Θουκυδίδης: Το σκοτεινό μυστικό πίσω από την ισχύ!
Ξεχάστε ό,τι ξέρατε για τον Θουκυδίδη! Ο αρχαίος ιστορικός, που τόσο συχνά επικαλούνται στις διεθνείς κρίσεις, δεν εξυμνούσε την ωμή δύναμη. Αντίθετα, αποκάλυπτε πώς η… αυταπάτη οδηγεί κράτη και ηγεσίες στην καταστροφή, με τρόπο που τρομάζει ακόμα και σήμερα!
σχετικά άρθρα
Κάθε φορά που ξεσπά ένας πόλεμος ή μια κρίση, η φράση «οι ισχυροί πράττουν ό,τι τους επιτρέπει η δύναμή τους και οι αδύναμοι υφίστανται ό,τι τους επιβάλλεται» έρχεται στο προσκήνιο, αποδιδόμενη στον Θουκυδίδη ως η πεμπτουσία της πολιτικής σκέψης. Όμως, ένα πρόσφατο δοκίμιο στην επιθεώρηση «Aeon» ανατρέπει αυτή την ανάγνωση, χαρακτηρίζοντάς την απλοϊκή και λανθασμένη.
Οι συγγραφείς, Ντέιβιντ Πολάνσκι και Ντάνιελ Σίλινγκερ, υποστηρίζουν πως ο Θουκυδίδης δεν έγραψε την «Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου» για να δοξάσει τη δύναμη, αλλά για να καταγράψει έναν διαχρονικό ανθρώπινο μηχανισμό: την αυταπάτη. Οι άνθρωποι, οι πόλεις, τα κράτη, πρώτα εξαπατούν τον εαυτό τους. Και αυτή η αυταπάτη αποδεικνύεται συχνά πιο θανατηφόρα από κάθε πόλεμο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο περίφημος Διάλογος των Μηλίων. Η φράση περί ισχύος, που αποδίδεται στους Αθηναίους, δεν ήταν η θέση του Θουκυδίδη. Ήταν τα λόγια συγκεκριμένων προσώπων. Μάλιστα, η καθιερωμένη αγγλική μετάφραση είναι πολύ πιο σκληρή από το πρωτότυπο ελληνικό «προὐχοντά τε πράσσειν καὶ τοὺς ἀσθενεῖς ξυγχωρεῖν», όπου το «ξυγχωροῦσιν» υποδηλώνει συμβιβασμό, όχι παθητική υποταγή στη μοίρα.
Το πραγματικό δίδαγμα; Οι Μήλιοι πίστευαν ότι η δικαιοσύνη ή οι Σπαρτιάτες θα τους έσωζαν. Οι Αθηναίοι θεωρούσαν ότι η ψυχρή λογική και η δύναμη αρκούσαν. Και οι δύο έκαναν τραγικό λάθος. Οι Μήλιοι καταστράφηκαν, οι Αθηναίοι κέρδισαν μια πρόσκαιρη νίκη που υπονόμευσε το κύρος και τα συμφέροντά τους. Ένας καθρέφτης για τη σύγχρονη Πολιτική, έτσι δεν είναι;
Αυτό το μοτίβο διαπερνά ολόκληρο το έργο. Οι Σπαρτιάτες μιλούσαν για ελευθερία, αλλά κινούνταν από τον φόβο της Αθήνας. Οι «ρεαλιστές» Αθηναίοι παρασύρθηκαν από αλαζονεία στη Σικελική Εκστρατεία, μια από τις μεγαλύτερες στρατηγικές καταστροφές.
Αυτός ο «ψευδής ρεαλισμός» ζει ακόμα. Οι συγγραφείς συνδέουν το θουκυδίδειο δίδαγμα με τη σύγκρουση ΗΠΑ-Ιράν ή την εξωτερική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ, όπως έκανε και ο Μαρκ Κάρνεϊ στο Φόρουμ του Νταβός. Το αρχαίο κείμενο φαντάζει τρομακτικά επίκαιρο, καθώς οι Διεθνείς σχέσεις μοιάζουν με σκακιέρα αυταπατών.
Ο Θουκυδίδης δεν ηθικολογεί. Απλώς περιγράφει, αφήνοντας τον αναγνώστη να δει πώς η φιλοδοξία, ο φόβος και η αυταπάτη διαμορφώνουν την Ιστορία. Ο Νίτσε τον θαύμαζε για την «άνευ όρων βούληση να μην εξαπατά τον εαυτό του».
Ίσως γι’ αυτό ο Θουκυδίδης παραμένει τόσο επίκαιρος. Όχι επειδή μας λέει ότι ο ισχυρός επιβάλλεται, αλλά επειδή μας υπενθυμίζει ότι οι μεγαλύτερες καταστροφές γεννιούνται όταν πιστεύουμε τυφλά στις δικές μας βεβαιότητες. Η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι η δύναμη ή η αδυναμία, αλλά η ανικανότητα να αναγνωρίσουμε τις ψευδαισθήσεις μας.
