Τζίτζικας: Μήπως η ζωή είναι ένα παιχνίδι και όχι δουλειά;
Ξεχάστε ό,τι ξέρατε για τον μύθο του τζίτζικα και του μέρμηγκα! Η αρχαία αφήγηση που μας δίδαξε την αξία της εργασίας και το κόστος της ανεμελιάς, ίσως είναι μια μεγάλη παρεξήγηση. Ένας Αμερικανός φιλόσοφος ανατρέπει τα πάντα και μας καλεί να δούμε τη ζωή ως ένα… παιχνίδι!
σχετικά άρθρα
Ο Bernard Suits, με το βιβλίο του «Το τζιτζίκι: παιχνίδια, ζωή και ουτοπία», που κυκλοφόρησε το 1978, υποστηρίζει μια ριζοσπαστική ιδέα: η ζωή, στην ουσία της, είναι ένα παιχνίδι, και ο πραγματικός της στόχος δεν είναι η νίκη (αφού αυτή οδηγεί στον θάνατο), αλλά η ίδια η διαδικασία του παιχνιδιού. Και για να γίνει ακόμα πιο προκλητικός, ξεκινά το βιβλίο του ως μια παρωδία του πλατωνικού «Κρίτωνα».
Στην εκδοχή του Σουτς, το λιμοκτονούν τζιτζίκι αρνείται πεισματικά να συγκεντρώσει τροφή, λέγοντας ότι προτιμά να πεθάνει πιστό στο ιδεώδες του τραγουδιού και του χορού, παρά να επιτρέψει στα άλλα τζιτζίκια να γίνουν… μυρμήγκια. Μήπως λοιπόν ο τζίτζικας δεν ήταν τεμπέλης, αλλά ένας «εργαζόμενος ουτοπιστής που δεν έχει έρθει ακόμα η εποχή του»;
Ο Σουτς μας αποκαλύπτει ότι η εργασιομανία «δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα τέχνασμα για να μη ζούμε σύμφωνα με τα ιδανικά μας». Πιστεύει ότι όλοι είμαστε τζίτζικες, με την έννοια ότι παίζουμε διάφορα σύνθετα παιχνίδια, ενώ ταυτόχρονα προσπαθούμε να πείσουμε τον εαυτό μας ότι διεκπεραιώνουμε τις καθημερινές μας υποθέσεις. Κάθε μας δραστηριότητα – από μαραγκός και πολιτικός, μέχρι εραστής ή φιλόσοφος – είναι, εν τέλει, ένα παιχνίδι.
Ο Σι Θι Νγκουγιέν, καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Γιούτα, χρησιμοποιεί συχνά το επιχείρημα του Σουτς στις διαλέξεις του: Φανταστείτε μια ουτοπία όπου η τεχνολογία λύνει κάθε πρακτικό πρόβλημα. Πώς θα περνούσαμε τον χρόνο μας; Παίζοντας παιχνίδια! Αν λοιπόν αυτό θα κάναμε στην ουτοπία, τότε το παιχνίδι πρέπει να είναι το πραγματικό νόημα της ζωής.
Για τον Σουτς, που δίδαξε φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο του Ουότερλου από το 1966 έως το 1994, ένα παιχνίδι έχει τέσσερα βασικά στοιχεία: τον στόχο, τα μέσα, τους αυθαίρετους κανόνες και την ψυχολογική διάθεση του παίκτη. Το να παίζεις, δηλαδή, σημαίνει «να αναμετριέσαι εκουσίως με περιττά εμπόδια ώστε να καθιστάς δυνατή τη μάχη για την υπέρβασή τους».
Σύμφωνα με τη φεμινίστρια φιλόσοφο Μαρία Λουγκόνες, το παιχνίδι είναι η ικανότητα να «γλιστράς» ανάμεσα σε κουλτούρες και ρόλους, λαμβάνοντας υπόψη τους κανόνες, αλλά όχι τηρώντας τους ευλαβικά. Το αντίθετο, έλεγε, είναι ο δογματισμός.
Ο Νγκουγιέν καταλήγει: Πραγματικά σπαταλημένη ζωή είναι αυτή όπου δουλεύεις σκληρά, συσσωρεύεις αγαθά σαν το μυρμήγκι, αλλά δεν τα χρησιμοποιείς ποτέ για να αντλήσεις χαρά. Εσείς, είστε τζίτζικας ή μυρμήγκι; Και τι σημαίνει αυτό για τη δική σας ζωή;
