Ήρεμα νερά γιοκ – Ο Μητσοτάκης αλλάζει στάση απέναντι στην Τουρκία
Οι αυταπάτες της συνεννόησης με τους Τούρκους
Η αλλαγή γραμμής Μητσοτάκη – Γεραπετρίτη – Μαρινάκη, το μήνυμα ότι η ελληνική κυριαρχία δεν μπαίνει στο τραπέζι και το «παγωμένο» τετ α τετ με τον Ερντογάν στη Νέα Υόρκη.
Από τη στρατηγική της αποκλιμάκωσης στην πολιτική της αποτροπής – Το Μαξίμου αντιλαμβάνεται ότι δεν υπάρχουν πλέον πολιτικά περιθώρια για μια εικόνα διαρκούς ανοχής απέναντι στις τουρκικές προκλήσεις, ιδιαίτερα όταν η κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με σκληρή κριτική από το δεξιό ακροατήριο
σχετικά άρθρα
Η λέξη «ήρεμα» φαίνεται πως αρχίζει να βγαίνει από το κυβερνητικό λεξιλόγιο για τα ελληνοτουρκικά. Και στη θέση της μπαίνουν πλέον λέξεις όπως κυριαρχία, Διεθνές Δίκαιο, αποτροπή, ισχύς και κόκκινες γραμμές.
Δεν πρόκειται για μια μεμονωμένη δήλωση. Είναι η εικόνα που σχηματίζεται από τρεις διαφορετικές παρεμβάσεις μέσα σε λίγες ημέρες: του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στο Υπουργικό Συμβούλιο, του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη στο «Βήμα της Κυριακής» και του κυβερνητικού εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη σήμερα στον ΣΚΑΪ.
Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι πλέον αρκετά διαφορετικό από εκείνο της προηγούμενης περιόδου.
Η Αθήνα δεν εγκαταλείπει τον διάλογο με την Άγκυρα, αλλά ταυτόχρονα δείχνει ότι δεν είναι διατεθειμένη να πληρώνει πολιτικό κόστος στο εσωτερικό για μια πολιτική που μπορεί να ερμηνευθεί ως υπερβολικά υποχωρητική.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της νέας γραμμής.
Η «περήφανη Ελλάδα» αντικαθιστά τα «ήρεμα νερά»
Ο Παύλος Μαρινάκης μιλώντας σήμερα στον ραδιοφωνικό σταθμό ΣΚΑΪ 100,3 έκανε ίσως την πιο χαρακτηριστική διατύπωση της νέας κυβερνητικής επικοινωνιακής γραμμής.
Όπως είπε, ο όρος «ήρεμα νερά» αδικεί την εικόνα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.
Και πρόσθεσε:
«Η επικεφαλίδα είναι μια υπερήφανη Ελλάδα που μεγαλώνει με πολιτικές, με πράξεις και όχι με ψευτοπατριωτικές κορώνες».
Η φράση αυτή μόνο τυχαία δεν είναι.
Για πρώτη φορά μετά από μεγάλο διάστημα η κυβέρνηση επιχειρεί να αποσυνδέσει την πολιτική της από το σύνθημα «ήρεμα νερά», το οποίο είχε γίνει βασικό στοιχείο της επιχειρηματολογίας της για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Ο Μαρινάκης δεν είπε ότι η Ελλάδα εγκαταλείπει τον διάλογο. Το αντίθετο. Ξεκαθάρισε ότι η Αθήνα επιδιώκει διάλογο και καλό κλίμα με την Τουρκία, αλλά πάντα με σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο και χωρίς ο διάλογος να αποτελεί αυτοσκοπό.
Αυτό όμως είναι πολιτικά διαφορετικό.
Γιατί το «ήρεμα νερά» περιγράφει μια κατάσταση.
Η «περήφανη Ελλάδα» περιγράφει μια στάση.
Μητσοτάκης: «Δεν συζητούμε τίποτα πέραν ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας»
Το πιο καθαρό μήνυμα ήρθε από τον ίδιο τον Κυριάκο Μητσοτάκη στο σημερινό Υπουργικό Συμβούλιο.
Ο πρωθυπουργός, αναφερόμενος στις αντιδράσεις της Άγκυρας, τόνισε ότι αυτές δεν επηρεάζουν τον ελληνικό σχεδιασμό.
«Οι περιοχές ελληνικής κυριαρχίας προκύπτουν από το Διεθνές Δίκαιο και είμαστε έτοιμοι να τις προασπίσουμε ανά πάσα στιγμή», είπε.
Και αμέσως μετά έβαλε το πλαίσιο μέσα στο οποίο, σύμφωνα με την Αθήνα, μπορεί να υπάρξει ελληνοτουρκικός διάλογος:
«Θέλουμε καλές σχέσεις με τους γείτονές μας. Δεν συζητούμε, όμως, τίποτα πέραν της οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο».
Είναι ίσως η πιο καθαρή διατύπωση της κυβερνητικής θέσης εδώ και αρκετό διάστημα.
Και κυρίως, έρχεται σε μια στιγμή που η Άγκυρα επιχειρεί να δημιουργήσει νέα δεδομένα με τις κινήσεις της σε θαλάσσιες περιοχές που η Αθήνα θεωρεί ότι συνδέονται με ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Το Μαξίμου θέλει επομένως να καταστήσει σαφές ότι ο διάλογος δεν σημαίνει διαπραγμάτευση επί της ελληνικής κυριαρχίας.
Γεραπετρίτης: «Τα ήρεμα νερά δεν είναι αυτοσκοπός»
Το ίδιο μήνυμα είχε ήδη αρχίσει να διαμορφώνεται από τον Γιώργο Γεραπετρίτη.
Στη συνέντευξή του στο «Βήμα της Κυριακής», ο υπουργός Εξωτερικών έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη η Ελλάδα να διατηρεί την ψυχραιμία της, χωρίς όμως να εκλαμβάνεται η αποκλιμάκωση ως υποχώρηση.
Ο Γεραπετρίτης έχει πλέον διατυπώσει με σαφήνεια ότι «τα ήρεμα νερά δεν είναι αυτοσκοπός», ενώ σε πρόσφατη τοποθέτησή του τόνισε ότι η Ελλάδα θέλει την ειρήνη αλλά «από θέση ισχύος».
Σε άλλη παρέμβασή του στον ΣΚΑΪ είχε ήδη υπογραμμίσει ότι η λειτουργική σχέση με την Τουρκία είναι εθνικά ωφέλιμη πολιτική, αλλά η διατήρηση χαμηλών τόνων δεν μπορεί να αποτελεί αυτοσκοπό.
Το καινούργιο στοιχείο είναι ότι πλέον αυτή η θέση δεν εμφανίζεται μόνο ως θέση του υπουργείου Εξωτερικών.
Είναι κεντρική κυβερνητική γραμμή.
Μητσοτάκης, Γεραπετρίτης και Μαρινάκης χρησιμοποιούν διαφορετικές λέξεις, αλλά στέλνουν το ίδιο μήνυμα: διάλογος ναι, κατευνασμός όχι.
Το Μαξίμου μετρά και το εσωτερικό πολιτικό κόστος
Πίσω από αυτή τη μετατόπιση υπάρχει και ένας δεύτερος παράγοντας: το εσωτερικό πολιτικό ακροατήριο.
Στο Μέγαρο Μαξίμου γνωρίζουν ότι η κυβέρνηση δέχεται πλέον έντονη κριτική από ένα τμήμα του δεξιού και κεντροδεξιού ακροατηρίου για τη διαχείριση των ελληνοτουρκικών.
Η κριτική αυτή δεν αφορά μόνο την ουσία της εξωτερικής πολιτικής.
Αφορά κυρίως την εικόνα.
Δηλαδή, την εντύπωση ότι η Αθήνα επιμένει να μιλά για διάλογο και αποκλιμάκωση την ώρα που η Άγκυρα συνεχίζει να προβάλλει διεκδικήσεις και να αντιδρά στις ελληνικές κινήσεις.
Αυτό είναι ένα πολιτικό πρόβλημα που η κυβέρνηση δεν μπορεί να αγνοεί.
Ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η Νέα Δημοκρατία επιχειρεί να ανασυντάξει τις δυνάμεις της προς τη δεξιά της πτέρυγα και να περιορίσει τις διαρροές προς τα δεξιά.
Έτσι, το Μαξίμου φαίνεται να επιχειρεί μια δύσκολη ισορροπία:
Να μην εγκαταλείψει τον διάλογο με την Τουρκία, αλλά ταυτόχρονα να εγκαταλείψει την εικόνα ότι ο διάλογος είναι αυτοσκοπός.
Η Άγκυρα αλλάζει την εξίσωση
Η αλλαγή δεν γίνεται σε κενό.
Η τουρκική αντίδραση στις ελληνικές πρωτοβουλίες, μεταξύ άλλων στον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, έχει δημιουργήσει ένα νέο περιβάλλον.
Η Αθήνα θεωρεί ότι οι ελληνικές κινήσεις γίνονται στη βάση του Διεθνούς Δικαίου και δεν είναι διαπραγματεύσιμες.
Η Άγκυρα, από την άλλη, εξακολουθεί να επιχειρεί να προβάλλει τη δική της ανάγνωση για το καθεστώς και τα δικαιώματα στο Αιγαίο.
Και κάπου εδώ τελειώνει η περίοδος κατά την οποία το βασικό κυβερνητικό μήνυμα ήταν ότι προτεραιότητα αποτελεί η διατήρηση χαμηλής έντασης.
Η κυβέρνηση πλέον θέλει να δείξει ότι χαμηλή ένταση δεν σημαίνει χαμηλή ετοιμότητα.
Αυτό ακριβώς αποτυπώνεται και στη φράση του Μαρινάκη ότι η «επικεφαλίδα» δεν είναι τα ήρεμα νερά αλλά η «περήφανη Ελλάδα».
Το μεγάλο ερώτημα: Θα γίνει τελικά το τετ α τετ στη Νέα Υόρκη;
Μέσα σε αυτό το κλίμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία και η επικείμενη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.
Το ερώτημα πλέον είναι εάν ο Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα καθίσουν απέναντι στο ίδιο τραπέζι στο τελευταίο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου.
Οι μέχρι τώρα πληροφορίες δείχνουν ότι το τετ α τετ δεν θεωρείται δεδομένο. Δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών κάνουν λόγο ακόμη και για ενδεχόμενο να μην υπάρξει κατ’ ιδίαν συνάντηση των δύο ηγετών στη Νέα Υόρκη.
Και αυτό από μόνο του θα αποτελούσε πολιτικό μήνυμα.
Γιατί μέχρι σήμερα οι συναντήσεις Μητσοτάκη – Ερντογάν αποτελούσαν βασικό εργαλείο της πολιτικής αποκλιμάκωσης.
Αν αυτή τη φορά δεν υπάρξει προγραμματισμένο τετ α τετ, τότε θα πρόκειται για ακόμη μία ένδειξη ότι η περίοδος των συστηματικών υψηλού επιπέδου επαφών περνά σε διαφορετική φάση.
Το πιθανότερο, με τα σημερινά δεδομένα, είναι ότι ακόμη κι αν οι δύο ηγέτες βρεθούν στον ίδιο χώρο, μπορεί να περιοριστούν σε μια τυπική χειραψία ή σε μια σύντομη επαφή στους διαδρόμους.
Βεβαίως, μέχρι τον Σεπτέμβριο πολλά μπορούν να αλλάξουν και δεν μπορεί σήμερα να θεωρηθεί οριστικό ότι δεν θα πραγματοποιηθεί συνάντηση.
Από την «εξομάλυνση» στην «ετοιμότητα»
Η κυβέρνηση δεν κάνει στροφή 180 μοιρών.
Κάνει κάτι πιο σύνθετο.
Κρατά ανοιχτό το κανάλι του διαλόγου, αλλά ανεβάζει αισθητά τον πήχη της ελληνικής ρητορικής.
Η Αθήνα δεν θέλει ρήξη με την Άγκυρα. Δεν θέλει όμως και να δίνει την εικόνα ότι προκειμένου να διατηρηθούν τα «ήρεμα νερά» αποφεύγει να απαντά στις τουρκικές κινήσεις.
Η φράση του Μητσοτάκη ότι η Ελλάδα είναι έτοιμη να προασπίσει την κυριαρχία της «ανά πάσα στιγμή» είναι χαρακτηριστική.
Όπως χαρακτηριστική είναι και η επιμονή ότι στο τραπέζι υπάρχει μόνο μία διαφορά: η οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας.
Αυτό είναι το νέο κυβερνητικό δόγμα που επιχειρεί να εμπεδωθεί.
Όχι «ήρεμα νερά με κάθε κόστος».
Αλλά ήρεμα νερά, εφόσον αυτά δεν συνοδεύονται από αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Το μήνυμα προς την Άγκυρα – και προς τη δεξιά βάση
Στην πραγματικότητα, η νέα γραμμή έχει δύο αποδέκτες.
Ο πρώτος είναι η Άγκυρα.
Το μήνυμα είναι ότι η Αθήνα δεν πρόκειται να αποδεχθεί τετελεσμένα ούτε να συζητήσει ζητήματα που θεωρεί ότι δεν αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Ο δεύτερος είναι το εσωτερικό ακροατήριο.
Εκεί το μήνυμα είναι διαφορετικό αλλά εξίσου σαφές:
Η κυβέρνηση δεν πρόκειται να αφήσει την υπεράσπιση της εθνικής κυριαρχίας να γίνει μονοπώλιο της δεξιάς αντιπολίτευσης.
Και αυτό ίσως εξηγεί περισσότερο από οτιδήποτε άλλο γιατί μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα άλλαξε τόσο αισθητά το λεξιλόγιο.
Τα «ήρεμα νερά» δεν εξαφανίζονται από την πολιτική της Αθήνας.
Εξαφανίζονται όμως από την πρώτη γραμμή της κυβερνητικής επικοινωνίας.
Στη θέση τους μπαίνει πλέον η «περήφανη Ελλάδα», η «θέση ισχύος», το Διεθνές Δίκαιο και η σαφής διατύπωση ότι η ελληνική κυριαρχία δεν αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Και το αν αυτή η αλλαγή θα παραμείνει μόνο σε επίπεδο ρητορικής ή θα μεταφραστεί σε συγκεκριμένες διπλωματικές και επιχειρησιακές κινήσεις, θα φανεί πολύ σύντομα.
Ιδιαίτερα στη Νέα Υόρκη.
Γιατί εκεί, στο τελευταίο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου, μπορεί να δοθεί η πρώτη πραγματική δοκιμασία της νέας γραμμής:
τετ α τετ Μητσοτάκη – Ερντογάν ή απλώς μια χειραψία;
