Ο μύθος της ατζέντας 2030, το ψηφιακό ευρώ και η πραγματική οικονομία
Πώς οι αμερικανικές διαδικτυακές θεωρίες παρανοούν τις μακροοικονομικές τάσεις, το ψηφιακό χρήμα και τη ραγδαία συγκέντρωση πλούτου στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.
Το τελευταίο διάστημα κυκλοφορούν ευρέως στο διαδίκτυο –κυρίως από αμερικανικές πηγές– αναλύσεις και βίντεο που υποστηρίζουν πως υπάρχει ένα οργανωμένο, παγκόσμιο σχέδιο μισού αιώνα για τον απόλυτο έλεγχο της ανθρωπότητας. Η αφήγηση αυτή, που συχνά περιβάλλεται από έναν μανδύα συνωμοσιολογίας, επικαλείται επίσημα έγγραφα των Ηνωμένων Εθνών, δηλώσεις του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ και αποφάσεις κεντρικών τραπεζών, όπως η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα με το ψηφιακό ευρώ. Για εμάς στην Ευρώπη και την Ελλάδα, η κατανόηση αυτών των κειμένων απαιτεί ψυχραιμία και αυστηρή μακροοικονομική ανάγνωση, μακριά από τον αμερικανικό λαϊκισμό. Η πραγματικότητα είναι συχνά πιο πεζή και πολύ πιο σύνθετη από ένα καλοστημένο σενάριο παγκόσμιας κυριαρχίας.
σχετικά άρθρα
Η αφετηρία των θεωριών και η πραγματικότητα της αστικής ανάπτυξης
Η θεωρία ξεκινά επικαλούμενη μια συνδιάσκεψη του ΟΗΕ το 1976 για τους ανθρώπινους οικισμούς, γνωστή ως Habitat, υποστηρίζοντας ότι εκεί αποφασίστηκε η σταδιακή κατάργηση της ιδιωτικής ιδιοκτησίας. Εκείνη την περίοδο, ο πλανήτης αντιμετώπιζε μια πρωτοφανή δημογραφική έκρηξη και μια ανεξέλεγκτη αστικοποίηση στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Τα κράτη αναζητούσαν τρόπους διαχείρισης της γης ώστε να αποφευχθεί η δημιουργία τεράστιων παραγκουπόλεων.
Η αναφορά ότι η γη «δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένα συνηθισμένο περιουσιακό στοιχείο» δεν αποτελούσε κομμουνιστικό μανιφέστο, αλλά μια αναγνώριση της ανάγκης για πολεοδομικό σχεδιασμό, δημόσιες υποδομές και δίκτυα κοινής ωφέλειας. Σε ένα αστικό περιβάλλον, η κεντρική ρύθμιση των χρήσεων γης είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη λειτουργία των πόλεων. Αυτή η προσπάθεια ορθολογικής διαχείρισης των πόρων μετεξελίχθηκε το 1992 στην ατζέντα 21 –ένα μη δεσμευτικό κείμενο κατευθύνσεων για την προστασία του περιβάλλοντος– και αργότερα στην ατζέντα 2030, η οποία στοχεύει στην καταπολέμηση της φτώχειας και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Δεν πρόκειται για νομικές συνθήκες, αλλά για πλαίσια πολιτικής.
Το ψηφιακό ευρώ και ο μετασχηματισμός του τραπεζικού συστήματος
Σημαντικό τμήμα της ανησυχίας επικεντρώνεται στην ψηφιοποίηση της οικονομίας. Η πρόσφατη έναρξη δοκιμών για το ψηφιακό ευρώ από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, μέσω συστημάτων διακανονισμού μεταξύ τραπεζών με χρήση τεχνολογίας κατανεμημένου καθολικού, παρουσιάζεται ως το πρώτο βήμα για τον απόλυτο έλεγχο των πολιτών. Ωστόσο, στην πραγματικότητα της παγκόσμιας οικονομίας, ο μετασχηματισμός αυτός υπαγορεύεται από την ανάγκη των κεντρικών τραπεζών να διατηρήσουν τη νομισματική κυριαρχία απέναντι στα κρυπτονομίσματα και τις ψηφιακές πλατφόρμες.
Η ΕΚΤ δεν στοχεύει στην παρακολούθηση των μικροσυναλλαγών, αλλά στη δημιουργία μιας ασφαλούς ψηφιακής υποδομής που θα μειώσει το κόστος των διασυνοριακών συναλλαγών και θα θωρακίσει το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα έναντι εξωτερικών κραδασμών. Ο κίνδυνος δεν βρίσκεται σε κάποια μυστική επιτροπή που θέλει να κλείσει τον διακόπτη της ρευστότητας στους πολίτες, αλλά στον βαθμό που η τεχνολογία αυτή θα ενσωματωθεί ομαλά χωρίς να διαταράξει τις εμπορικές τράπεζες και την παροχή πιστώσεων στην πραγματική οικονομία.
Το παγκόσμιο οικονομικό φόρουμ και ο καπιταλισμός των ενδιαφερομένων
Η κριτική εστιάζει συχνά στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ (WEF) και στην πρωτοβουλία του «Great Reset» που ανακοινώθηκε μέσα στην πανδημία. Η περίφημη φράση «δεν θα σου ανήκει τίποτα και θα είσαι ευτυχισμένος» δεν υπήρξε ποτέ επίσημος στόχος του WEF. Προήλθε από ένα άρθρο γνώμης μιας Δανής πολιτικού το 2016, η οποία έκανε ένα θεωρητικό πείραμα σκέψης για το πώς θα μπορούσε να μοιάζει μια πόλη όπου όλες οι υπηρεσίες, από τις μεταφορές έως τα αγαθά, παρέχονται μέσω ενοικίασης και τεχνολογίας, ακολουθώντας το μοντέλο της οικονομίας του διαμοιρασμού (sharing economy).
Ο πραγματικός στόχος του Klaus Schwab δεν είναι η κατάργηση της ιδιοκτησίας, αλλά η μετάβαση στον «καπιταλιστικό μοντέλο των ενδιαφερομένων» (stakeholder capitalism). Σύμφωνα με αυτό, οι μεγάλες εταιρείες δεν πρέπει να λογοδοτούν μόνο στους μετόχους τους (shareholders) για το κέρδος, αλλά να συνυπολογίζουν το περιβαλλοντικό και κοινωνικό αποτύπωμα των δραστηριοτήτων τους. Αυτό εκφράστηκε μέσα από τα κριτήρια ESG (Περιβάλλον, Κοινωνία, Εταιρική Διακυβέρνηση), τα οποία υιοθετήθηκαν ραγδαία από κολοσσούς διαχείρισης κεφαλαίων όπως η BlackRock.
Η μετατόπιση των επενδύσεων βάσει των κριτηρίων esg και η δυναμική της αγοράς
Η επιρροή της BlackRock και του επικεφαλής της, Larry Fink, δεν πηγάζει από κάποια μυστική παγκόσμια συμφωνία, αλλά από το μέγεθος των κεφαλαίων που διαχειρίζονται μέσω αμοιβαίων κεφαλαίων (ETFs). Όταν διαχειρίζεσαι τρισεκατομμύρια, η ψήφος σου στα διοικητικά συμβούλια καθορίζει τις πολιτικές των εταιρειών. Αυτή η πίεση για την υιοθέτηση «πράσινων» και «κοινωνικά υπεύθυνων» πολιτικών δημιούργησε τεράστιες αντιδράσεις.
Δεν πρόκειται για έναν μηχανισμό υποδούλωσης, αλλά για μια προσπάθεια των αγορών να τιμολογήσουν τον μακροπρόθεσμο κίνδυνο που προέρχεται από την κλιματική αλλαγή και τις κοινωνικές ανισότητες. Μάλιστα, η πρόσφατη υποχώρηση του Fink από τον όρο ESG δείχνει τα όρια αυτής της πολιτικής, καθώς οι δυνάμεις της ελεύθερης αγοράς και η ανάγκη για ενεργειακή ασφάλεια συχνά συγκρούονται με τα αυστηρά περιβαλλοντικά πρότυπα.
Δημογραφική κάμψη και το αφήγημα του υπερπληθυσμού
Ένα από τα πιο αδύναμα σημεία των θεωριών ελέγχου είναι η ερμηνεία της δημογραφικής συρρίκνωσης. Αναλυτές υποστηρίζουν ότι η μείωση των γεννήσεων είναι αποτέλεσμα ενός σχεδίου αθέατων ελίτ, κάνοντας λόγο ακόμη και για στοχευμένη φτωχοποίηση που λειτουργεί ως μηχανισμός αποτροπής τεκνοποίησης, παρομοιάζοντας την κοινωνία με το περίφημο πείραμα του «ονείρου των ποντικιών» (universe 25).
Η αλήθεια είναι πολύ πιο ορθολογική και ανησυχητική. Η υπογεννητικότητα στη Δύση, συμπεριλαμβανομένης φυσικά και της Ελλάδας, είναι το αποτέλεσμα αντικειμενικών οικονομικών συνθηκών: του υψηλού κόστους στέγασης, της εργασιακής ανασφάλειας και της αλλαγής του τρόπου ζωής. Η δημογραφική γήρανση αποτελεί τον μεγαλύτερο συστημικό κίνδυνο για το ασφαλιστικό μας σύστημα και την ανάπτυξη. Καμία ελίτ δεν επωφελείται από τη μείωση του παραγωγικού πληθυσμού, καθώς κάτι τέτοιο υπονομεύει την ίδια την κατανάλωση και την παραγωγή πλούτου πάνω στην οποία βασίζεται ο καπιταλισμός.
Τεχνητή νοημοσύνη, αυτοματοποίηση και η πραγματική συγκέντρωση πλούτου
Εκεί όπου η αμερικανική ανάλυση ακουμπά ένα πραγματικό, δομικό πρόβλημα, είναι η έλευση της τεχνητής νοημοσύνης (AI) και της ρομποτικής. Βρισκόμαστε στα πρόθυρα μιας κοσμογονικής τεχνολογικής μετάβασης. Αν η εργασία σταματήσει να αποτελεί τον κύριο παράγοντα παραγωγής και αντικατασταθεί από συστήματα AI, η ισορροπία της οικονομίας θα αλλάξει βίαια.
Αυτό αναμένεται να οδηγήσει σε μια άνευ προηγουμένου συγκέντρωση πλούτου. Εκείνοι που κατέχουν το τεχνολογικό κεφάλαιο θα αποσπούν το μεγαλύτερο μέρος της υπεραξίας, ενώ παραδοσιακά επαγγέλματα θα απαξιωθούν. Αυτό δεν είναι μια συνωμοσία της ατζέντας 2030, αλλά η αδυσώπητη μαθηματική λογική του ανατοκισμού και της τεχνολογικής υπεροχής σε μια ελεύθερη αγορά. Όπως χαρακτηριστικά δείχνει το παράδειγμα των μεγάλων επενδυτών, το κεφάλαιο παράγει εκθετικές αποδόσεις με την πάροδο του χρόνου, αφήνοντας την εργασία πολύ πίσω.
Η προετοιμασία για την επόμενη ημέρα χωρίς συνωμοσιολογία
Η αντιμετώπιση αυτής της τεκτονικής αλλαγής δεν γίνεται με το να αναζητούμε φαντάσματα σε συνεδριάσεις του ΟΗΕ, αλλά με την ορθή κατανόηση των δομικών μακροοικονομικών κινήσεων. Η συγκέντρωση πλούτου και η εξάρτηση από επιδόματα ενδέχεται όντως να αυξηθούν, όχι ως σχέδιο υποδούλωσης, αλλά ως ένα αναγκαίο «μαξιλάρι» των κρατών για να διαχειριστούν τις κοινωνικές αντιδράσεις από τη ραγδαία τεχνολογική ανεργία. Αν μεγάλο μέρος του πληθυσμού βρεθεί εκτός της παραγωγικής διαδικασίας λόγω AI, παρεμβάσεις όπως το καθολικό βασικό εισόδημα θα τεθούν σοβαρά στο τραπέζι.
Για τον σκεπτόμενο πολίτη και επενδυτή, η θωράκιση απέναντι σε αυτές τις αλλαγές απαιτεί πραγματισμό. Η διατήρηση φυσικών, απτών περιουσιακών στοιχείων, η αποφυγή της υπερβολικής έκθεσης σε καταναλωτικό χρέος και η επένδυση στη γνώση γύρω από τις νέες τεχνολογίες είναι οι πραγματικές άμυνες. Αντί να αναλωνόμαστε σε θεωρίες για το πώς σκοτεινά κέντρα απεργάζονται τη μοίρα μας, οφείλουμε να διαβάσουμε σωστά τις τάσεις των αγορών, την εξέλιξη του κεντρικού σχεδιασμού στο ψηφιακό χρήμα και τον μετασχηματισμό της εργασίας. Σε αυτό το ρεαλιστικό πλαίσιο, η οικονομική ανεξαρτησία κερδίζεται με στρατηγική επιλογή, όχι με τον φόβο του άγνωστου.
