Όταν προσπαθούμε από την Ελλάδα να αποκωδικοποιήσουμε τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, η κυρίαρχη ροή πληροφοριών συχνά καλύπτεται από την παχιά «ομίχλη» του πολέμου και τον έλεγχο του αφηγήματος. Σε μια σύγκρουση που αφορά ουσιαστικά το ποιος μπορεί να προκαλέσει και να απορροφήσει τον περισσότερο πόνο εξαντλώντας τον αντίπαλο, η φωνή του Theodore Postol, καθηγητή Επιστήμης, Τεχνολογίας και Εθνικής Ασφάλειας στο MIT, λειτουργεί ως ψυχρολουσία ρεαλισμού. Ο Postol, ειδικός στα πυρηνικά όπλα, τα συστήματα παράδοσης και την πυραυλική άμυνα –και βραβευμένος για την αποκάλυψη των αστοχιών στα συστήματα αναχαίτισης στο παρελθόν– καταθέτει μια οξεία, αμιγώς τεχνοκρατική και βαθιά ανησυχητική ανάλυση.
σχετικά άρθρα
Παρακάτω ακολουθεί η πλήρης και αναλυτική καταγραφή των όσων πραγματικά συμβαίνουν στα πεδία των μαχών του ουρανού, μακριά από τις θριαμβολογίες των δελτίων ειδήσεων.
Η Ψευδαίσθηση της Κατάρρευσης και ο Πυρηνικός Κίνδυνος
Στην αρχική φάση του πολέμου, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ αναμφίβολα προκαλούν τεράστιες ζημιές στο Ιράν. Ωστόσο, ο Postol ξεκαθαρίζει εξαρχής το τοπίο: Το Ιράν είναι ένα έθνος 90 εκατομμυρίων ανθρώπων με βαθιά πολιτισμική και κοινωνική συνοχή, παρά τα εσωτερικά του προβλήματα. Η πεποίθηση των ηγεσιών, όπως του Μπενιαμίν Νετανιάχου, ότι το καθεστώς θα καταρρεύσει εκ των έσω μέσω της στρατιωτικής πίεσης, κρίνεται ως εξαιρετικά απίθανη.
Αντίθετα, ο καθηγητής εκφράζει την έντονη ανησυχία του για τον ίδιο τον Ισραηλινό πρωθυπουργό, χαρακτηρίζοντάς τον απρόβλεπτο και επικίνδυνο, σε βαθμό που θα μπορούσε να εξετάσει τη χρήση πυρηνικών όπλων. Και εδώ βρίσκεται το πιο κρίσιμο σημείο: Το Ιράν δεν είναι ένα απλό, μη πυρηνικό κράτος. Είναι ένα κράτος σε πυρηνικό κατώφλι. Όπως τονίζει ο Postol, η Τεχεράνη διαθέτει ήδη αρκετό εμπλουτισμένο εξαφθοριούχο ουράνιο για την κατασκευή 10 ατομικών βομβών. Μια τέτοια κατασκευή (όπλα ουρανίου που δεν απαιτούν καν δοκιμή για να επιβεβαιωθεί η λειτουργικότητά τους) θα μπορούσε να γίνει ταχύτατα σε υπόγειες, μη ανιχνεύσιμες σήραγγες.
Σε μια χώρα 8-9 εκατομμυρίων κατοίκων με λίγες κρίσιμες μητροπόλεις όπως το Ισραήλ, 10 πυρηνικές κεφαλές αρκούν για να τερματίσουν την ύπαρξη του κράτους. Το Ιράν δεν θα χτυπήσει πρώτο με πυρηνικά, εκτιμά ο Postol, αλλά αν το Ισραήλ κλιμακώσει με τέτοιο τρόπο, η ιρανική απάντηση θα είναι μοιραία και αδύνατον να αναχαιτιστεί.
Η Επανάσταση των Drones: Δορυφόροι Iridium και Real-Time Στόχευση
Η απουσία σύγχρονης πολεμικής αεροπορίας έχει οδηγήσει το Ιράν στην τελειοποίηση ενός ασύμμετρου δόγματος, βασισμένου σε βαλλιστικούς πυραύλους και σμήνη drones. Αυτό που συνήθως διαφεύγει από την κοινή γνώμη και τον Τύπο είναι το πώς αυτά τα drones βρίσκουν τον στόχο τους με τόση ακρίβεια. Ο Postol αποκαλύπτει δύο τεράστια τεχνολογικά πλεονεκτήματα:
Πρώτον, το Ιράν λαμβάνει δεδομένα υψηλής ανάλυσης σε πραγματικό χρόνο από δορυφόρους της Ρωσίας και της Κίνας. Δεύτερον, και ίσως πιο εντυπωσιακό, είναι η χρήση εμπορικών δορυφορικών δικτύων, όπως το Iridium. Ενώ το Starlink είναι ευρύτερα γνωστό, το Iridium αποτελεί ένα παλαιότερο, εξαιρετικά αξιόπιστο σύστημα δορυφόρων σε πολικές τροχιές που παρέχει παγκόσμια κάλυψη.
Οι Ιρανοί ενσωματώνουν στα drones τους μικρούς, ελαφριούς πομποδέκτες Iridium, οι οποίοι είναι εμπορικά διαθέσιμοι. Αυτό επιτρέπει στους χειριστές στην Τεχεράνη να έχουν αμφίδρομη οπτική επικοινωνία με το drone οπουδήποτε στον κόσμο. Με έναν ρυθμό μεταφοράς δεδομένων γύρω στα 350-700 kbps, ο χειριστής λαμβάνει βίντεο ανάλυσης 240p (στα 20-30 καρέ το δευτερόλεπτο). Μπορεί να ακούγεται χαμηλή ανάλυση, αλλά είναι απολύτως επαρκής για να στοχεύσει ένα ραντάρ, ένα πλοίο ή μια εγκατάσταση πετρελαίου με ακρίβεια λίγων δεκάδων μέτρων, 10 λεπτά πριν την πρόσκρουση.
Είναι η επιτομή της σύγχρονης απειλής: Φθηνά συστήματα φορέων (ένα drone με υποτυπώδη κινητήρα και έναν μικρό πύραυλο εκκίνησης) συνδυασμένα με εμπορικά διαθέσιμες κάμερες υπερύθρων και δορυφορικά μόντεμ που κανένα κράτος δεν μπορεί εύκολα να μπλοκάρει, δημιουργούν ένα όπλο ακριβείας που καταπολεμά συστήματα δισεκατομμυρίων.
Η Τακτική της Εξάντλησης: Η Ουκρανία ως Πρότυπο
Η στρατηγική που βλέπουμε είναι ένα αντίγραφο του ρωσικού δόγματος στην Ουκρανία. Τα φθηνά, πολυάριθμα drones χρησιμοποιούνται για να καταστρέψουν τα ραντάρ και να εξαντλήσουν τα πανάκριβα βλήματα αναχαίτισης (Patriot κ.λπ.). Ήδη, στρατηγικές ναυτικές βάσεις στον Περσικό Κόλπο, όπως στο Μπαχρέιν, έχουν υποστεί τεράστιες καταστροφές ακριβώς επειδή τα ιρανικά σμήνη διέλυσαν πρώτα τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης.
Καθώς ο πόλεμος συνεχίζεται, τα ραντάρ θα λιγοστεύουν και τα αποθέματα των αναχαιτιστικών θα εξαντλούνται. Μάλιστα, ο Postol αναφέρει πως ήδη υπάρχουν βίντεο από αμερικανικές βάσεις που δείχνουν τα στρατεύματα να προσπαθούν να καταρρίψουν τα drones με απλά αντιαεροπορικά πυροβόλα, επειδή τα βλήματα έχουν τελειώσει. Τα drones κατασκευάζονται κατά εκατοντάδες καθημερινά (η Ρωσία παράγει χιλιάδες), οπότε το Ιράν δεν πρόκειται να ξεμείνει.
Βαλλιστικοί Πύραυλοι και Κινητική Κόλαση
Πέρα από τα drones, το δεύτερο σκέλος της ιρανικής επίθεσης αφορά προηγμένους βαλλιστικούς πυραύλους (όπως η σειρά Fattah). Ο Postol αναλύει λεπτομερώς την αεροδυναμική αυτών των όπλων. Οι ιρανικές κεφαλές δεν πέφτουν απλώς. Διαθέτουν πτερύγια που τους επιτρέπουν να κάνουν ελιγμούς σε υψόμετρο 25-30 χιλιομέτρων, ενώ φέρουν και κινητήρες που συνεχίζουν να λειτουργούν καθ’ όλη τη διάρκεια της καθόδου.
Αυτή η συνεχής καύση δημιουργεί ένα τεράστιο πλεονέκτημα: Ακυρώνει την «οπισθέλκουσα βάσης» (base drag). Κανονικά, καθώς ένα αντικείμενο πέφτει με υπερηχητική ταχύτητα (Mach 10-12), το κενό αέρα που δημιουργείται στο πίσω μέρος του το τραβάει προς τα πίσω, επιβραδύνοντάς το. Τα αέρια του κινητήρα γεμίζουν αυτό το κενό, επιτρέποντας στην κεφαλή να χτυπήσει το έδαφος με ασύλληπτη ταχύτητα.
Το αποτέλεσμα είναι καταστροφικό. Λόγω της τεράστιας κινητικής ενέργειας, η οποία κατά την πρόσκρουση μετατρέπεται σε θερμική και εκρηκτική ενέργεια, ένας πύραυλος του ενός τόνου προκαλεί ζημιά αντίστοιχη με δύο τόνους συμβατικών εκρηκτικών. Αυτό εξηγεί τις τρομακτικές κρατήρες και τις ανυπολόγιστες ζημιές στις ισραηλινές υποδομές, σε περιοχές όπως το Τελ Αβίβ και η Χάιφα.
Η «Γιγαντιαία Απάτη» της Αεράμυνας: Patriot, THAAD, Arrow και Αντίμετρα
Στο σημείο αυτό, ο Postol προβαίνει σε μια ιστορική και τεχνολογική αποκαθήλωση των δυτικών αντιπυραυλικών συστημάτων. Για 35 χρόνια, όπως τονίζει, προειδοποιεί το Πεντάγωνο και τους συμμάχους ότι συστήματα δισεκατομμυρίων δολαρίων είναι πρακτικά άχρηστα απέναντι σε έναν αντίπαλο που χρησιμοποιεί στοιχειώδη αντίμετρα (countermeasures).
Τα συστήματα ανώτερου στρώματος (Upper Tier), όπως το THAAD και το ισραηλινό Arrow, σχεδιάστηκαν για αναχαιτίσεις εκτός ή στα όρια της ατμόσφαιρας. Όμως, οι ιρανικοί πύραυλοι πραγματοποιούν ελιγμούς 500 χιλιόμετρα μακριά. Όταν ο αναχαιτιστής φτάσει στο σημείο, δεν έχει την ικανότητα απότομης αλλαγής πορείας (divert capability) σε τόσο αραιό αέρα, και ο εχθρικός πύραυλος απλώς τον προσπερνά. Ο Postol είναι κατηγορηματικός: «Τα συστήματα Upper Tier δεν κάνουν απολύτως τίποτα. Ο ουρανός χαμηλά είναι γεμάτος από εισερχόμενους πυραύλους, άρα το άνω στρώμα άμυνας έχει αποτύχει πλήρως».
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι οι πύραυλοι αναχαίτισης αυτοί καθ’ αυτοί, αλλά τα ραντάρ. Ρωσία, Κίνα, Βόρεια Κορέα και πλέον το Ιράν, χρησιμοποιούν συστηματικά δολώματα (decoys) και ανακλαστήρες (chaff).
Ο Postol φέρνει το παράδειγμα του ρωσικού Iskander (τον οποίο η Ουκρανία αδυνατεί να αναχαιτίσει με Patriot). Οι πύραυλοι αυτοί απελευθερώνουν δολώματα που εκπέμπουν ηλεκτρονικά σήματα. Είτε παρεμβάλλουν (jamming) το ραντάρ των Patriot εκπέμποντας θόρυβο ακριβώς στην κύρια δέσμη του, είτε καταγράφουν τον παλμό του ραντάρ και τον στέλνουν πίσω (mimicking), δημιουργώντας τεράστια, ψεύτικα είδωλα στις οθόνες των χειριστών. Αν οι αισθητήρες δεν ξέρουν ποια είναι η πραγματική κεφαλή και ποιο το δόλωμα, οι αναχαιτιστές εκτοξεύονται στο κενό. Παράλληλα, συστήματα όπως αυτά της Βόρειας Κορέας εκτοξεύουν κάνιστρα με chaff (μεταλλικά νήματα διαφόρων μηκών), δημιουργώντας μεγάλα νέφη μέσα στο διάστημα. Το ραντάρ βλέπει πολλαπλά νέφη, αλλά δεν μπορεί να δει μέσα σε αυτά για να βρει πού κρύβεται η πραγματική κεφαλή.
Ο Μύθος του Πολέμου του Κόλπου
Ο Postol υπενθυμίζει την έρευνά του από το 1991, όταν απέδειξε (και τελικά έγινε αποδεκτό) ότι το σύστημα Patriot PAC-2 είχε ποσοστό επιτυχίας 0% έναντι των ιρακινών πυραύλων Scud. Σήμερα, το βελτιωμένο PAC-3 (κόστους 4 εκατομμυρίων δολαρίων έκαστο) αποτυγχάνει το ίδιο καταστροφικά, με ποσοστά αναχαίτισης που ζήτημα είναι να φτάνουν το 3% με 5%.
Γιατί όμως στα βίντεο και τις ειδήσεις ακούμε δημοσιογράφους να φωνάζουν “Έγινε αναχαίτιση!”; Ο καθηγητής το εξηγεί απλά: Όταν ο πύραυλος Patriot αστοχεί και φτάνει στο τέλος της πτήσης του, αυτοκαταστρέφεται δημιουργώντας μια μικρή πύρινη σφαίρα στον άδειο ουρανό. Οι δημοσιογράφοι –και συχνά οι στρατιωτικοί για λόγους προπαγάνδας– βαφτίζουν αυτή την έκρηξη αυτοκαταστροφής ως «επιτυχή αναχαίτιση». Μια πραγματική αναχαίτιση (όταν το PAC-3 χτυπήσει μετωπικά την εχθρική κεφαλή, γιατί αν τη χτυπήσει στο πλάι δεν την καταστρέφει) δημιουργεί μια κολοσσιαία, χαρακτηριστική έκρηξη. Αυτές οι πραγματικές αναχαιτίσεις, σύμφωνα με τη μελέτη εκατοντάδων ωρών βίντεο από την ομάδα του Postol, είναι σπανιότατες, ίσως και μεμονωμένες περιπτώσεις. Το ίδιο ισχύει, σε ελαφρώς μικρότερο βαθμό, και για το Iron Dome.
Το Σκοτεινό Μέλλον: Εγκλήματα Πολέμου και Κλιμάκωση
Κλείνοντας την εξαντλητική του ανάλυση, ο Postol περιγράφει μια ζοφερή εικόνα για τις επόμενες εβδομάδες και μήνες. Με τα ραντάρ να καταστρέφονται και τα συστήματα αναχαίτισης να στερεύουν από βλήματα ή να αποδεικνύονται άχρηστα, η προστασία του Ισραήλ και των αμερικανικών βάσεων καταρρέει ραγδαία. Οι επαφές του ίδιου από το Ισραήλ περιγράφουν ήδη την κατάσταση στο έδαφος ως «κολασμένη».
Καθώς ο πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί στρατιωτικά, η στόχευση αλλάζει επικίνδυνα. Ο Postol αναφέρεται στις πρόσφατες επιθέσεις σε δεξαμενές καυσίμων στην Τεχεράνη που προκάλεσαν τοξική βροχή (καίγοντας δέρμα και πνεύμονες), καθώς και στα χτυπήματα σε εργοστάσια αφαλάτωσης, ενέργειες που χαρακτηρίζει ανοιχτά ως εγκλήματα πολέμου. Παράλληλα, οι δηλώσεις του Τραμπ ότι «ο χάρτης του Ιράν δεν θα είναι ο ίδιος», ρίχνουν κι άλλο λάδι στη φωτιά μιας ήδη ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.
Το τελικό συμπέρασμα του ειδικού του MIT είναι ένας εφιάλτης που εμείς οφείλουμε να διαβάσουμε με προσοχή: Βρισκόμαστε σε αχαρτογράφητα νερά. Τα τεχνολογικά πλεονεκτήματα της Δύσης αποδεικνύονται κούφια απέναντι σε ασύμμετρες στρατηγικές εξάντλησης και ηλεκτρονικά αντίμετρα. Το ενδεχόμενο μιας περιφερειακής σύγκρουσης που θα κλιμακωθεί –μέσω της απελπισίας και της απρόβλεπτης ηγεσίας του Ισραήλ– σε έναν παγκόσμιο πυρηνικό πόλεμο, είναι πλέον ένα σενάριο που συζητιέται ανοιχτά από τα κορυφαία μυαλά της αμερικανικής στρατηγικής σκέψης. Και τα περιθώρια λάθους, πλέον, έχουν εξαντληθεί.
