή στην αποκλιμάκωση και η επίκληση των διπλωματικών συμμαχιών ερμηνεύονται από μέρος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας ως υπερβολική αυτοσυγκράτηση, τότε η κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη όχι μόνο με την κριτική της αντιπολίτευσης αλλά και με ερωτήματα από το εσωτερικό της παράταξης.
Η συζήτηση αφορά, με άλλα λόγια, τον κίνδυνο να έχει περάσει σε ορισμένους βουλευτές η εντύπωση ότι η κυβερνητική στρατηγική δίνει μεγαλύτερο βάρος στην αποφυγή της έντασης παρά στην έμπρακτη διεκδίκηση των ελληνικών θέσεων. Από εκεί μπορεί να προκύψει η κριτική περί «υποχωρητικότητας» ή «φοβικών συνδρόμων» απέναντι στην Τουρκία.
Αυτό, ωστόσο, πρέπει να διαχωριστεί από το τι έχει πράγματι αποδειχθεί. Οι δημόσιες δηλώσεις τεκμηριώνουν υπαρκτές διαφωνίες και διαφορετικές αξιολογήσεις. Δεν αρκούν από μόνες τους για να αποδείξουν ότι υπάρχει οργανωμένη εσωκομματική αμφισβήτηση ή ότι έχει διαμορφωθεί συγκεκριμένη κρίση στο Μαξίμου. Για να τεκμηριωθεί ένας τέτοιος ισχυρισμός, θα απαιτούνταν επιπλέον στοιχεία, όπως δημόσιες τοποθετήσεις κυβερνητικών στελεχών ή επώνυμες μαρτυρίες για τις συζητήσεις στην Κοινοβουλευτική Ομάδα.
Σε κάθε περίπτωση, η πολιτική σημασία είναι σαφής: όταν βουλευτές της κυβερνητικής πλειοψηφίας μιλούν για «υποχώρηση», «πολιτική ήττα» ή εκφράζουν έντονη δυσαρέσκεια για τη στάση των ΗΠΑ, η κυβέρνηση καλείται να εξηγήσει όχι μόνο τη νομική βάση των θέσεών της, αλλά και την αποτελεσματικότητα της στρατηγικής της.
Η γραμμή της κυβέρνησης: Το μνημόνιο δεν παράγει έννομα αποτελέσματα
Η επίσημη κυβερνητική θέση παραμένει διαφορετική από τις πιο απαισιόδοξες αξιολογήσεις. Η Αθήνα υποστηρίζει ότι το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο είναι παράνομο και ανυπόστατο και ότι δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος έχει απορρίψει τον χαρακτηρισμό «εθνική ήττα», υποστηρίζοντας ότι τέτοιες διατυπώσεις κινδυνεύουν να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι η Ελλάδα αναγνωρίζει πολιτική ή νομική ισχύ σε μια συμφωνία την οποία αμφισβητεί. Παράλληλα, η κυβέρνηση επιμένει ότι η Ελλάδα συνεχίζει τις διπλωματικές της πρωτοβουλίες και ότι η εξέλιξη στη Λιβύη δεν ανατρέπει τα δικαιώματά της.
Η διαφορά, επομένως, δεν αφορά μόνο το αν το μνημόνιο είναι νόμιμο. Αφορά και το πώς αξιολογείται η διπλωματική πραγματικότητα: εάν η επικύρωση αποτελεί μια πολιτικά δυσμενή εξέλιξη που πρέπει να αντιμετωπιστεί με νέες πρωτοβουλίες ή εάν η έμφαση στην πολιτική ήττα υποβαθμίζει τη νομική θέση της Ελλάδας.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η συζήτηση για την επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νοτίως της Κρήτης. Η Μπακογιάννη υποστήριξε ότι το ζήτημα βρίσκεται στο πεδίο της συζήτησης, αλλά προειδοποίησε ότι μια τέτοια απόφαση δεν πρέπει να λαμβάνεται ως σπασμωδική αντίδραση σε μια δυσμενή εξέλιξη. Η αντιπαράθεση, συνεπώς, δεν αφορά μόνο την αποτίμηση του παρελθόντος, αλλά και το ποια συγκεκριμένα βήματα πρέπει να ακολουθήσουν.
